Кикбоксиҥҥа үөрэнээччилэр икки ардыларыгар…

Кулун тутар 20-21 күннэригэр Покровскайга, Олег Иванов дириэктэрдээх Спорт дыбарыаһыгар «Спортивнай Саха сирин дьоно» үөрэнээччилэр Спартакиадаларын зачетугар, 2011-2013 с.т. уолаттарга уонна кыргыттарга, маны сэргэ кыра саастаах 2014-2016 с.т уолаттарга кикбоксиҥҥа Саха сирин үөрэнээччилэрин ортолоругар бастыыр иһин күрэхтэһии буолан ааста.

Барыта 9 хамаанда,144 спортсмен  кытыннылар, кылаабынай судьуйанан Иван Марков үлэлээтэ. Бу күрэхтэһии эрэгийиэннэргэ маассабай уонна профессиональнай спорт сайдыытыгар туһуланар «Россия спорда» национальнай бырайыак чэрчитинэн ыытылынна. 1991 сыллаахха Новокузнецкай куоракка кикбоксиҥҥа Сэбиэскэй Сойуус чөмпүйэнээтигэр, Саха сирин кикбоксердара өрөгөйдөөбүттэрэ 35 сылыгар ананна.

Күрэхтэһии бэрт тэтимнээхтик саҕаланна. Манна үксэ боксанан дьарыктанар оҕолор кииристилэр, онон таһымнара да араастаһар. Ол да буоллар, Оҕо спортивнай оскуолатыгар анаан эрчиллэр оҕолор ордук Дьокуускай, Нам, Бүлүү улуустарын эдэр спортсменнара биллэ сатабыллара көстөр, киирсиилэрэ сытыы, атахтарынан да бэркэ үлэлииллэр. Сытыы тэбиилэрдээх, күүстээх охсуулардаах үчүгэй тиэхиньикэлээх эдэр спортсменнар кыайыы иһин бары сатабылларын ууран кииристилэр.

1991 сыллаахха кикбоксиҥҥа Сэбиэскэй Сойуус чөмпүйүөнэ, күрэхтэһии бочуоттаах ыалдьыта Алексей Уваровы, күрэхтэһии кэмигэр көрсөн ол өрөгөйдөөх сылларын туһунан кэпсэтэн аастыбыт.

—Лоп-курдук 35 сыл анараа өттүгэр, 1991 сыллаахха манна Покровскайга, Сахабыт сиригэр аан-бастаан «Өлүөнэ очуостара» диэн ааттаах кикбоксиҥҥа күрэхтэһии буолбута. Онно киирсэн бэйэм ыйааһыммар бастаабытым. Кыайыылаахтары Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандатыгар киллэрбиттэрэ уонна РСФСР күрэхтэһиитигэр Челябинскай куоракка  8 буолан барбыппыт. Бэрт кытаанах киирсиилэргэ бары чөмпүйүөннээммит, хамаандаҕа киирэммит, Новокузнецкай к. кикбоксиҥҥа Сэбиэскэй Сойууска бастыыр иһин улахан  күрэхтэһиигэ кыттыбыппыт. Сойууска үчүгэйдик киирсибиппит, биһигини тириэньэрдэрбит Александр Куприянов уонна Александр Михайлов хас хапсыһыы ахсын күүскэ бэлэмнииллэрэ, турукка киллэрэллэрэ. Ол түмүгэр 8 киһи бары миэстэлэһэн мэтээл ылбыппыт.

Онно  биллиилээх спортсмен Александр Иванов икки көрүҥҥэ (лайт контакка уонна фулл контакка) Сэбиэскэй Сойууска икки төгүллээх чөмпүйүөн буолбута, (кик-боксиҥҥа Арассыыйаттан аан-бастакынан Аан дойду чөмпүйүөнэ).

Күрэхтэһиибитигэр төнүннэххэ, мин 57 кг бастаабытым, атын уолаттар Николай Иванов, Анатолий Шадрин, Артем Скрябин, Гаврил Тытыгынаев, Андрей Павлов уонна Петр Иннокентьев 2-с, 3-с миэстэлэри ылан сахалар өрөгөйдөөбүппүт.

Аны ити сыл ахсынньы ый бүтүүтэ Подольскай к. ыччаттарга ССРС-ка бастыыр иһин күрэхтэһиигэ, РСФСР сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар бигэтик киирэннэр, Иван Николаев – 52 кг, Иван Марков – 68 кг, ката көрүҥҥэ Семён Трофимов уонна Анатолий Лукин бары бастаабыттара. Күрэхтэһии «Бастыҥ судьуйата» анал ааты Александр Куприяновка биэрбиттэрэ. Манна тириэньэринэн билигин спорт бэтэрээнэ Григорий Сысоев салайан илдьэ сылдьыбыта. Григорий Григорьевич салгыы 1989-1994 сс. Саха сирин хамаандатын Уһук Илиҥҥэ, Арассыыйаҕа, ССРС уонна норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдарга, Азия чөмпүйэнээтигэр кикбоксиҥҥа бэрэстэбиитэлинэн сылдьара, судьуйалыыра. Ити кэмнэргэ, Бүтүн Арассыыйатааҕы категориялаах судьуйа  категориятын ылбыта уонна улахан күрэхтэһиилэргэ «Бастыҥ судьуйа» анал ааттары ыла сылдьыбыта.

Сахабыт сиригэр Хаҥаластар биһиги бастакы кикбоксердарбыт, туох баар чөмпүйүөннэр, призердар мантан тахсыбыттара. Манна сүрүн тэрийээччилэртэн биирдэстэринэн, Хаҥалас улууһун «Хотой» илиҥҥи күөн көрсүү Покровскайдааҕы киинин, олимпийскай солбук анал өрөспүүбүлүкэтээҕи спортивнай оскуолатын дириэктэрэ, ССРС спордун маастара, РФ норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спордун маастара, Саха өрөспүүбүлүкэтин спордун маастара, 1993 сыллааҕы муай-тайга I-кы Аан дойду кубогын уонна норуоттар икки ардыларынааҕы турнир вице-чөмпүйүөнэ, кикбоксиҥҥа уонна каратеҕа ССРС, СНГ, Азия уонна Россия хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ Николай Иванов буолара олус улахан суолталаах. Кикбоксинг оҕолорго тугу биэрэрий?

Бу көрүҥҥэ хатыйан тэбэн хапсаҕай албастарын туттуоххун сөп. Бокса күүстээх охсуулара киирэллэр. Атаҕынан киирсии көҥүллэнэр, ол иһин тхэквондистар эргиччи кыахтаах дьон буолаллар. Биһиги улууспут оҕолорун сүүмэрдэммит хамаандатыгар Покровскай к., Өктөмтөн, Нөмүгүттэн кэлэн кытыннылар. Оҕолор харахтара уоттаах, сытыы киирсиилэри көрдөрөллөр. Кинилэр ситтэхтэринэ-хоттохторуна дойдуларын көмүскүүр дойдуһа санаалаах, дьулуурдаах  дьон буолан тахсыахтара. Мин тус бэйэм махтанабын бастакы тириэньэрдэрбэр Иван Мартьянович Васильевка, тустууга эрчийбит Егор Егорович Захаровка уонна биллэн турар боксаҕа бастакы Аан дойду боруонса призера, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастарыгар