Учууталбыт Николай Иннокентьевич Гаврильев туһунан

Мин 60-с сылларга Уус Алдан оройуонун спортивнай олоҕор бэлиэ суолу хаалларбыт, оччолорго өрөспүүбүлүкэ оҕолорго тустууктарын бастакы хараҥаччыларыттан биирдэстэрэ, спортивнай тэрийээччи, Найахы төрүт олохтоохторо Гаврильевтар аймах чулуу уоллара, учууталым-физругум Николай Иннокентьевич Гаврильев – Ньукуу туһунан суруйарга сананным.

Ийэтэ Гаврильева Марфа Андреевна биһиги ийэбит чугас дьүөгэтэ этэ, онон кинини кыра эрдэхпититтэн көрөн-билэн улааппыппыт. Бэт саҥалаах-иҥэлээх, күлүүлээх-оонньуулаах дьахтар этэ. Эдэр эрдэҕинэ сытыы-хотуу кыыс араас оонньууга, дьахталлар тустууларыгар да кыттара үһү. Уолунаан билиҥҥи мээрэйинэн, бэт кыра дьиэлэригэр дьаһанан олорбуттара. Мааппа биһиэхэ кэллэҕинэ дьиэбитигэр улахан сэргэхсийии буолара. Кини көрүдьүөс-дьээбэлээх кэпсээннэринэн биһигини күллэрэн-саататан барара.

Коля 1944 сыллаахха балаҕан ыйын 24 күнүгэр төрөөбүтэ. Мааппа күҥҥэ көрбүт соҕотох уолун таптаан Ньукуу диэн ааттаабыт. Бу аатынаан Коля бэйэтин төрөөбүт Найахытыгар эрэ буолбакка, кэлин ханна да тиийдин – оскуоланы бүтэрбит Дүпсүнүттэн саҕалаан, үөрэммит-үлэлээбит сирдэринэн, доҕотторугар-атастарыгар, спорт эйгэтигэр бииргэ алтыспыт дьонугар тиийэ биллэр этэ. Сэрии ыар сылларын бары оҕолорун курдук, кыра эрдэҕиттэн холкуос үлэтигэр миккиллэн барбыта. Бу кэмнэртэн сытыы-хотуу, бэйэтин кыанар уол спорка сыһыаннааҕа биллибитэ.

Бииргэ үөрэммит доҕотторунаан араас оонньууларынан: маһынан бэстилиэт-аптамаат-бүлүмүөт оҥостон, өссө боростуой да буоллар погоннаах, лиэнтэлээх, сулустаах формалаах сайыннары-кыһыннары сэриилэһэ оонньоон, оччолорго үөдүйбүт “саахым-суухум байнаа” диэн хамаанданан арахсан ынах хаппыт сааҕынан сэриилэһэн, илиинэн сааскалаһан, синньигэс титиригинэн саабылалаһан, хары баттаһан, кыһынын салаасканан-хайыһарынан сыыртан сырылаан уонна илии-атах күрэхтэһиилэринэн үлүһүйэр буолбуттар.

Манна хамандыырдара, биир тэрийээччилэрэ, көҕүтээччи, күрэхтэһиигэ биир бастыҥнара Ньукуу эбит. Оҕолор кинини оччолорго аатырбыт “Скандарбек” (Великий воин Албании Скандарбек) киинэ геройун аатынан Скандарбек диэн ааттыыллара. Оннук кыра эрдэҕиттэн атастарын-доҕотторун икки ардыгар билиниини, аптарытыаты ылбыт эбит. Найахытааҕы атастара Вася Парников, Ваня Охлопков, Ваня Федоров, Митя Румянцев, Алеша Заровняев уо.д.а., кэлин Өспөхтөн кэлбит доҕотторо Ваня Босиков, Вася, Коля Румянцевтар, Алеша Горохов бары даҕаны бэйэлэрин кыанар, эт-хаан, өй-санаа да өттүнэн сайдыылаах, барытыгар инники сылдьар уолаттар этилэр.

Ньукуу спорка сыстыытыгар улахан сабыдыалы оҥорбут дьонунан физрук убайа, дэгиттэр спортсмен, хапсаҕайдьыт, хайыһардьыт, сэрии кыттыылааҕа Гаврил Григорьевич Гаврильев, учуутала, аатырбыт хапсаҕайдьыт, республика 3 төгүллээх абсолютнай кыайыылааҕа Роман Михайлович Петухов курдук спорт тэрийээччилэрэ, энтузиастара буолбуттар. Найахыга гиирэнэн, хары баттааһыынан, сүүрүүнэн, баскетболунан, волейболунан, тустуунан дьарыгырыынан  саҕалаабыт. Оччотооҕуга Балыктаахха кииннэнэн тэриллибит МТС тустууктара Уус-Алдаҥҥа аан бастакынан тустуу секциятын кэлин спорт маастара буолбут Николай Босиков тренердээх аспыттара, оройуоҥҥа бастыҥнар этилэр, республика бастакы чемпионаттарын кыттыбыттара. Онон Колялаах убайдарын холобурдарыгар үөрэнэн спорка ыга сыстан барбыттар. Ахсыс кылааска Баатаҕайга оҕо тиийбэт буолан онно үөрэммит. Манна да сылдьан араас күрэхтэһиилэргэ кыттан ситиһиилэрдээх эбит.

