Хайыһар холбообут ыала

// Костроминнар дьиэ кэргэн кыһыл көмүс сыбаайбаларыгар

Николай Николаевиһы кытта мин чугастык алтыһан, эн-мин дэһэн бииргэ үлэлээбэтэх киһим. Ол эрээри, миигиттэн аҕыйах сыл аҕа, билигин убайым курдук саныыр буолбут киһибин кытта, уустук уларыйыылардаах, түһүүлээх-тахсыылаах биир кэмҥэ үлэлээн-хамсаан ааспыт буолан, биир дойдулааҕым тахсыылаах үлэтин-хамнаһын өрүү сөҕө-махтайа, холобур оҥосто кэтии сылдьыбыт кэмнэрдээхпин.

Николай Николаевич Костромин 70 сааһын уонна тапталлаах кэргэнин Римма Семеновнаны кытта ыал буолан, оҕо-уруу төрөтөн олох олорбуттара үйэ аҥардаах кыһыл көмүс үбүлүөйүн сүһүөхтэрин үрдүгэр сүүрэ-көтө сылдьан үөрэ-көтө бэлиэтиэхтэрэ.

Ньукулайтан уратым диэн, 1986 сыллаахха үлэһит буолан, Бороҕону булуохпуттан харыс да сири хамсаабакка, оруобуна 40 сыл улууһум туһа диэн, биир сиргэ үлэлээн-хамсаан кэллим. Этэргэ дылы, улууска буолбут туох баар уларыйыылар-тэлэрийиилэр мин хараҕым далыгар ааспыттара. Онно эбии суруйар идэлээх буолан, олору барыларын сурукка-бичиккэ, күннээҕи дневниккэ тиспит уратылаахпын.

Үөлээннээхпин кытта ити кэм устата бэрт элбэх дьону кытта алтыһан аастахпыт. Олохпут устата араас баара. Кыайыы-хотуу өрөгөйө, үөрүүтэ-көтүүтэ, кыайтарыы хомолтото, кыһыыта-абата. Николай Николаевич олох ол эндирдэрин: киһиттэн күүстээх тулууру, муҥутуур кыаҕы түмүүнү, кыайыыга дьулууру, энчирээбэт эрэли эрэйэр спорт биир саамай уустук көрүҥүн хайыһары кытта сибээстээбит буолан, этэҥҥэ ааспытынан ааҕар.

Кыайыыны кэрэһэлиир түгэннэр

— Мин хайыһарга 1972 сыллаахтан оскуола оҕолоругар Уус Алдан оройуонун хамаандатыттан сүүрэн, аан бастаан Дьокуускайга республика үөрэнээччилэрин спартакиадатыгар киирэн күрэхтэспитим. Ол кэмҥэ оҕолор спартакиадалара диэн баара, — диэн кэпсээнин саҕалыыр Николай Николаевич.

Риммалаах Коля ити курдук өссө оскуола саастарыгар, Иван Михайлович Жирков салалтатынан оҕо спортивнай оскуолатыгар хайыһарынан дьарыктана сылдьан, ыкса билсибиттэрэ, доҕордоспуттара. Эһиилги сылыгар Уус-Алдан оройуонун оскуола оҕолоругар хамаандатыгар киирсэн, Саха сирин оҕолорго спартакиадатыгар бастакы миэстэни ылары ситиспиттэрэ. Салгыы Томскай куоракка тиийэн, Россия оҕолорун спартакиадатыгар кыттан, Сибиир уонна Дальнай Восток зонатыгар республикаларын чиэһин аан бастаан көмүскүүр дьолломмуттара.

1973 сыллаахха Коля Саха государственнай университетыгар, тутуу инженерын үөрэҕэр үөрэнэ киирбитэ. Римма дойдутугар хаалан, оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан республикатааҕы күрэхтэһиилэр чемпионкатынан, призерынан буолуталаабыта. Биир кэмҥэ республика норуоттарын VI кыһыҥҥы спартакиадаларыгар чемпионнаабыта. Салгыы 1974 с. 1-гы нүөмэрдээх педучилищеҕа үөрэххэ киирбитэ. Ити сыл юниордарга республика уонна “Спартак” общество уобаластааҕы советын чепионкатынан, призерынан, ол быыһыгар учууталлар идэлээх сойуустарын хас да төгүллээх призерунан буолары ситиспитэ. 1975 сылллаахха Сибиир уонна Дальнай Восток орто үөрэх кыһаларын студеннарын чемпионката, призера буолбута.

