«Оо, онтон доҕоор…»

1984 с. ССРС Сэбилэниилээх Күүстэригэр иккитэ бастаабыппынан, Ленинградтааҕы СКА коммунальнай квартира 22,5 кв м хостоох биэрбитэ, 23-с отдельнай спортивной рота, штаттаах суһал сулууспа младшай сержана этим. Ити сыл Намтан төрүттээх Парникова Елена диэн кыыhы көрсөн, билсэн, кыыспын ыҥырабын да, Намтан атын сиргэ барбаппын диэн буолар…

Онон 1986 сыллаахха кулун тутарга, дойдубар эмискэ соҕус тиийэн кэлбитим…

Ити сыл Саха сирин норуоттарын спортивнай оонньууларыгар хамаандабын бэлэмнээн бастыыбыт! Ол гынан, кыайан тренер үлэтин булбакка, ити сыл күhүн саха биллиилээх тустууга Карпов В.П. ыҥырыытынан, ийэм өттүнэн эбээм, эhээм дойдуларыгар – икки тустуук оҕолоох Чурапчыга интернат-оскуолаҕа тиийэбин…

1986 с. спартакиада иннинэ арай биир күн “Спорт” гостиницаҕа ачыкылаах уһун, бэйэм саастыыта уол киирэн кэллэ. Билистибит, “Эдэр коммунист” хаһыаттан Иван Ушницкай”, диэн бэйэтин билиһиннэрдэ.

Мин дойдубуттан ыраах даҕаны сырыттахпына, Петр диэн убайым Саха сирин хаһыаттарын ыытар этэ уонна Ленинград куоракка тустуук уолаттар Иван Ушницкайы ахтан аһарар, кэпсиир этилэр. Онон уруккуттан билсэр дьон курдук кэпсэтэн, ол көрсүһүү кэнниттэн хаһыакка мин туспунан үчүгэй суруйуу тахсыбыта.

1994 сыллаахха Дьокуускайга дуобат оонньуутугар аан дойду чемпионата ыытыллыбыта. “Эдэр саас” хаһыат корреспонденнара саас эрдэттэн, чемпионат иннинээҕи анал үөрэтэр-эрчийэр түмсүүгэ, “Чэбдик” профилакторийга кэлэннэр, хаһыакка анаан ыйыталаһан, интервью ылан, элбэх сырдатар улэни ыыппыттара. Ону биһиги сөхпүппүт, редактор Иван Петрович Ушницкай былааныгар киллэрэн, киэҥ далааһыннаах үлэни ыыппытын. Ити курдук, чемпионат кэмигэр “Эдэр сааска” анал таһаарыылар бэчээттэммиттэрэ.

Түмүкпэр, маннык ахтан-санаан суруйуом этэ, Уйбаанныын иккиэн даҕаны спорт диэн баран, көрүстүбүт да син биир спорт сайдыытыгар, тематыгар киирэр этибит. Мин махтанабын доҕорум уларсыбыт кинигэлэрин ааҕан-үөрэтэн, олоххо элбэҕи биллим! Дуобат көрүҥэ сайдыытын, сүдү убаастыыр тренэрбитин Кычкин Н.Н. тапсан олорон кэпсэтэннэр, үрдүк кэрдиискэ таhаарбыттара. Саха биллиилээх дуобатчыттара Гаврил Колесов, Иван Токусаров, Кычкиннар дьиэ кэргэттэрин тустарынан сахабыт дьонугар элбэхтик, киэнник сырдаппыта.

Биһиги дьиэ кэргэнинэн доҕордоһор, бэйэ-бэйэбитигэр сылдьыһар, бырааһынньыктары бииргэ атаарар этибит. Кини «Оо, онтон доҕоор» диэн, илиитин көмөтүнэн көрдөрөн, киниэхэ эрэ барсар куолаhынан кэпсии олорорун саныы сылдьыам буоллаҕа…

Бу сыбаайбаҕа наhаа үчүгэйдик сылдьыбыппыт. Матрена (Ноговицына) Василий Кычкиннар сыбаайбалара. Уруу үөрүүлээх киэһэтин Уйбаан иилээн-саҕалаан, салайан ыыппыта. Бу хаартысканы мин бэйэм түһэрбитим.

Ыалдьыбытын кэннэ, төhө бириэмэм тиийэринэн тиийэн көрсөр, наадыйар сиригэр массыынанан илдьэр-аҕалар этим. Онуоха кини: “Оо, доҕорум барахсан кэллэ”, — диэн үөрээхтиир этэ…

Александр АЗАРОВ, дуобакка сахалартан бастакы гроссмейстер, Россия уонна Саха сирин үтүөлээх тренерэ, Нам улууһун бочуоттаах олохтооҕо.  

Дьулурҕантан: А.Г. Азаров доҕорун Иван Петрович туһунан видеоҕа тэттик ахтыытын t.me/dzulurgan көрүөххүтүн, истиэххитин сөп.