Күүстээх Куонаан сиэнэ Конон Попов туһунан

“Дьулурҕан” бу дьыл олунньу 26 күнүнээҕи нүөмэригэр “Тустуу хайдах тэриллибитэй?” диэн суруйуу бэчээттэммитэ. Онно, биһиги республикабытыгар көҥүл тустуу бастакы күрэхтэһиитэ – 1956 сыллаахха олунньу ортотугар буолбут Дьокуускай куорат чемпионатын туһунан эмиэ сырдатыллыбыта.

Дьокуускай биир чемпионунан Конон Попов (57 кг) буолар. Ону кини аймахтара уонна Сунтаартан дьоннор сэҥээрэн, эбии туоһулаһыыларын түмүгэр, интэриэһинэй чахчы тахсан кэллэ.

Ити, Дьокуускай тустууга бастакы чемпиона Конон Попов – номоххо киирбит Конон Степанович Попов – Күүстээх Куонаан сиэнэ эбит.

Күүстээх Куонаан бэһис уола Василий Кононович Попов (Буорах Баһылай) 1908 сыллаахха төрөөбүт. 1930-1931 сс. Чэриктэйгэ сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит. Кэлин Түүлээх нэһилиэгэр “Кыһыл союз” колхоз бэрэссэдээтэлинэн, олохтоох сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит. 1942 сыллаахха Сталинграды көмүскээһиҥҥэ хорсуннук кыргыһан өлбүт. Мамаев кургаҥҥа көмүллүбүт, — диэн педагогическай үлэ бэтэрээнэ Николай Свешников 1999 сыллаахха, Уус Алдан улууһун “Мүрү саһарҕата” хаһыакка атырдьах ыйын 24-28 күннэринээҕи нүөмэригэр суруйбут.

Онно Күүстээх Куонаан бэйэтин уонна оҕолорун эрэ туһунан сырдатыллар, ол оҕолорун ыччаттарын туһунан туох да суох. Ол эрээри, үөрэтэн көрөн баран, ааҕан таһаардахха, Дьокуускай куорат тустууга бастакы чемпиона Конон Попов – ити Василий Кононович уола буолар эбит.

// Дьокуускай куорат икки төгүллээх чемпиона, Саха сирин икки төгүллээх призера Конон Попов (1957)

Манна сыһыары тутан эттэххэ, К.В. Попов 1937 сыллаахха Уус Алдан оройуонун Түүлээх нэһилиэгэр төрөөбүт. Эппиппит курдук, аҕата, норуот номоҕор киирбит Күүстээх Куонаан аччыгый уола Василий Кононович уоттаах сэриигэ бастакы хомуурга түбэһэн барбыт уонна эргиллибэтэх. Онон Конон 5 саастааҕыттан тулаайах аҥардаах хаалан, эрэйи-кыһалҕаны билэн улааппыт. Дьокуускайдааҕы өрүс училищетыгар үөрэнэн, “өрүс флотун штурмана” диэн идэни ылбыт.

Конон Попов көҥүл тустуунан аан бастаан Дьокуускайдааҕы өрүс училищетыгар үөрэнэ сылдьан билсибит. Спорт бу саҥа көрүҥүн сөбүлээбит уонна секцияҕа көтүппэккэ сылдьыбыт. Биһиэхэ биллэринэн, бу училищеҕа тустуу тренеринэн Иван Малыхин үлэлээбитэ, онон Конон киниэхэ эрчиллибит буолуохтаах.

1961 сыллаахха учуутал идэлээх Варвара Степановналыын олохторун холбоон, Сунтаарга олохсуйбут. Сунтаарга Дьиэ-уот коммунальнай хаһаайыстыбатын тэрилтэтигэр суоппарынан, механигынан, “Эрэл” общество сантехнигынан үлэлээбит. Эҥкилэ суох үлэтин иһин чиэскэ-бочуокка сылдьыбыт, үлэ бастыҥа буолуталаабыт. Сааһыран да иһэн, Конон Васильевич спорка, тустууга тапталын намтаппатах. Күрэхтэһии тэрээһинигэр судьуйа быһыытынан үлэлэһэн, тэрийээччилэр махталларын ылбыта грамоталарга сурулла сылдьар.

Мантан салгыы Конон Попов Саха сиригэр көҥүл тустуу бастакы саҕаламмыт сылларыгар көбүөргэ ситиһиилэрин туоһулуур грамоталары билиһиннэрэбит.

Конон Попов тустууга грамоталарыттан:

«Водник» спортивнай общество биирдиилээн бастыыр иһин күрэхтэһиитин чэпчэкитиҥи ыйааһыҥҥа кыайыылааҕа. 1956 сыл, муус устар. Малыхин илии баттааһыннаах, бэчээттээх. Ити курдук, маннык күрэхтэһиигэ Конон Попов 1957 сыллаахха эмиэ бастаабыт. Ону туоһулуур грамота баар.

1956 сыллаахха бэс ыйыгар Уус Алдан оройуонун сайыҥҥы спартакиадатыгар кыра ыйааһыҥҥа иккис миэстэ ылан, Уус Алдан спорка уонна физическэй култуураҕа кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Яков Егоров илии баттааһыннаах иккис степеннээх дипломунан наҕараадаламмыт.

Дьокуускайдааҕы өрүс училищетын волейболга күрэхтэһиитигэр үһүс миэстэ иһин, ЯРУ салалтатын аатыттан грамота, 1956 сыл, муус устар.

Дьокуускай куорат биирдиилээн бастыыр иһин күрэхтэһиитигэр чэпчэкитиҥи ыйааһыҥҥа кыайыылааҕынан тахсан, Дьокуускайдааҕы физическэй култуура уонна спорт кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ И.Игнатьев илии баттааһыннаах бастакы степеннээх диплом. 1956 сыл, олунньу ый.

Дьокуускай куорат биирдиилээн бастыыр иһин күрэхтэһиитигэр чэпчэкитиҥи ыйааһыҥҥа кыайыылааҕа. Дьокуускайдааҕы горисполком физическэй култуураҕа уонна спорка кэмитиэтин аатыттан бастакы степеннээх диплом, кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ А.Емельянов илии батааһыннаах. 1957 сыл, ахсынньы ый.

Саха АССР биирдиилээн бастыыр иһин күрэхтэһиитигэр чэпчэкитиҥи ыйааһыҥҥа үһүс миэстэтин иһин, Саха АССР Министрдэрин Сэбиэтин иһинэн физическэй култуураҕа уонна спорка кэмитиэтин аатыттан, кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Н.Тарскай илии баттааһыннаах, бэчээттээх үһүс степеннээх диплом. 1956 сыл, олунньу.

Саха АССР биирдиилээн уонна хамаанданан бастыыр иһин күрэхтэһиигэ чэпчэкитиҥи ыйааһыҥҥа үһүс миэстэни ылбытын иһин, Саха АССР Министрдэрин Сэбиэтин иһинэн физическэй култуураҕа уонна спорка кэмитиэтин, бэрэссэдээтэл Н.Тарскай илии баттааһыннаах, бэчээттээх үһүс степеннээх диплом. 1957 сыл, тохсунньу ый.

// Пьедесталга 1957 сыллааҕы республика чемпионатын 62 киилэҕэ бастыҥнара, хаҥастан уҥа Николай Босиков, Владимир Варламов, Конон Попов.

Мантан көстөрүнэн, Күүстээх Куонаан сиэнэ Конон Попов – Саха сиригэр көҥүл тустуу спорт көрүҥүн быһыытынан саҥа үөдүйэр кэмигэр бастакы кыайыылары ситиспит бөҕөс быһыытынан биллэр. Кини Дьокуускай икки төгүллээх чемпиона уонна республика икки бастакы чемпионатыгар үһүс миэстэлээх. Биһиэхэ биллэринэн, Саха сирин 1957 сыллааҕы чемпионатыгар Конон Попов – Владимир Варламов (СГУ) уонна Николай Босиков (Уус Алдан) кэннилэриттэн 62 киилэҕэ үһүс бочуоттаах миэстэни ылбыта.

Дьэ, ити курдук, хаһыат биир суруйуута дьон сэҥээриитин тардан – саҥа, урут биллибэт сыыппаралары-чахчылары үөскэтэн таһаарда.

К.В.Попову тустуук быһыытынан сырдатыыга докумуоннарынан уонна хаартыскаларынан күүс-көмө буолбут күтүөтэ Герман Егорович Отовка махтанабыт!

Петр ПАВЛОВ.

Үөһээҥҥи хаартыскаҕа: Дьокуускай куорат хамаандата, Конон Попов аллараа эрээккэ уҥаттан иккис олорор (1957).