Сырдык өйдөбүл: Уйбаан Уһунуускай

Бу орто туруу бараан дойдуга киһи олохтон туораатаҕына, кини туһунан өйдөбүл – кэриэстэбил эрэ хаалар дииллэр. Өлбүт киһи туһунан үтүө, сырдык өйдөбүл чугас дьонноругар, аймахтарыгар, доҕотторугар куруук тыыннаах буола турдун.

Мантан аллараа, Уйбаан Бөтүрүөбүс сэргэх сэбэрэтин, кинилиин алтыспыт түгэннэрбин үйэтитэн кэриэс гынан хаалар хаартыскаларбын билиһиннэрэбин. Ол эбэтэр, хаартыска – үйэлээх өйдөбүнньүк. Бу хаартыскалар өрүү убайбын, көрсүбүт күннэрбин, күрэхтэһиилэргэ, атын да тэрээһиннэргэ бииргэ сылдьыбыппын саната туруохтара.

1990 сыллаахха Уус Алдан киинигэр Бороҕоҥҥо, оройуоннааҕы Култуура уонна сынньалаҥ пааркатыгар Н.Н. Тарскай кэриэһигэр көҥүл тустууга Саха сирин биирдиилээн уонна хамаанданан бастыыр иһин чемпионата иккистээн сөргүтүллэн ыытыллыбыта. Онно Уйбааны — олимпийскай чемпионнар Роман Дмитриеви уонна Павел Пинигини кытта хаартыскаҕа түһэрбитим.

Көҥүл тустууга «Саха сирин көмүс кура» норуоттар икки ардыларынааҕы турнир. Уйбаан, турнир кыайыылааҕа монгол Сэргэлэнбаатартан интервью ыларын мин кэрэхсээн көрөбүн. Дьокуускай, «Спартак» стадион, 1991 сыл. 

Хаҥастан уҥа тураллар: көҥүл тустууга спорт үтүөлээх маастара Василий Гоголев, олимпийскай чемпион Хидеаки Томияма, суруналыыс Уйбаан Ушницкай, самбоҕа спорт үтүөлээх маастара Николай Цыпандин. Көҥүл тустууга табаарыстыы көрсүһүү кэнниттэн. Дьокуускай, А.Е. Кулаковскай аатынан култуура киинэ, 1992 сыл. 

1993 сыллаахха Уйбаанныын, Москваҕа ыытыллыбыт Россия көҥүл тустууга чемпионатыгар бииргэ сылдьыбыппыт. Тустуу ыытыллар сирин таһыгар стадион баара. Онно киирбиппитигэр, дагестанец Багаутдин Умаханов эрчиллэ сылдьар этэ. Уйбаан кинилиин өйдөбүнньүк хаартыскаҕа түспүтэ.

Бу эмиэ 1993 сыллааҕы, Москватааҕы, көҥүл тустууга Россия чемпионатыгар. Арай, чемпионат ыытыллар «Дружба» спорткомплексын таһыгар дьаарбайа сылдьан, биллиилээх бөҕөс, олимпийскай призёр Адлан Вараевы көрсө түспүппүт. 

1997 сыллаахха «Кыайыы 50 сыла» Спорт дыбарыаһыгар ыытыллыбыт, Роман Дмитриев Олимпиадаҕа бастаабыта 25 сылыгар анаммыт аһаҕас турнирга олимпийскай чемпион Бувайсар Сайтиевы кытта.

2001 сыллаахха Саха сиригэр эрэ буолбакка, аан дойду тустууга историятыгар хаһан да ситиһиллибэтэх көрдөрүү оҥоһуллубута. Ини-биир Герман уонна Александр Контоевтар Софияҕа (Болгария) ыытыллыбыт аан дойду чемпионатыгар 54 киилэҕэ кыһыл көмүс уонна боруонса мэтээллэри ылары ситиспиттэрэ. Бу хаартыскаҕа кинилэри кытта Дьокуускайга, аэропорка көрсүһүү түгэнэ.

2008 сыллаахха «Азия оҕолоро» норуоттар икки ардыларынааҕы спортивнай оонньууларга. «Эллэй Боотур» Муус дыбарыаһыгар күрэхтэһии көрө сылдьабыт.

2010 сыллаахха Москваҕа буолбут көҥүл тустууга аан дойду чемпионатыгар үс доҕордуулар: Израил Тотоонти, мин, Уйбаан Уһунуускай. Тотоонтины миэхэ убайым билиһиннэрбитэ.