Дүпсүн оскуолатыгар 9-11-с кылаастарга үөрэнэр кэмигэр физрук Иван Михайлович Жирков, уо.д.а. учууталлар үөрэтиилэринэн спорт араас көрүҥнэринэн: сүүрүүнэн, хайыһарынан, гиирэнэн, туризмынан уонна оройуон спорткомитетын бэрэстээтэлэ Андрей Андреевич Протопопов Дүпсүҥҥэ биллиилээх маастар Семен Алексеевич Дмитриеви таһааран салайтаран тэрийтэрбит секциятыгар доҕотторунаан Ваня Охлопковтыын, Вася Давыдовтыын, Алеща Гороховтыын, Вася Прибылыхтыын көҥүл тустуунан утумнаахтык дьарыктаммыттар. Дьэ, бу кэмнэргэ биһиги Ньукуубут тустуук быһыытынан ситиһиилэрэ кэлэн барбыттар.

Балары, бу үөһээ суруйуубун мин Николай Иннокентьевич Найахытааҕы, Дүпсүннээҕи, улуустааҕы үөлээннээхтэрин кэпсээннэригэр, суруйууларыгар сиэттэрэн уонна бэйэм көрбүппэр-истибиппэр олоҕуран суруйдум. Мантан аллара архыып докумуоннарыгар, оройуон, республика хаһыаттарыгар булбут матырыйаалларбынан кини уонна кининэн сирэйдээн кинилэр көлүөнэ тустууктар ситиһиилэрин хронологическай бэрээдэгинэн сырдатыам.

Нац. архив, Фонд Ф.57, оп.11, д.33. Минпрос ЯАССР. Летняя Спартакиада школьников. Приложение к приказу Минпроса ЯАССР 1-92 от 24 июня 1963 года. Вольная борьба. 55 кг, 1 место – Луковцев Константин (Алексеевский р-н), 2 место – Гаврильев Николай (Среднеленский р-н), 3 место – Свешников П. (Абый). 62 кг, 1 место – Контоев Ст. (Орджоникидзевский р-н). Манна Уус-Алдантан 52 киилэлээхтэргэ Давыдов Василий 1-кы миэстэни ылбыт. Уус-Алдантан миэстэҕэ киирбиттэр кинилэр иккиэйэхтэр.

Бу сыл кыһын эдэр уолаттар ортолоругар республикаҕа бастыыр иһин күрэхтэһиигэ К.Местников (52 кг), В.Татаринов (70 кг) бастаабыттар, Местников кыраһыабай техникатын иһин бириис ылбыт. Бу туһунан “Ленинскэй Знамя” хаһыат кулун тутар 30 күнүнээҕи нүөмэригэр суруллубут. Атын призердар тустарынан ахтыллыбатах. Хамаанданан Среднеленскэй оройуона 11 хамаандаттан иккис миэстэҕэ тахсыбыт. Манна даҕатан эттэххэ, 1962 сыллааҕы тохсунньу 18 күнүнээҕи “Молодежь Якутии” хаһыакка ”Три дня борьбы” диэн Бороҕоҥҥо ыытыллыбыт республикаҕа уолаттар ортолоругар бастыыр иһин күрэхтэһии туһунан кылаабынай судьуйа В.Румянцев ыстатыйатыгар суруллубутунан, Уус-Алдантан биир да чемпион суох. Онон, арааһа, К.Местников, В.Татаринов 1963 сыллаахха өрөспүүбүлүкэҕэ бастааһыннара Уус-Алдан тустуук уолаттарыттан аан бастакы бастааһын буолар.

Аны “Эдэр коммунист” 1964 сыл олунньу ый 26 күнүнээҕи 26-с нүөмэригэр Улан-Удэҕэ уолаттар ортолоругар Дальнай Восток уонна Сибиир зонатыгар бастыыр иһин күрэхтэһиигэ барар хамаанда эрчиллэр-үөрэтэр түмсүүлэриттэн “Түһүлгэ тула” диэн фотомонтажтаах ыстатыйа тахсыбыт: “…Итиннэ барар хамаандаҕа кандидаттарынан киллэриллибит республика уолаттарын тустууга 1964 сыллааҕы чемпионнара бу олороллор”, – диэн суруллубут. Фотомонтажка көстөөччүлэри биир-биир билиһиннэрбиттэр. “…Николай Гаврильев – киһитин көбүөргэ сыһыарар, тренерэ Семен Дмитриев курдук хабарааннык киирэр, туйгун техникатыгар бириистээх (Бороҕон, 55 кг)” – диэн суруйбуттар. Манна Уус-Адантан Наум Ермолаев, 58 кг, хаартыскаҕа баар.

