Чыпчаал ситиһиини көрбүт, өрөгөй үөрүүтүн билбит омук буолабыт

…1972 уонна 1976 сыллар саха тустуутугар, саха норуотугар өрөгөй күннэрэ буолан, күн бүгүнүгэр диэри барыбыт киэн туттуута, өйбүтүгэр-санаабытыгар, сүрэхпитигэр-быарбытыгар үтүө өйдөбүл буолан сырыттаҕа.

Олимпиада үс геройа – Советскай Союз таһымыгар хаһан да ситиһиллибэтэх ситиһиини норуоттарыгар аҕалбыт дьон буолаллар.

1972 сыллааҕы  Олимпиадаҕа, Олимпийскай комитет (МОК) быһаарыытынан көҥүл уонна классическай тустууларга 48 киилэ эбии киллэриллибитэ. Бу ыйааһын киириитэ Азия, Европа сорох дойдуларыгар улахан сэргэхсийиини таһаарбыта. Япония, Корея, Иран, Турция, Болгария “биһиги ыйааһыммыт” диэн күөстэрин эрдэ өрүммүттэрэ.

Саҥа киирбит ыйааһын кыһыл көмүс мэтээлин саха уола Роман Дмитриев Советскай Союзка бастакынан аҕалбыта уонна ССРС-ка сэттис киһинэн көҥүл тустууга олимпийскай чемпионунан буолбута.

1976 сыллааҕы Олимпиадаҕа Павел Пинигин, Советскай Союз тустууктара 1952 сыллааҕы Олимпийскай оонньуулартан саҕалаан киирсэ сатаан баран чуурдарын биэрбит ыйааһыннарыгар – 68 киилэҕэ дойдутугар эмиэ бастакы кыһыл көмүс мэтээли аҕалан турар.

Александр Иванов бүтүн аан дойдуга саамай баай албастаах тустуук аатыран, “тустуук барыта Александр Иванов курдук тустарга дьулуһуохтаах” диэн холобурга сылдьан, Монреаллааҕы Олимпиада үрүҥ көмүс призера буолан эргиллибитэ.

Дьэ, маннык чыпчаал кыайыыга бу үс уолун аҕалбыт киһинэн – улуу тренер Дмитрий Петрович Коркин буолар. Араас чахчыларынан, Дмитрий Петрович үлэтин хатыламмат өттүн көрдөрөр буоллахха, бүтүн аан дойду тустууктара, тустууга специалистара үөрэтэ, иннилэригэр түһэ сатыыр, ол гынан баран, хайдах да кыалла илик Дагестан тустуутун оскуолата баар. Арай, Дагестан тустуутун бэйэтин кылгас тренердиир олоҕор, биһиги Дмитрий Петровичпыт иннилэригэр түһэн турар.

Дагестан тустуута олимпийскай мэтээлгэ диэри бэрт уһун сыралаах айаны көрсүбүтэ, кинилэр да буоллаллар, улаханнык ыарырхаппыттара. Өссө 1959 сыллаахха Али Алиев дойдутугар аан дойду чемпиона буолан төннүбүтэ, бу кэмҥэ ыраах сытар Саха республикатыгар саҥа, үһүс эрэ сылын көҥүл тустуу спорт көрүҥүн быһыытынан сайдан, бастакы маастарбытын Дмитрий Даниловы чиэстиир сылбыт этэ.

Али Алиев үс Олимпиадаҕа субуруччу кыттыбыт тустуук. 1960 сыллаахха Римнээҕи Олимпиадаҕа бэһис миэстэ, 1964 сыллаахха Токиоҕа эмиэ бэһис, 1968 сыллаахха Мехикоҕа Дагестан ааттаахтара Али Алиев, Юрий Шахмурадов буолан тиийэллэр уонна бэйэлэрин ыйааһыннарыгар туһааннааҕынан төрдүс, алтыс эрэ миэстэлэринэн дуоһуйаллар.

Маннык уһун, Дагестан тустуутун улахан буксуйуутун кэмигэр, 1964 сыллаахтан Дмитрий Коркин тустууга хамнастаах тренер буолан, үлэтин саҕалыыр. Оччотооҕу кэм спортивнай наукаҕа туох саҥалар баалларын толору туһанан, учуонайдыы ырытан, инники күөҥҥэ сылдьар тренердэр үлэлэрин толору билсэн, наадалаах диэбитин бэйэтин  үлэтигэр туттан, туһанан, чемпионнары иитиигэ киһи эрэ сөҕөр үлэтин оҥорор. Ол түмүгэр, 1972 сыллааҕы Олимпиадаҕа Дагестан уонна Саха сирин тустуутун оскуолалара тэҥҥэ олимпийскай чемпионнары: Загалав Абдулбековы уонна Роман Дмитриеви иитэн таһаараллар. Биллэн турар, бу Олимпиадаҕа дагестанецтар Арсен Алахвердиев уонна Руслан Ашуралиев – олимпийскай призердар буолбуттарын умнар табыллыбат.

Ол оннугар Дмитрий Петрович үс уола 1976 сыллааҕы Олимпийскай оонньууларга ылбыт мэтээллэрин хаачыстыбатынан аһары түһэллэр. Айылҕа анаабытын атын киһиэхэ көһөрбөт аналлаах, Д.П. Коркин орто дойдуга баара-суоҕа 54 сыл эрэ олорон ааспыта.

Кини тренер быһыытынан ситиспит ситиһиитин Советскай Союз уонна Россия тренердэрэ: Магомед Гусейнов, Анатолий Маргиев, Казбек Дедегкаев үстүү-түөртүү чемпиону иитэннэр, аҕыйах сыллааҕыта аһары түстүлэр. Оттон Дэги Багаев чахчы улуу тренер, ол гынан баран, олимпийскай чемпионнааҕын тоҕо эрэ өйдөөбөппүн ээ.

Көҥүл тустууга ССРС уонна Россия тустууктара холбоон билигин отуттан тахса олимпийскай чемпионнаахпыт. Россияҕа 80-тан тахса республикалар, уобаластар, кыраайдар бааллар, кинилэргэ үллэрдэххэ, чемпион аҥардыыта эрэ тиксэр. Онон олимпийскай чемпион – сэдэх уонна дьоһун ситиһии буоларын умнумуохха, республика эрэ барыта чемпиону иитэр кыаҕа суох.

Саха тустуута төһө да 40-тан тахса сыллаах тохтобулга олордор, өссө да киэһэ буолбатах, чемпиону иитии үлэтэ салҕанар.

Эһиил Роман Михайлович Дмитриев Олимпиадаҕа бастаабыта үйэ аҥардаах үбүлүөйүн бэлиэтиэхпит. Аан дойдуга саха диэн омук баарын Роман Дмитриев уонна кини тренерэ Дмитрий Петрович Коркин нөҥүө билбиттэрэ. Бу икки улуу дьоммут ааттарынан норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдары саха норуота сүтэриэ суохтаах, буолар болдьохторугар, кэмнэригэр ыытыллан иһиэхтээхтэр, тустууга сүгүрүйээччилэри үөрдэ туруохтаахтар.

Петр ПОРТНЯГИН, Саха Республикатын үтүөлээх тренерэ.

Үөһээ Дьааҥы.

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

15 − девять =