Оттон Коля СГУ-га киирдэ киирээт, 1973,74,75,76 сс. университет хайыһарга чемпиона уонна хамаанда солбуллубат капитана буолбута. 1974 сыллаахха республика норуоттарын 6-с спартакиадатыгар 20 км чемпион, 1975-кэ учууталлар идэлээх сойуустарын кыһыҥҥы  спартакидатыгар 20 км чемпион, 1976 с. “Спартак” общество уобаластааҕы советын уонна Дьокуускай куорат кыһыҥҥы спартакиадатын, 1973,75,76 сылларга Алдан куоракка ыытыллыбыт республика күүстээх хайыһардьыттарын күрэхтэһиитин чемпионнара буолуталаан, ССРС спордун маастарыгар кандидат нуорматын толорбута.

Ол саас, 1976 сыл ыам ыйын 21 күнүгэр Риммалаах Николай олохторун холбообуттара. Ол кэмтэн ыла оруобуна үйэ аҥара уу сүүрүгүнүү суккуллан ааста. Николай Николаевич ити кэмтэн ылата уон сыл устата араас таһымнаах күрэхтэһиилэргэ, эстафетанан сүүрүүгэ, ол иһигэр, республика норуоттарын спартакиадаларыгар, СГУ, Дьокуускай куорат, “Урожай”, “Спартак” обществолар уобаластааҕы советтарын хайыһарга күрэхтэһиилэригэр хотторуу хомолтотун билбэтэх киһи.

Төрөппүттэрин утумнаан…

Римма уонна Николай Костроминнар ыһыллыы-тоҕуллуу доҕуһуоллаах 90-с сылларга түөрт оҕону төрөтөн, иитэн-үөрэтэн, көрөн-истэн, Уус-Алданынан, Орто Халыманан, Нерюнгринан, Дьокуускай куоратынан көһө сылдьан бүөбэйдээн, көччөх гынан көтүппүттэрэ. Билигин оҕолор бары үрдүк үөрэҕи бүтэрэн, ыал буолан дьиэлэнэн-уоттанан – уонча сиэни, биир хос сиэни бэлэхтээн, эһээлээх-эбээлэрин үөрдэллэр.

Оҕолортон, 1989 сыллаахха ыам ыйын 9 күнүгэр Уус-Алдан Тандатыгар тэҥинэн күн сирин көрбүт игирэ уоллаах-кыыс Римма уонна Коля, төрөппүттэрин утумнаан хайыһар спордунан Нерюнгри куоракка олорор кэмнэриттэн утумнаахтык дьарыктаммыттара. Ол курдук, Коля Нерюнгри куоракка оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэригэр 2003-2005 сс. үөрэнээччилэр республикатааҕы күрэхтэһиилэригэр 2-3, эстафетанан сүүрүүгэ 1-кы миэстэни ылаттаабыта. “Алдан 2003” хайыһар марафонугар 3-с, “Лыжня Туймады 2007” 2-с миэстэ буолуталаабыта.

Оттон игирэ аҥара Римма, Дальнай Восток 8 төгүллээх чемпионката уонна призера, республикаҕа ыытыллар хайыһар федерациятын элбэх этабын кыайыылааҕа, 2010 с. Хабаровскайга буолбут бастакы кыһыҥҥы Универсиада уонна олимпийскай чемпионка Юлия Чепалова бирииһигэр Россия таһымнаах күрэхтэһии (2003) 3-с призера. 2006 сыллаахха ыытыллыбыт республика норуоттарын 4-с кыһыҥҥы оонньууларын юниоркаларга уонна дьахталларга чемпионката. 2010 с. Дьокуускайга, үөрэх тэрилтэлэрин универсиадатын, 2011 сыллаахха спартакиадытын чемпионката. “Лыжня России” күрэхтэһии 2008, 2009, 2010, 2011, 2014 сс. призера уонна чемпионката. 2010 сылга “СР үрдүк уонна орто анал үөрэх кыһаларын бастыҥ спортсмена”, “Уус Алдан улууһун бастыҥ спортсмена” номинациялар хаһаайкалара. Эмиэ ити сыл Новосибирскай уобалас чемпионката буолан, Россия спордун маастарын нуорматын толорон төрөппүттэрин үөрдүбүтэ.

Олоҕун спортан араарбатаҕа

Николай Николаевич ханна да сырыттар, спортан олоҕун хаһан да араарбатах киһи. Ол курдук, 1978 сыллаахха үөрэҕин бүтэрэн, Өлүөхүмэ оройуонугар үлэҕэ ананан тиийэт да, спорду өрө тутан чөл олоҕу пропагандалаан барбыта. Ити курдук, Костроминнар дьиэ кэргэн Өлүөхүмэҕэ иккиэн хайыһар спордугар дьону көҕүлээн дьарыктаан киирэн барбыттара. Ол түмүгэр 1982 с. Бороҕоҥҥо буолбут “Урожай” общество хайыһарга күрэхтэһиитигэр Өлүөхүмэ оройуонун хамаандата кыайыы өрөгөйүн аан бастаан билэн, ахсыс спартакиада муҥур кыайыылааҕа буолары ситиспитэ. Ону ааһан, сотору республикаҕа иккис бөлөххө кыттар Өлүөхүмэ оройуонун хайыһардьыттара бастакы бөлөххө тахсан бастыыр буолбуттара.