Нац. архив, Фонд Р732, оп.4, д.24. Якутский Комитет по физической культуре и спорту при Совете Министров ЯАССР. Протоколы соревнований по вольной борьбе юношей зоны Дальнего Востока и Сибири. Город Удан-Удэ. 25-29 марта 1964 г.

Стр.1. Протоколы…

…55 кг. Участников – 12.

1 м. Гаврильев Н. – Якутская АССР.

Саха сириттэн 3 чемпион баа: 52 кг Николай Сивцев уонна 70 кг Петр Калачев (иккиэн Чурапчылар) бастаабыттар. 49 кг В. Карпов – 2-с, Уус Алдантан Наум Ермолаев (58 кг), уонна Иван Заровняев (80 кг) 3-с, А.Бочкарев 80-тан үөһэҕэ 6-с миэстэ буолбуттар. Васильев Ю. 62 кг 3-кэ тахсыбыт. Онон Уус-Алданнартан соҕотох Ньукуу эрэ бастаабыт, манан көрдөххө, Уһук Илин уонна Сибиир зонатыгар уолаттар ортолоругар Уус-Алдантан  кини бастакы чемпион буолар. Бу иннинээҕи сылларга зонаҕа Уус-Алдантан кыттыбыт суох.

Манна биири бэлиэтиир тоҕоостоох. Боротокуолларга суруллубуттарынан, Уһук Илин уонна Сибиир күрэхтэһиитигэр толору 12 хамаанда кыттыбыт, 9 ыйааһын аайы 12-лии тустуук кыттан миэстэлэринэн сурулла сылдьаллар. Красноярскай, Бурятия курдук билигин тустуу биллэр кииннэрин таһынан Иркутскай, Кемерово, Омскай о.д.а. толору хамаанданан кытталлар эбит. Манан көрдөххө, көҥүл тустуу Сибиир регионнарыгар балайда тэнийбит эбит, билиҥҥигэ холоотоххо.

“Эдэр коммунист” 1964 сыл атырдьах ыйын 9 күнүнээҕи нүөмэригэр “Спорду – күннээҕи олоххо” диэн “Урожай” 1964 сыллааҕы үлэтин туһунан общество уобаластааҕы советын тэрийэр отделын сэбиэдиссэйэ Г. Макаров ыстатыйата тахсыбыт. “Курган куоракка уолаттар көҥүл тустууга “Урожай” обществоҕа бастыыр иһин күрэхтэһиигэ холкутук чемпионнаабыт биһиги уолаттарбыт бөлөхтөрө өссө төгүл бигэргэппиттэрэ. Маныаха Чурапчы уолаттара Николай Местников, Петр Макаров, Сергей Лыткин, Роман Неустроев Россияҕа тыа сирин уолаттарын чемпионнарынан буоллулар, оттон Николай Гаврильев, Иван Заровняев (Среднеленскэйдэр), Семен Кондратьев (Орджоникидзевскай) – иккис, Наум Ермолаев, Валерий Татаринов (Среднеленскэйдэр) үһүс миэстэлэри ылбыттара. Николай Сивцев (Алексеевскай) Оренбург куоракка Россия үрдүнэн уолаттар чемпионнарын бочуоттаах аатын ылан үрдүк ситиһиилэннэ.”

Нац. архив, Фонд Р732, оп.4, д.35. Бюро спортивных Федераций Якутского республиканского спортивного Союза. Протокол 4, 18 июня 1965 г. … п.4. Присвоить   спортивный разряд по вольной борьбе:

… 4. Карпову В. – Чурапча, ДСО Урожай.

  1. Заровняеву И. – Усть Алдан, –“–.
  2. Гаврильеву Н. – –“–,  –“–.
  3. Татаринову В. –  –“–,  –“–.
  4. Ермолаеву Науму – –“–,  –“–.

Аны бу докумуоҥҥа кини бииргэ үөрэммит, элбэх көлөһүнүн тоҕон дьарыктаммыт, аллар атастарыгар, кэлин Сахаларын сирин аатырдыбыт доҕотторугар эмиэ спортивнай разряд толорбуттарын туһунан баар:

Протокол 2, от 28 декабря 1965 г.. Присвоить 1 разряд по вольной борьбе:

… – Охлопкову И.С. –  Усть Алдан. р-н.

