Уолбаттан Арассыыйа сүүрэр туонатыгар

Киһи эт-хаан өттүнэн күүстээх, сымса уонна дьоҕурдаах буола бу орто дойдуга кэлэрэ баар. Оннук дэгиттэр киһинэн Таатта улууһун Уолба нэһилиэгин олохтооҕо, чэпчэки атлетикаҕа Арассыыйаҕа спорт маастара Василий Попов буолар. Хаһыаппыт бу нүөмэригэр кинини спортсмен уонна уус быһыытынан сырдатыахпыт.

-Саҥа үүммүт сылынан, Василий Еремеевич! Бу икки дьоҕурун эйигин олоххун арыаллаан кэллэхтэрэ. Бастатан спорка хас сааскыттан дьарыктанан саҕалаабыккыный диэн ыйытыктан кэпсэтиибин саҕалыах.

-Спордунан дьарыктаныым хас биирдии спортсмен курдук, оҕо сааспыттан саҕаламмыта. Оскуолаҕа үөрэнэрбэр чэпчэки атлетика көрүҥэринэн дьарыктанарым, ол курдук, хайыһарга, сүүрүүгэ, эстафетаҕа кыттарым. Биһиги үөрэнэр кэммитигэр тустуу бастакы миэстэҕэ турара, мин да саастыылаахтарбыттан хаалсыбакка, тустуунан дьарыктанан бөҕө. Тыа сирин уолаттара оттон тустуунан олордохпут. Сүүрүүгэ 8-с кылааска үөрэнэ сылдьан 800 м үһүс миэстэ буолан турабын. Тустууга 8-с кылаастаах оскуолаларга 2-с миэстэ, онтон эһиилигэр улахан оҕолорго эмиэ 2-с миэстэни ылан, үөрүүм үрдэ суох этэ.

-Оттон кэлин чэпчэки атлетиканан дьарыктанан саҕалаабытыҥ…

-Мин сүүрүүбүн 2002 сыллаахтан саҕалаабытым. Ол маннык, “Таатта” хаһыаты сыллата суруйтаран ааҕарбыт, улуус сонуннарын, бастыҥ үлэлээх биир дойдулаахтарбыт туһунан сырдатыылары тэҥэ, сүүрүү туһунан сонуннар тахсаллара. Ол суруйуулар хайдах эрэ миигин ыҥырар курдуктара уонна оттон оҕо сааспар дьарыктаммыт көрүҥүм буоллаҕа. Эбиитин өр саһыаран кэбиспит, айылҕаттан уһун тыыным, атахпар үчүгэйим, миигин марафонунан дьарыктанарбар эр санааны үөскэппиттэрэ. Онон биир күн быһаарынаат, марафонец буоларга туруммутум.

-Марафоҥҥа сүүрүү элбэх дьарыгы, тулууру, уһун тыыны ирдиир…

-Марафонец уһун тыыннаах буолуохтаах, тулуур-дьулуур дьарыга. Бастакы сүүрүүбүтүн сүүрүк Михаил Бурнашевтуун 8 км сүүрбүппүт, сарсыныгар олох көһүйэн хаалбыт этим. Ол иһин күҥҥэ 5 км сүүрэргэ былаан ылыммытым. Бу сыл “Дьулуур” кулууп ахсынньы ыйдааҕы 10 км сүүрүүтүгэр кыранан миэстэлэспэтэҕим. Онтон дьарыгым билэн, 2003 сылтан миэстэлэһэр буолбутум. Күһүҥҥү марафоҥҥа үһүс миэстэни ылан үөрбүтүм баара. Ити сыл ыам ыйыгар доҕорум Никифор Слепцов Москубаҕа сууккалаах сүүрүүгэ 222 км 200 м сүүрэн маастарга хандьыдаат нуорматын толорбута.

Дьэ онтон саҕаламмыта, сууккалаах сүүрүүгэ дьарыктаныым. Таатта сүүрүктэрэ үс улууһу хабан, муус устар 2-9 күннэригэр, Таатта улууһун судьуйата Николай Поисеев кэриэһигэр эдьиийэ Саха сиринээҕи Пенсионнай фонда салайааччыта, дьокутаат Альбина Поисеева тэрийиитинэн, Агитпробегка туруммуппут. Ол Автопробегка Никифор Слепцов,  Владимир Находкин, аҕас балыстыы Валентина Доргуева уонна Акулина Павлова, Анастасия Колесова, Людмила Тарабукина, Михаил Бурнашев, Валерий Куприянов, Филипп Гуляев, Семен Дедюкин, мин буолан, Чөркөөх оскуолатыттан старт биллэрэн, Даайа Амманан, Мырыланан, Хайахсытынан Мындаҕаайынан, Сулҕаччынан, Сэргэ Бэһинэн, Мээндигинэн, Абаҕанан, Алтанынан, Одьулуунунан, Кыйынан сүүрбүппүт. Сууккалаах сүүрүүгэ массыыналаах сүүрэрбит чуолкай, аспыт-таҥаспыт тиэллэр буоллаҕа. Сүүрэн иһэн массыынабытыгар эбиэттиибит. Хас күн аайы Сэмэн Сэмэнэбиспит баччаны сүүрэбит диэн былаанаан сүүрдүбүтэ. Бу Агитпробег түмүгүнэн Альбина Поисеева Тааттатааҕы Пенсионнай управлениеҕа массыына бэлэхтээн турар.  Суоппарбыт Дмитрий Слепцов биһигини элбэх күрэскэ, пробегтарга илдьэ сылдьыбыта, ол иһин ситиһииттэн ситиһии кэллэҕэ. Онон 2004 сыл сууккалаах сүүрүүгэ сүрэхтэммит сылым буолар.

