Сэмэй чемпион, спорт үтүөлээх маастара

Бүгүн мин эһиэхэ самбоҕа аан дойду үс төгүллээх чемпиона Николай Цыпандин туһунан кэпсиэхпин баҕардым. Кини – Саха сирин биир биллэр спортсмена. Биирдэ ылан көрдөххө, кырдьык, кини улаханнык суруллубатах, сырдатыллыбатах спортсмен, тренер эбит.

Төҥүлү Цыпандиннара – республикаҕа биллэр спортивнай дьиэ кэргэн. Этэргэ дылы, үлэҕэ, үөрэххэ, спорка өрүү үтүө холобурга сылдьаллар. Аҕалара Иван Романович «Чемпион комбайнер», Үлэ Албан аата 3-с степеннээх орденнаах. Кини колхоһун спорка чиэһин көмүскээн оройуон спартакиадатыгар чэпчэки атлетикаҕа кыттара. Ийэлэрэ Александра Егоровна ыһыахтарга сүүрэн тэҥнээҕин булбатах. Цыпандиннар тоҕус оҕолоро бары үөрэхтэнэн, олох киэҥ аартыгар үктэммиттэрэ, бэйэлэрин кыахтарынан ааттарын оҥостуммуттара. Ол курдук, улахан уол Роман Цыпандин – көҥүл тустууга ССРС спордун маастара, Саха сирин 8 төгүллээх чемпиона. Ити курдук, бииргэ төрөөбүттэр бары спордунан дьарыктаммыт, балай эмэ ситиһиилээх дьон.

Самбист Николай Цыпандин

Кини аата ааспыт үйэ бүтүүтүгэр ньиргиэрдээхтик иһиллэрэ. Студенныыр сылларыгар төһө даҕаны төрөөбүт дойдутуттан ыраах тэлэһийэ сырыттар, бэйэтин спорка ситиһиитинэн аатын ааттата, биир дойдулаахтарын үөрдэ сылдьыбыта. Сотору-сотору «Николай онно кыайбыт, манна хоппут» диэн сонуннар хаһыаттарга тахсаллара. Быһата, Саха сирин спордун биир сулуһа диэтэххэ омуннааһын буолуо суоҕа.

Николай бэйэтэ сүрдээх сэмэй. Аҕыйах саҥалаах, лоп бааччы тутта-хапта сылдьар, биллэ-көстө сатаабат киһи. Кэпсэтэн да көрдөххө, ордук хоһу эппэккэ, кылгас, чопчу хоруйдары биэрээччи.

Н.И. Цыпандин 2000 сыллаахха дойдутугар кэлбитэ. Саха сирин Ис Дьыалаҕа министиэристибэтигэр, Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университекка үлэлээбитэ. Төрөөбүт республикатыгар самбо сайдыытыгар улахан сыратын биэрбитэ. Ол курдук, спорт бу көрүҥэр студеннары, отдел сотрудниктарын, оҕолору дьарыктыыр, араас таһымнаах күрэхтэһиилэри тэрийсэр, ыытыһар, бэйэтэ судьуйалыыр. Хаста даҕаны «Азия оҕолоро» норуоттар икки ардыларынааҕы спортивнай оонньууларга Саха сирин хамаандатын бэлэмнэһэн, үрдүк көрдөрүүлэри ситиспитэ.

Билигин Николай Иванович Дьокуускай куорат 6 №-дээх спортивнай оскуолатыгар тренердиир.

Кини «Гражданскай килбиэн», «Бочуоттаах динамовец» бэлиэнэн наҕараадаламмыта. Мэҥэ Хаҥалас улууһун бочуоттаах гражданина, физическэй култуура уонна спорт туйгуна. Кэргэннээх, кыыстаах, биир сиэннээх.

Тренерин, доҕотторуҥ санаалара

Суруйуум силигэ ситэрин инниттэн, киниэхэ сыһыаннаах дьонтон, бэйэлэрин санааларын биллэрэллэригэр көрдөстүм.