– Соловьеву И.Е. –  Усть Алдан. р-н.

“Ленинскэй тэрийээччи” хаһыат ыам ыйын 27 күнүн 1965 сыллааҕы нүөмэригэр А.Протопопов “Кыһыҥҥы түмүктэрбит” диэн ыстатыйатыгар суруллубут: “…Республикаҕа И.Охлопков, Н.Гаврильев, В.Татаринов, Е.Бурнашев – 2-ис, В.Давыдов – 3-үс миэстэни ыллылар. Онон эдэр тустууктар былырыын ылбыт көһө сылдьар Кубогы төһө да былдьаттарбыттарын иһин, билигин да республикаҕа күүстээхтэр ахсааннарыгар киирэллэр.”

Маны таһынан Николай Гаврильев оройуон иһигэр элбэхтэ көҥүл тустууга, хапсаҕайга  тустубутун, төрөөбүт Уус-Алданын аатын чиэстээхтик элбэх төгүл көмүскээбитин туһунан 60-с сыллардааҕы “Эдэр коммунист”, “Ленинскэй тэрийээччи” хаһыаттарга ахтыллар. Ол курдук, 1969 сыллааҕы Саха АССР бастыыр иһин Тарскай бирииһигэр күрэхтэһиигэ оччолорго күннүү сылдьар аатырбыт тустуук Вячеслав Карповы “партерга түһэрэн улахан айдааны тарта, үс мүнүүтэ устата тугу да оҥотторбото” диэн “Эдэр коммунистка” суруйбуттара. Хамаандатыгар наадалаах очокуону аҕалбыт, Дальнай Восток күрэхтэһиитигэр бэлэмнэнэр эрчиллэр сборга ыҥырыллыбыт. Күрэхтэһэ сылдьан илиитигэр хаста да төгүл улахан травма ылаттаан, активнай тустуутун тохтотон барбыта.

Көрбүккүт курдук, архыып докумуоннарыгар, хаһыаттарга ахтыллыбыт Николай Гаврильев бииргэ дьарыктаммыт, күрэхтэспит уолаттара үгүстэрэ республика биллиилээх тустууктара буола үүммүттэрэ, сорохторун ааттара Арассыыйа, Союз түһүлгэлэригэр ааттаммыттара.

Кыра сылдьан улахан уолаттар тугунан дьарыктаналларын батыһа сылдьан көрөр сааспытыттан Ньукуу көлүөнэтин уолаттара бары спордунан дьарыктана, түмсэ түһэннэр илии-атах оонньууларыгар күрэхтэһэллэрин көрөрбүт. Дьиэлэрин тэлгэһэлэригэр аайы баҕана туруоран турник, тыраахтар тимир көлүөһэлэринэн штанга оҥостон дьарыктаналлара. Физкультура, спорт оннук хас биирдии дьиэ кэргэҥҥэ киирбит кэмэ этэ.

60-с, 70-с сыллар саҕаланыыларын саҕанааҕы көлүөнэ Найахы оскуолатын оҕолоругар Николай Иннокентьевич Гаврильев – Ньукуу тустуук, спортсмен эрэ быһыытынан буолбакка, физрук-учуутал, тренер быһыытынан биллэр-көстөр оруоллаах. Мин төрдүс кылааска үөрэнэ киирэрбэр, ол аата, 1966-67 үөрэх дьылыгар, Найахы орто оскуолатыгар Николай Иннокентьевич физругунан үлэлии кэлбитэ. Кини 1965 сыллаахха Дүпсүн оскуолатын 11-с кылааһын бүтэрэн баран, биир сыл Тандаҕа физругунан үлэлээбит. Биһиги, бу иннинэ “А”, “Б” диэн арахсан үөрэммит кылаастары холбооннор, 42 оҕо биир кылаас буолан мэниктээн “баппакка” сылдьар кэммит этэ. Физкультурабыт бастаан “билсиһии уруога“ диэнтэн саҕаланна. Кылааспытыгар, биһиги дэриэбинэ оҕолоро Ньукуу диэн аатынан билэр киһибит, тустуук Ньукуу, киирэн кэлбитэ. Дап-дараҕар санныгар кэппит пиджагар, оччолорго дэриэбинэҕэ кимиэхэ да көрбөтөх, түөрт муннуктаах 1 разряд значогун анньыммыт учууталбыт бэйэтин билиһиннэрииттэн саҕалаата, эһигини физкультура уруогар үөрэтиэм, диэтэ. Учуутал кафедратыгар тахсан олорон баран: “Аны миигин мантан инньэ Ньукуу диэбэккит, Николай Иннокентьевич диэн ааттыыгыт,” – диэн баран сутуругун көрдөрөн кэбистэ, кытаанах баҕайытык кылааһы эргиччи көрдө. Биһиги, баччааҥҥа дылы үксүн дьахтар аймах учуутал үөрэппит оҕолоро, кылааспытыгар маннык спортсмен эр киһи кытаанах тылларын истибэтэх дьон, сорохтор үстүү буолан олорор паарталарбытыгар бирээмэ чиккэс гына түстүбүт, хастыы да сыл биһигиттэн аҕа саастаах “атамааттарбыт” да чумпууран хааллылар. Учууталбыт тутан киирбит сурунаалыттан ааҕан барыбытын ааттаталаан билсиһэн баран, спорт туһунан кэпсээтэ, тугу билэрбитин ыйыталаста. Онтон дуоскаҕа таһааран спорка сыһыаннаах тыллары суруйтарда. Биир аҕа саастаах уолбутугар “велосипедист” диэн тылы эппитин киһибит “полиция” диэн суруйан кэбиһэн, күлсүү бөҕө буоллубут.