Киһи бэйэтин күннээҕи олоҕуттан дьарыгын аттарар. Мин сарсыарда олох сүүрбэт этим. Күнүс уонна үлэ чааһын кэнниттэн киэһэ сүүрэбин. Дьарык элбэҕи быһаарар, тулҕадыйбат санааны үөскэтэр. Сууккалаах сүүрүүгэ 2008 с. Санкт-Петербурга хамаанданан бастаан турабыт. Иннэ бэйэм төрдүс миэстэ буолбутум. Хамаандаҕа Александр Корякин, Иннокентий Степанов буолан сүүрбүппүт. Эһиилигэр 2009 с. Саха сирин хамаандатыгар киирбиппит. Татьяна Кузьминична Ариносова тренердээх, күүстээх дьарык саҕаламмыта. Күһүн Санкт-Петербурга хамаанданан бастаабыппыт, мин үһүс миэстэ буолбутум. Онтон кэлэр 2010 сылга, Семен Дедюкин, Иннокентий Степанов, Любовь Попова буоламмыт, 2011 с. Андрей Бурнашев, Семен Дедюкин буолан бастаан турабыт.

Онтон  2013 с. Арассыыйа чөмпүйэнээтигэр сууккалаах сүүрүүгэ сүүрэн 2-с миэстэни ылары ситиспитим. Төрөөбүт Тааттам 2004-2009 сс. “Сыл бастыҥ спортсмена” анал ааттары ылан, улууһум устуоруйатыгар марафонец спортсмен быһыытынан киирэн турабын. Бу курдук сууккалаах сүүрүүнэн 2004-2015 сс. дьарыктаммытым, сорох сылга икки күрэскэ сүүрэрим. Холобурдаан эттэхпинэ, ыам ыйыгар Москубаҕа, балаҕан ыйыгар Санкт-Петербурга кыттан турабын. Улам саас ылан, сүүрүүттэн тохтоон баран, өбүгэ мындыр оонньууларынан хабылык, хаамыска көрүҥэринэн дьарыктанабын.

-Василий Еремеевич, марафонец быһыытынан элбэх кыайыыны ситиспиккин уонна бэйэҥ айылҕаттан эт-хаан өттүнэн кыахтааххын бигэргэппиккин. Бэйэҥ туох идэлээххиний?

-Бэйэм  төрөөбүт нэһилиэкпэр үлэлээн биэнсийэҕэ тахсыбытым. Бастаан суоппар идэтигэр үөрэммитим, онтон Өлүөхүмэтээҕи техникумҥа үөрэнэн мэхээнньик идэтин ылбытым. Ол эрээри, ылбыт идэбинэн үлэлээбэтэҕим, оробуочай быһыытынан сылдьыбытым. Сопхуоска сайынын окко икки сыл илии звенотугар звеневодтаабытым. Ити икки сайын былааммытын аһары толорон хайҕанан турабыт.

-Эйигин спортсмен быһыытынан сырдаттыбыт, аны уран тарбахтаах уус быһыытынан ааҕааччыларбытыгар сырдатыах.

-Мин маһынан уһанабын. Иэйиим киирдэҕинэ маһынан панно, кыыллары, көтөрдөрү кыһан оҥоробун. Күн аайы да уһамматарбын, иэйии диэн күүс киирдэҕинэ, баҕарбыккын, санаабыккын маска түһэрэн таһаараҕын. Оҕолорум дьыссаакка сылдьар кэмнэригэр “Сонор” онньууну оҥорон биэрбиппиттэн, уһанар дьоҕурум уһуктубута диэтэхпинэ сыыспаппын. 2020 сылтан мууска, хаарга уонна мас скульптуралары оҥоруу күрэстэригэр кыттабын. Кэккэ ситиһиилэрдээхпин. Уус уонна спортсмен буолуу элбэх үлэттэн тахсар. Ону киһи бэйэтэ эрэ сүрүннүүр. Ыллын даҕаны дьарыктаммат дьарыктар, бэйэҥ кыаххын сайыннарартан күүһүрэр  дьоҕурдар буолаллар.

-Василий Еремеевич, эйигин кытта кэпсэтии, киһи кыаҕын көрдөрөр кэпсэтии. Манна спортсмен быһыытынан кыра нэһилиэктэн Москубаҕа, Санкт-Петербурга тиийэ баҕаҕын толоро суол аспытыҥ итиэннэ уус быһыытынан кэрэни-үтүөнү саҕыыҥ көстөр. Дьоҕургунан баҕа санааны толоруу диэн манныгы этэн эрдэхтэрэ.

Вера КАНАЕВА.

Таатта