1999 сыллаахха Костроминнары Дьылҕа Хаан Нерюнгри куоракка тиэрдибитэ. Николай Николаевич ити сылтан саҕалаан, тоҕус сыл устата баһылыгы бастакы солбуйааччынан ситиһиилээхтик, өрө күүрүүлээхтик үлэлээн, тоҥ нуучча улууһун сахалыы тыыннаабыта. Ити кэмнэргэ хайыһар спордугар бэйэтин биллэрбит эдэр киһини дэлби көрдөһөн, улуус хайыһарга федерациятын президенинэн оҥорбуттара. Ситиһиилэр өр күүттэрбэтэхтэрэ, сотору куорат оҕолоро соҕуруу кытта тиийэн күрэхтэһэр буолбуттара. Кинилэртэн Руслан Ахметшин, билигин да сүүрэ сылдьар Александр Филиппов, Римма Костромина спорт маастарын нуорматын толорбуттара.

2003 сыллаахха Россия сүүмэрдэммит хамаандата Нерюнгри куоракка кэлэн дьарыктаммыта. Уонна салгыы бу сиргэ дьарыгы сөбүлээн, үс сыл субуруччу Нерюнгри базатыгар эрчиллэ кэлбиттэрэ. Оччолорго хайыһарга Александр Грушин, Михаил Девятьяров, биатлоҥҥа Николай Лопухов уонна Валерий Польховскай курдук улуу тренердэр бэйэлэринэн кэлэн спортсменнары дьарыктаан, куорат хайыһарга базатын хайҕаан, астынан барҕа махтал тылларын эппиттэрэ.

Сотору итинник хайыһар базаларын ыаллыы сытар улуустар кытта туруорсан барбыттара. Ол түмүгэр аҕыйах кэм иһигэр республика спорка салалтатын өйөөһүнүнэн, Алдан куоракка өссө биир бэртээхэй, саҥа спортивнай база баар буолбута. Онон сотору Саха сириттэн олимпийскай чемпионнар да үүнэн тахсалларыгар кыах баар курдук. Ону күн бүгүн спорт бу көрүҥэр тахсыан, ситиһиилэниэн сөптөөх оҕолор бааллара киэргэтиитэ суох кэрэһэлиир, эрэл кыымын күөттүур.

х х х

Ити курдук, Саха сиригэр хайыһар спордун уонна биатлон сайдарыгар суол солообут, удьуордаан туран дьиэ кэргэнинэн спорт бу көрүҥүн үйэлэрин тухары пропагандалаабыт улахан спортивнай дьиэ кэргэн үйэ аҥардаах кыһыл көмүс сыбаайбалара, быйыл республикаҕа хайыһар спорда тэриллибитэ 100 сыллаах өрөгөйдөөх үбүлүөйүн кытта сөп түбэспитэ мээнэҕэ буолбатаҕа чахчы.

Тус бэйэм, бу бэйэтэ ураты, Үөһээ Айыылартан кэлбит республика хайыһардьыттарын саҥа ситиһиилэргэ ыҥырар илдьит эбит диэн ылынабын. Хайыһарга муҥура суох бэриниилээх улахан таптал холбообут спортивнай дьиэ кэргэн, оттубут кутаа уоттарын күүстээх төлөнө, республика эдэр ыччатын үрдүк ситиһиилэргэ ыҥыра-угуйа турар сырдык сулус буолан, үйэлэри үлдьү көттөр ханнык!

Павел ПЕРМЯКОВ – Тэлэкэ, Россия суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ.

ЫСПЫРААПКА: Николай Николаевич Костромин – спорт бэтэрээнэ, Өлүөхүмэ, Уус Алдан, Орто Халыма, Нерюнгри оройуоннарын салалталарыгар, Саха Республикатын 4-с ыҥырыылаах Государственнай мунньаҕын (Ил Түмэн) тутууга уонна олоххо-дьаһахха коммунальнай хаһаайыстыба комитетын председателинэн, “ГРЭС-2” сабыылаах акционернай общество генеральнай дириэктэрин сүбэһитинэн, тутуу саҕаланыаҕыттан атаҕар туруор диэри үлэлээн, бэйэтин дириҥ суолун-ииһин хаалларбыт производство салайааччыта.

РФ уонна СР бочуоттаах тутааччыта, Саха Республикатын норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, республика олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын бочуоттаах үлэһитэ, “Гражданскай килбиэн” анал бэлиэ хаһаайына.

Мүрү, Хоро, II Лөгөй, Курбуһах, Байаҕантай, II Байаҕантай, Түүлээх нэһилиэктэрин уонна Уус-Алдан оройуонун Бочуоттаах олохтооҕо, техническэй наука кандидата, политик, бастыҥ спортсмен, байанайдаах булчут.