Физкультурабыт уруогар кылааспыт элбэх оҕо буолан икки гына арахсан үөрэммиппит. Тоҕо эрэ атын предметтэргэ итинник араарбатахтара. Онон учууталбыт хас биирдии оҕону индивидуальнайдык үөрэтэригэр усулуобуйа оҥостубут эбит. Аны урут форма соччо ирдэммэт буоллаҕына, саҥа физрукпут хас биирдии үөрэнээччи хайаан да спортивнай атах таҥастаах, туруусуктаах, маайкалаах эрэ физкультура уруогар киллэрэр буолла. Оччолорго маҕаһыыҥҥа оннуктар суох буоланнар, ийэлэрбит таҥаһынан түүппүлэ, боростуой туруусукка икки өттүнэн хаймыы тигэннэр формаланныбыт. Николай Иннокентьевич уруокка эт-хаан эрчийиитин упражнениеларын таһынан спорт араас көрүҥнэрин билиһиннэрбит эбит. Ол курдук гимнастикаҕа, чэпчэки атлетикаҕа, остуол тенниһигэр, мээчик бары көрүҥнэригэр.

Биирдэ баскетбол мээчигин веди гынарга зачет тутта. Онно кылааспытыттан Федоров Эдиктиин мин эрэ “4” сыананы ыламмыт, оччолорго итинник ахсыаҥканы ылар сэдэх эрдэҕинэ, улаханнык үөрбүппүн өйдүүбүн. Маны таһынан уруок кэмигэр кыракый спортивнай саалабытыгар стройдатан, эбэтэр ыскамыайкаҕа олордон баран Саха сиригэр, Союзка, Аан дойдуга буолар күрэхтэһиилэри сырдатара, аатырбыт спортсменнар тустарынан кэпсиирэ. Мехико Олимпиадатыгар Боб Бимон 8 м 90 см ыстаммытын кэпсээбитэ, төһөнү ыстаммытын хардыылаан көрдөрбүтэ. Биһиги улаханнык сөхпүппүтүн өйдүүбүн. Спорт тарҕаммыт көрүҥнэрин таһынан араас саҥа секциялары ыытара. Ол курдук туризм, велосипедынан сыырсыы курдуктары.  Физкультура уруога бэт интэриэһинэй, оҕолору умсугутар буолбута, оскуолаҕа суолтата улааппыта. Аны оскуолабытыгар дьиҥнээх штанга аҕаллылар, бэт кыра хоско хаптаһынынан помост оҥорон туруордулар. Перемена аайы бу штангаҕа уочарат буолар буолла, ким төһөнү анньарын боруобаланыы. Сорохтор саатар бу кылапачыгас штанганы, грифин, диискэлэрин, ону туттарар анал күлүүстээх втулкаларын  таарыйан, тутан да көрөр инниттэн перемена аайы онно үөмэхтэһэр этибит. Киэһэ оскуолаҕа кэлэн учууталбыт холкуостаах уолаттары кытта эрчиллэллэрин, штанганы хайдах анньалларын көрөрбүт.