Тренерэ, Саха АССР үтүөлээх тренерэ Василий Петрович Уваров:

“Николай Цыпандины Төҥүлүгэ үөрэнэ сырыттаҕына, ахсыс кылааһы бүтэрбитин кэннэ, Майатааҕы спортивнай оскуолаҕа үөрэнэ-эрчиллэ кэлэригэр ыҥырбытым. Кини 48 киилэҕэ тустар этэ. Тохсус-онус кылаастарга үөрэнэ сылдьан республикатааҕы уонна Бүтүн Сойуустааҕы турнирдарга ситиһиилээхтик кыттара. Тарбахха баттанар кэскиллээх бөҕөс буоларын итэҕэппитэ.

Оскуоланы бүтэрбитин кэнниттэн кинини бэйэм үөрэммит сирбэр – Белоруссияҕа, Минскэй куоракка физкултуура институтугар үөрэнэн, салгыы эрчиллэн сайдан ис диэн алҕаан, билсэр тренердэрбэр кэпсэтэн ыыппытым”.

Доҕоро, көҥүл тустууга ССРС спордун маастара Иннокентий Баишев:

“Самый скромный чемпион мира в мире. На днях будет отмечать свой юбилей один из моих близких друзей Николай Иванович Цыпандин. Мы с ним прошли студенческие годы , вместе работали в филиале Юридического института МВД на кафедре боевой подготовки, где его знания и навыки пришлись очень кстати для подготовки будущих сотрудников МВД, наверное многие не знали что боевые приемы им показывает один из сильнейших самбистов в мире. После вместе работали на одной кафедре в ИФКиС СВФУ.

Николай Иванович по жизни очень скромный и ответственный  человек, никогда не кичился своими достижениями, но одно то, что он в составе сборной великой СССР завоевывал для страны золотые медали чемпионатов Европы и Мира – всегда вызывало у меня уважение к нему.

Сейчас он занимается своим любимым делом, а это наверное самое главное в жизни. Своему лучшему другу и брату пожелаю крепкого здоровья и семейного благополучия”.

Көҥүл тустууга ССРС спордун маастара Владимир Копырин:

—Николайы тустууга сылдьыахпыттан билэбин. Өссө оскуолаҕа сылдьан көрөр этим, үчүгэйдик тустара.

Минскэйдээҕи институкка бииргэ киирбиппит. Бастакы курс кэнниттэн күһүн армияҕа ыҥырбаттара, онно сылдьан самбоҕа Белорусскай уокурукка иккиэн кыайбыппыт. Самбоҕа үксүгэр үөһэттэн бырахсыы, физическэй күүс быһаарар көрүҥэ, аны татамига дьарыктаналлар. Мин тустуубун ордорон, онно барбытым, оттон Коля самбоны сөбүлээбитэ. Кинини Лондоҥҥа, Европа чемпионатыгар атаарбытым. Коля онно бастакы улахан ситиһиилэммитэ.

Уопсайынан, биһиги Минскэйгэ алта сыл бииргэ олорбуппут, миэхэ куруук кэлэр этэ. Аан дойду үс төгүллээх чемпиона диэтэххэ, Коля көрсүө, сэмэй, көнө киһи. Табаарыспын үбүлүөйдээх төрөөбүт күнүнэн эҕэрдэлиибин!

Николай Цыпандин ситиһиилэрэ:

1986 – ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин күрэхтэһиитэ, 2-с миэстэ

1987 – Н.Талалушкин турнира (Кстово) 1-кы миэстэ

1988 – ССРС Кубога (Ленинград) 1-кы миэстэ

1989 – Европа чемпионата (Англия) 1-кы миэстэ

1989 – ССРС чемпионата (Алма-Ата) 2-с миэстэ

1990 – ССРС Кубога (Ташкент) 1-кы миэстэ

1990 – Аан дойду Кубога (Венесуэла) 1-кы миэстэ

1990 – ССРС чемпионата (Тверь) 1-кы миэстэ

1990 – ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин чемпионата (Киев) 1-кы миэстэ

1991 – ССРС чемпионата (Минскэй) 2-с миэстэ

1991 – ССРС норуоттарын сайыҥҥы Спартакиадата, 1-кы миэстэ

1991 – Европа чемпионата (Израиль) 1-кы миэстэ

1991 – Аан чемпионата (Франция) 1-кы миэстэ

1992 – Европа чемпионата (Киев) 1-кы миэстэ

1992 – Аан дойду чемпионата (Минскэй) 1-кы миэстэ

1993 – Европа чемпионата (Италия) 2-с миэстэ

1993 – Аан дойду чемпионата (Кстово) 3-с миэстэ

1994 – Европа чемпионата (Литва) 1-кы миэстэ

1994 – Аан дойду чемпионата (Югославия) 1-кы миэстэ

1995 – Европа чемпионата (Минскэй) 2-с миэстэ

1995 – Аан дойду чемпионата (Болгария) 3-с миэстэ

1996 – Европа чемпионата (Югославия) 1-кы миэстэ

1997 – Аан дойду чемпионата (Грузия) 3-с миэстэ

1998 – Европа чемпионата (Литва) 3-с миэстэ

1998 – Аан дойду чемпионата (Калининград) 3-с миэстэ

1999 – Европа чемпионата (Болгария) 3-с миэстэ

2000 – Европа чемпионата (Испания) 3-с миэстэ.

Ити курдук, Николай Цыпандин өссө 1984-1999 сылларга Аан дойду кубогын призера, 1986-2000 сс. Беларусь Республикатын чемпиона, 1997-2000 сс. Беларусь президенэ А.Г. Лукашенко бирииһигэр норуоттар икки ардыларынааҕы турнир кыайыылааҕа.

Николай Иванович 60 сааһын туолар

Кини 1966 сыллаахха муус устар 23 күнүгэр Хотуҥ Төнүлүгэ (Мэҥэ Хаҥалас) күн сирин көрбүтэ. Син эмиэ ол кэмнээҕи оҕолор курдук, кыра сааһыттан спордунан, чуолаан көҥүл тустуунан дьарыктаммыта. Бастакы тренеринэн Михаил Кожурову ааҕынар. Тыыппалаах тустуук буолан, оройуоннааҕы спорт оскуолатыгар ылыллан, үтүөлээх тренер Василий Петрович Уваров салалтатынан дьарыктаммыта.

1983 сыллаахха Майатааҕы спортивнай оскуоланы үөрэнэн бүтэрээт, Минскэй куоракка, Үлэ Кыһыл знамята орденнаах Белоруссиятааҕы государственнай физическэй култуура институтугар туттарсан киирбитэ. Манна үөрэнэр кэмигэр ССРС үтүөлээх тренерэ Михаил Михайлович Баранов салалтатынан самбонан дьарыктаммыта. Икки сылынан Сэбиэскэй Сойуус спордун маастарын нуорматын толорбута, онтон норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара буолбута. Кэлин киниэхэ үрдүк ситиһиилэрин иһин, Беларусь Республикатын үтүөлээх маастара аат иҥэриллибитэ.

1988-1991 сылларга Николай – ССРС самбоҕа сүүмэрдэммит, онтон 1991 сылтан Беларусь Республикатын сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнэ буолан, улахан таһымнаах күрэхтэһиилэргэ ситиһиилээхтик кыттыбыта.

Дьэ, итинник, спорка сөҕүмэр көрдөрүүлээх киһи ортобутук сэмэйдик олорор, айа-тута, үлэлии-хамсыы сылдьар.

Николай Ивановиһы, бу олоҕун биир кэрэ бэлиэ күнүнэн эҕэрдэлиибит! Кытаанах доруобуйаны, олоххо ситиһиини, дьиэ кэргэнигэр нус-хас олоҕу, этэҥҥэ буолууну баҕарабыт!

Петр ПАВЛОВ.