Хамаанданан күрэхтэһии хаһан баҕарар ураты тыҥааһыннаах

Балаҕан ыйын 22-23 күннэригэр «Бастыҥнар өрөгөйдөрө» («Триумф первых») диэн 2009-2018 сс. төрөөбүт оҕолорго көҥүл тустууга хамаанданан күрэхтэһии буолан ааста. Манна, былырыыҥҥы «Боотурдар оонньууларын» түмүгүнэн аҕыс бастыҥ көрдөрүүлээх хамаанда кытынна. Киирсиилэр, саастарынан сөп түбэһиннэрэн 15 ыйааһыҥҥа ыытылыннылар. Көбүөргэ барыта 120 эдэр бөҕөс тахсан күөн көрүстэ.

Бу саҥа-сонун тэрээһини «Движение первых» диэн хамсааһын Саха сиринээҕи салаата (салайааччы Юрий Балаганскай) үүннээн-тэһииннээн ыытта. Оттон көҕүлээччинэн, Россия спортивнай тустууга федерациятын эппиэттээх үлэһитэ – Россия спордун үтүөлээх маастара уонна тренерэ Петр Петрович Юмшанов буолла. Кини бэйэтэ күрэхтэһиини икки күнү быһа көрөн-истэн, сүрүннээн ыытыста.

Аҕыс хамаанда сэрэбиэй быһыытынан икки бөлөххө арахсан күөн көрүстэ. Бастакы күн күрэхтэһии В.П. Керемясов аатынан Дьокуускай куорат 3 №-дээх спортивнай оскуолатын Тустууга саалатыгар ыытыллыбыта. Оттон иккис күн киирсиилэрэ «Кыайыы 50 сыла» Спорт дыбарыаһыгар буоллулар.

Бастакы бөлөххө Дьокуускай, Хаҥалас, Нам, Амма, иккискэ – Чурапчы, Мэҥэ Хаҥалас, Сунтаар, Уус Алдан хамаандалара киирэн сирэй көрүстүлэр. Быһаарыылаах киирсиигэ Сунтаар хамаандата Дьокуускайы 9:6 ахсаанынан кыайан, бастакы миэстэни ылла.

Онон түмүк маннык буолла: 1 миэстэ – Сунтаар (тренер Виталий Яковлев), 2 миэстэ – Дьокуускай (тренер Степан Соркомов), 3 миэстэ Мэҥэ Хаҥалас (тренер Константин Колесов). Салгыы миэстэлэри Нам, Амма, Чурапчы, Уус Алдан, Хаҥалас хамаандалара ыллылар.

Кыайыылаах хамаандалар тустуу көбүөрүнэн, кубоктарынан, харчынан бирииһинэн, оттон кыттааччылар – мэтээллэринэн наҕараадаланнылар.

Өссө манна биир түгэни бэлиэтиир оруннаах. Күрэхтэһиини наар биирдик буолбакка, саҥалыы сонуннук тэрийэн ыытыы. Холобур, буолан ааспыт күрэхтэһии тэрээһинигэр спорт таҥаһынан эргинэр IRON COLLECTION маҕаһыын (Макар Зырянов, Василий Ноговицын) кыттыбыта – түһүлгэни лаппа киэргэттэ.

Ол курдук, Спорт дыбарыаһа бу тэрээһиҥҥэ анаан бэркэ киэргэтиллибит, симэммит. Биир көбүөр, икки табло, үөһэ улахан экран… Аны быһаарыылаах хапсыһыыга кыттар бөҕөстөр уотунан-күөһүнэн киэргэтиллибит анал аарканан тахсан истилэр. Ону хас биирдиилэрин, күрэс биллиилээх комментатора Александр Васильев – Көрдүгэн доргуччу кэпсээн, билиһиннэрэн истэ. Өссө көбүөр үрдүгэр улахан экран туруоруллан кыттааччылар хаартыскалара, хапсыһыылар түгэннэрэ көрдөрүллэн, барыта тэрээһини ситэрэн-хоторон биэрдилэр. Онон көрөөччүлэр бары бу күрэхтэһииттэн, сытыы хапсыһыылартан дуоһуйбут, санаалара көтөҕүллүбүт буолуохтаах диэн өтө сэрэйиллэр.

Бастакы сүрэхтэнии бэркэ барда диэххэ сөп. Тэрийээччилэр биллэрбиттэринэн, бу күрэхтэһии сайыннарыллан, сыл аайы үгэскэ кубулутуллан ыытыллара былааннанар. Эдэр бөҕөстөр күлүмнэтэн бэртээхэй, сэргэх тустууну көрдөрдүлэр. Сунтаартан Алмаас Павлов, Марк Яковлев, Семен Павлов, Арчын Данилов, Дьокуускайтан Нурислам Рыскулов, Аятмар Яковлев, Ариан Винокуров, Влас Афанасьев (Мэҥэ Хаҥалас), Ньургун Слепцов (Нам), уо.д.а. кимэн киириилээх, элбэх албастаах, тэтимнээх тустуулары көрдөрбүттэрин бэлиэтиир оруннаах. Бу биһиги инники эрэллэрбит, кинилэргэ болҕомтолоохтук сыһыаннаһан, усулуобуйа олохтоон салгыы сайыннарар сыал-сорук турар.

Хаһан баҕарар буоларыныы, хамаанданан ыйааһын ахсын сирэй-сирэйгэ көрсүллэр күрэхтэһии – наһаа интэриэһинэй, этэргэ дылы, көрөөччүнү бүтэһиккэ диэри бүргэс үрдүгэр олордор үрдүк күүрүүлээх, сытыы тыҥааһыннаах, ыһыылаах-хаһыылаах буолааччы. Манна хас биирдии киһи хамаанда кыайыытыгар кыһаллар, бары биир сыал-сорук иһин туруулаһан, түмсүүлээх буоларга үөрэнэллэр. Урут, бастакы олимпийскай чемпиоммут Роман Дмитриев уонна сахалартан маҥнайгы ССРС спордун маастара Дмитрий Данилов кубоктарыгар маннык, оҕолорго хамаанданан сирэй-сирэйгэ көрсүһүүлээх күрэхтэһиилэр ыытылла сылдьыбыттара.

Тустуубутун сайыннарыыга киэҥник айан үлэлиир инниттэн, маннык араас хайысхалаах күрэхтэһииилэри, тэрээһиннэри тэрийэн ыытар үчүгэйтэн атыны аҕалыа суоҕа. Онон, маннык балаһыанньанан, нууччалыы эттэххэ «стенка на стенку» күрэхтэһиини сөргүтэн, сайыннаран тэрийэн ыытыы хайҕаныан эрэ сөптөөх. Хамаанданан күрэхтэһии хапсаҕайга уонна мас-рестлиҥҥэ киирбитэ ыраатта. Аны көҥүл тустууга сыллааҕы календарьга киллэриэххэ наада. Оҕолорго, ыччаттарга уонна эр дьоҥҥо туспа күрэхтэһиилэри.

Таптыыр тустуубутун сүрүннээһиҥҥэ, үлэни тэрийиигэ сэргэхситии эрэйиллэр. Маныаха бастатан туран, тустууну профессионаллар салайыахтаахтар!

Петр ПАВЛОВ.