Николай Иннокентьевич үлэлиир кэмигэр Найахы 8-с кылаастаах оскуолата орто оскуола статуһун ылбыта. Онон оскуола спортивнай үлэтигэр көрдөбүл да улааппыта. Николай Иннокентьевич физрук быһыытынан үлэтэ бу көрдөбүллэргэ чахчы эппиэттиир гына үлэлээбитэ. Спорка урукку өттүгэр оройуоҥҥа улахан ситиһиини ылбат Найахы оскуолатын хамаандалара бириистээх миэстэлэри ылар, бастаталыыр буолбуттара, биирдиилээн эдэр спортсменнар үүнэн тахсыбыттара. Бу туһунан оройуон хаһыатыгар суруллубуттарын булан көрүөххэ сөп. Остуол тенниһигэр, саахымакка, чэпчэки атлетикаҕа, баскетболга, хапсаҕайга, көҥүл тустууга оройуон чемпионнара, призердара баар буолбуттара. Ордук тустууга. Ол курдук Сивцев Дмитрий-Тээс Митэрээс, Охлопков Иннокентий, Пестерев Егор, Федоров Алексей, Готовцев Иван, Румянцев Анатолий, Сивцев Петр, Рожин Василий, Сивцев Елисей, Пестерев Гоша уо.д.а. оройуон чемпионнара, зона күрэхтэһиитин кыайыылаахтара буолбуттара. Кинилэртэн Егор Пестерев 1968 сыллаахха бастакы Саха АССР Манчаары Спартакиадатын хапсаҕайга призера буолбута. Урут Найахыга соччо тарҕамматах туризмҥа, велосипедынан сырсыыга күрэхтэһиилэр тэриллэр буолбуттара.

Аны санаатахха, Николай Иннокентьевич Найахыга учууталлыырын таһынан спортинструктор оруолун толорбут эбит. Дэриэбинэҕэ бырааһынньыктар кэмнэригэр баскетболга, волейболга күрэхтэһиилэри тэрийэрэ. Аны чугастааҕы Өспөх, Баатаҕай, оннооҕор Нам оройуонун Көбөкөнүн ыччаттара кэлэн араас көрүҥнэргэ күрэхтэһэн дэриэбинэни сэргэхситэллэрэ. Күрэхтэһиилэр ол саҕана мас оскуолабыт 2-ис этээһигэр баар кыракый спортсалаатыгар, арай тустуу оччолорго чугаһынан суох үчүгэй оҥоһуулаах кулууппут сценатыгар ыытыллаллара. Республикаҕа, оройуоҥҥа тустуу улахан күрэхтэһиилэрин кэнниттэн уонна ыһыахха биллиилээх тустууктары илдьэ кэлэн олохтоох Найахы уолаттарын кытта табаарыстыы көрсүһүүлэри уонна спортивнай бэсиэдэлэри, биэчэрдэри тэрийэрэ. Иннокентий Халдеев, Егор Корнилов, Иван Соловьев, Иван Охлопков, Константин Борисов, Николай Говоров, Денис Федоров, Константин Местников, Ксенофонт Татаринов уо.д.а. оройуон, республика биллиилээх тустууктара кэлэн тустан үрдүк маастарыстыбаларын көрдөрбүттэрэ.

Биирдэ, ити 1969 сыллаах сааһыары эбит, куораттан спорткомитет инструктора маастар Иван Аянитовы Тбилиситээҕи аан дойду турнирыгар уһуллубут киинэни аҕалтаран, көрдөттөрөн кэпсэтиннэрбитэ. Улахан дьон, оҕолор спортсаалабытыгар ыга симиллэн олорон саха аатырбыт бөҕөстөрүн Роман Дмитриев, Николай Захаров, Илларион Федосеев уо.д.а. тустууларын илэ харахпытынан көрбүт саҕа санаммыппыт, Аянитов бэрт сэргэх, интэриэһинэй комментарийдарын, бэсиэдэтин истибиппит. Баларга барытыгар Николай Гаврильев сүрүн тэрийээччи быһыытынан буолара.

Николай Иннокентьвич Найахыга бастакы спортзал тутуута саҕаланыытын туруорсааччы, көҕүлээччи буолбута. Оройуон спортсменнарын, тустууктарын мунньан аҕалан мас бэлэмнээһинигэр олохтоох холкуоһу уонна оскуоланы кытта субуотунньук тэрийтэрбитэ. Мас кэрдиитигэр ким элбэҕи охторуутугар күрэхтэһии тэрийбиттэригэр кини бииргэ дьарыктаммыт, тустубут доҕоро оройуон чиэһин ыарахан ыйааһыҥҥа оҕолорго да, улахан дьоҥҥо да элбэхтик чиэстээхтик көмүскээбит Валерий Татаринов бастаабытын туһунан олохтоох араадьыйа субуотунньук түмүгүн таһаарыытыгар биллэрбитин өйдүүбүн.

Билиҥҥинэн эттэххэ, Николай Иннокентьевич актыыбынай общественник этэ. Оскуола музейыгар экспонат хомуйуутугар саас аайы походтары тэрийэн улахан кылаастарга үөрэтэр оҕолорунаан алаастарынан дьон олорбут сирдэрин кэрийэллэрэ, үөрэтэллэрэ. Мин өйдүүрбэр биирдэ Николай Иннокентьевич “Смена” фотоаппарааттаах кэлэн биһиги балаҕаммытын хаартыскаҕа түһэртээбитэ, дьиэҕэ киирэн чэйдии-чэйдии ийэбититтэн ыйытылаһан, сурунан барбыта. Арааһа музейга анаан хаартыскаҕа түһэртэрдэхтэрэ, суруйтардахтара буолуо. Нэһилиэгин иһигэр краеведческай үлэҕэ кыттыспыт эбит. Ону Найахы билиҥҥи биир кырдьаҕаһа, үйэтин тухары төрөөбүт нэһилиэгэр олорор, хара үлэттэн илиитин араарбатах, булчут, сүөһү көрүүтүн мындыр үлэһитэ Барыыс Сэмэнэбис Сиипсэп кэпсээнэ да итэҕэтэр. Барыыс чороччу улаатыытын саҕана Хачахаайы алаас үрдүгэр куобахтыы сылдьан арбай анныттан булбут туоһунан сууламмыт кумааҕылары оскуолаҕа туттарбытын иһин махтал грамотаны уонна чаһыынан бириэмийэни физрук Николай Гаврильев кулуупка биэчэргэ туттарбыт. Аны биир сайын звеноҕа оттуу сылдьар доҕотторугар тиийэн, ыччаттары көҕүлээн  өлгөм оту кэбисиһэн рекорд олохтообуттара билигин да Найахытын үлэһит дьонугар уос номоҕо кэпсээн буола сылдьар.

Николай Иннокентьевич төрөөбүт нэһилиэгин оскуолатыгар үс үөрэх дьылыгар физругунан үлэлээбитэ. Бу кэмнэргэ Найахы ыччата, үөрэнээччилэрэ физкультураҕа, спорка сыстыылара күүһүрбүтэ, нэһилиэк спортивнай базата бөҕөргүүрүгэр болҕомто ууруллар буолбута, ситиһиилэр кэлэн барбыттара. Бу туһунан “Ленинскэй тэрийээччи” хаһыат кылгас иһитиннэриилэригэр бааллар. Хаһыат 1968 сыллаах тохсунньу 16 күнүнээҕи нүөмэригэр “Маастарыстыба үүнэр” диэн К.Попов үрдүкү саастаах үөрэнээччилэр көҥүл тустууга оройуон үрдүнэн бастыыр иһин күрэхтэһиилэрин түмүгүн туһунан ыстатыйатыгар: “…Быйылгы күрэхтэһиигэ кыайыылаахтар ортолоругар Найахы, Дүпсүн оскуолаларын эдэр спортсменнара баһыйа киирдилэр. Онон улаханнык атан бастаатылар. Атын оскуолалартан бириистээх миэстэҕэ дэҥ кыбылыннылар. Үөһэ ааттаммыт икки оскуолаҕа (физкультура преподавателлэрэ Н.Гаврильев уонна Д.Горохов) тустууга болҕомто уураллара дьэҥкэтик көстөр.”

Бу сыл бу ыйын 18 күнүнээҕи нүөмэригэр “Спорт маассабай буоларын иһин” диэн «Урожай» ДСО оройуоннааҕы Советын Президиумун председателэ А.Протопопов ыстатыйатыгар: “…Cпорт маассабаһын ситиһиигэ, спортсменнары эрчийиигэ уонна үгүстэрэ спортивнай күрэхтэһиигэ кыттан физруктар Д.Горохов (Дүпсүн), И.Кондратьев (Мүрү), Е.Аммосов (Курбуһах), Н.Гаврильев (Найахы) уо.д.а. холобур буолар үлэни көрдөрдүлэр. Спортивнай базалары тутууга сорох оскуолалар салайааччылара үчүгэй инициативаны көтөхтүлэр. …Оттон Сыырдаах, Найахы оскуолалара спортивнай саалалары тутарга бэлэмнэниини саҕалаатылар.”

Бу нүөмэргэ И.Егоров “Спорт саалаланыахпытын баҕарабыт” диэн ыстатыйатыгар “…Балыктаахха 2 этээстээх оскуола, кулууп киирбиттэрэ, Ыччат эт-хаан өттүнэн сайдыытыгар спортсаала наада” диэн суруйбут. Манна барытыгар биһиги учууталбыт-физрукпут-тренербит Николай Иннокентьевич Гаврильев – Ньукуу ис сүрэҕиттэн ылсан, дууһатын ууран туран, таһаарыылаахтык үлэлээбит кылаата баар.