Көҥүл тустууга аан дойду чемпионата. Биир дойдулаахпыт Виктор Лебедев 55 киилэҕэ чемпионнаабыта. Киниттэн интервью кэнниттэн өйдөбүнньүк хаартыска. Москва, 2010 с.

Көҥүл тустууга олимпийскай чемпионнар тустарынан «Покорившие Олимп» кинигэ сүрэхтэниитин кэмигэр доҕордуулар Владимир Аммосовы, Иннокентий Артамоновы, Иван Ушницкайы кытта. Дьокуускай, Бэчээт дьиэтэ, «Дьулурҕан» кабинетыгар, 2011 с.

Мин 50 сааспын бэлиэтиир үөрүүлээх киэһэбэр убайым – бочуоттаах ыалдьыт. Дьокуускай, олунньу 2015 с.

Саха сирин тустуутун 60 сыллаах үбүлүөйүн үөрүүлээхтик бэлиэтээһиҥҥэ Уйбаан биллиилээх бөҕөс Юрий Андреевы кытта. Саха Республикатын Правительствотын дьиэтигэр, 2016 с.

Саха сирин тустуутун 60 сыллаах үбүлүөйүн үөрүүлээхтик бэлиэтээһин банкетыгар. Уҥа – РСФСР чемпиона, спорт маастара Егор Старостин. Дьокуускай, «Седьмое небо» рестораҥҥа, 2016 с.

«Кинигэ – бастыҥ бэлэх!» – диирэ Уйбаан. Уонна бэйэ-бэйэбитигэр кинигэ бэлэхтэһэр үгэстээх этибит. Бу, 2017 с. Москваҕа, Россия Суруналыыстарын съеһигэр тиийэ сылдьан аҕалбыт кинигэбин убайбар бэлэхтиир түгэним.

Саха биллиилээх бөҕөһө, спорт маастара Петр Егорович Попов 75 сааһын бэлиэтээһин. В.П. Керемясов аатынан Дьокуускай куорат 3 №-дээх спортивнай оскуола балаҕаныгар, 2018 с.

ССРС спордун маастара, Саха сирин үтүөлээх тренерэ Н.Н. Константинов үбүлүөйүн чэрчитинэн, кини таһаарбыт кинигэтин сүрэхтэниитигэр. Р.М. Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училищетын Тустууга саалата, 2019 с.

Уйбаан Уһунуускай – В.В. Никифоров-Күлүмнүүр аатынан суруналыыстыка эйгэтигэр Саха Республикатын государственнай бириэмийэтин лауреата. Дьокуускай, от ыйа, 2021 с.

Саха Республикатын физическэй култуураҕа уонна спорка министиэристибэтигэр Бэчээт күнүн бэлиэтээһин түгэнэ. Биир идэлээх убайдарбын, Уйбаан Уһунуускайы-Удуну уонна Өлөксөөн Баһылайабы-Көрдүгэни кытта. Дьокуускай, 2023 с.

Спорт бэтэрээнэ Клавдия Михайловна Шелковникова «Олоххо ситиһиим, эркээйи суолум — спорт» диэн кинигэтин сүрэхтэниитигэр убайбынаан биир массыынаҕа бэркэ да айаннаан бииргэ сылдьыбыппыт. Нам сэл. 2023 сыл.   

Уус Алдан улууһун Дүпсүн нэһилиэгиттэн төрүттээх Саха Республикатын физическэй култууратын уонна спордун үтүөлээх үлэһитэ, дуобакка Россия гроссмейстера, тренер, педагог, наставник Петр Петрович Ушницкай «Дуобат – олоҕум аргыһа» диэн кинигэтин сүрэхтэниитэ. Уйбаан убайын эҕэрдэлиир. Дьокуускай, «Арчы дьиэтэ», 2023 с.

Номоххо киирбит бөҕөс Николай Семенович Захаров – Сахаачча төрөөбүтэ 75 сылыгар сөп түбэһиннэрэн, Дьокуускайга, Чурапчыга уонна Аммаҕа анаан мустан, телемост курдук, сибээс аныгы сайдыылаах ньыматын туһанан, быһа тахсыынан ахтыы киэһэтэ ыытыллыбыта. Дьокуускай, 2023 с. Уйбаан онно Сахаачча туһунан кэпсээнин «Дьулурҕан» ютуб каналыгар https://youtu.be/NbI1yBqHJOo?si=mcnihFQjcg7pJQ-h көрүөххүтүн сөп.

Петр ПАВЛОВ.

Ааптар хаартыскалара.    

PS: өссө сорох көрдүүр хаартыскаларым көһүннэхтэринэ, бу Хаартысканан өйдөбүлү ситэрэн биэриэм.