Оскуолаҕа бииргэ үөрэммит доҕотторо этэллэринэн, оҕо эрдэҕиттэн ыра санаа оҥостубут баҕа санаатын толорон милииссийэ идэтин талан Омскайдааҕы милииссийэ үрдүкү оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Манна сылдьан Сибиир куораттарын землячестволарын салайсыбыт, самбонан дьарыктанан маастарга кандидат нуорматын толорбут. Үөһээ Бүлүүгэ идэтинэн ананан үлэлээбит сылларыгар да общественнай үлэ оргуйар киинигэр сылдьыбыт, спорду пропагандалааччы, күрэхтэһиилэргэ солбуллубат судьуйа, тустуу, самбо тренерэ буолар эбит, Бүлүү бөлөх оройуоннарга ис дьыала уорганнарын Спартакиадатын көҕүлээн тэрийсибит дьоннортон биирдэстэрэ буолбут. Ол туһунан оччолорго бииргэ үлэлээбит, сылдьыбыт дьоно кэпсииллэр.

Учууталбын Николай Иннокентьевич Гаврильевы, мин, боростуой, күүс-уох, түргэн-сымса өттүнэн бииргэ үөрэммит оҕолорбуттан улаханнык чорбойботох үөрэнээччитэ, спорт кэрэ, киэҥ эйгэтигэр сыстарбар биир саамай сүрүн оруоллаах киһинэн ааҕабын, биһиги көлүөнэ Найахы ыччаттара үгүстэрэ да оннук өйдөбүллээхтэр. Кэлин студенныы сылдьан куоракка убайым аахха көрсүһүүбэр миэхэ биэрбит сүбэлэрин, дьарыйар да диэххэ сөп, этиилэрин билигин да умнубаппын, олоҕу хайдах баарынан көрүүбэр көмө буолбуттара дии саныыбын.

Найахытын дьонугар-сэргэтигэр, элбэхтик алтыспыт доҕотторугар, спорка бииргэ сылдьыбыт атастарыгар, үлэлээбит коллегаларыгар, биһиэхэ үөрэнээччилэригэр Николай Иннокентьевич Гаврильев – Ньукуу киһи быһыытынан көнөтө, аламаҕай сыһыана, борустуой майгыта, сытыыта-хотуута, кэпсээнэ-ипсээнэ, киһиэхэ мээнэ бэриллибэт дьону түмэр дьоҕура үтүө өйдөбүл буолан сылдьар. Билигин да кини туһунан кэпсэтии таҕыстаҕына, Ньукуу диэн ааты истээт дьон көнньүөрэ, сэргэхсийэ, сирэйдиин-харахтыын сырдыы, мичээрдии түһэллэр, кини аата оннук киһини тардар, уһугуннарар, туох эрэ умсугутар күүстээх эбит. Найахы нэһилиэгэ, оскуолата, улууспут Николай Иннокентьевич аата умнуллубатыгар, үйэтитиллэригэр хардыы оҥоруохтара диэн эрэнэбин.

Яков СИВЦЕВ, Саха Республикатын волейболга Федерациятын толорооччу дириэктэрэ, Саха Республикатын Бочуоттаах тутааччыта. 2011-2018 сыллар.

Р.S. ыстатыйаны суруйарбар сүбэ-ама, ыйыы-кэрдии буолбут убайдарбар, аҕа саастаах доҕотторбор В.В. Румянцевка, В.С. Парниковка, А.З. Ушницкайга, Н.И. Румянцевка, И.Г. Сивцевкэ, А.А. Заровняевка, С.Н. Алексеевка, Н.Е. Гоголевка, бииргэ тустубут-дьарыктаммыт доҕотторугар К.Д. Местниковка, И.С. Заровняевка, П.Н. Калачевка, С.С. Контоевка, Р.Р. Егоровка билигин биһиги ортобутугар суох В.В. Давыдовка, И.Е. Соловьевка, Николай Иннокентьевич убайыгар Семен Николаевич Гаврильевка, физругар-тренеригэр И.М. Жирковка, Үөһээ Бүлүүттэн П.В. Иннокентьевкэ, Н.Н. Николаевка,  үөрэнээччилэригэр-иитиллээччилэригэр, бииргэ төрөөбүт эдьиийдэрбэр Зинаидаҕа, Светланаҕа, убайбар Семеҥҥа махтал буоллун! Маны таһынан ”Төрөөбүт төрүт сирбит Найахы барахсан”, “Тиит Буурай сыдьаана Уйбаан Охлопков”, “Санаатахпына уйадыйабын, хараастабын”, “Ойор-тэбэр оҕо сааспыт уйата – Дүпсүн орто оскуолата” диэн кинигэлэртэн туһаммыппар ааптардарга үтүө тылбын тиэрдэбин.

Учууталбыт Николай Иннокентьевич Гаврильев туһунан: 2 комментария

  1. Роман

    Дьэ, чахчы ахтыллыахтаах киһини ахтыбыттар. Барахсан көнөтө судургута күлэн салан бэртээхэй киһи этэ доҕоор.

  2. Петр Павлов Автор записи

    Кырдьык, бэрт ахтыы. Маныаха бастатан туран, ааптар Яков Сивцевкэ улахан махтал!

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *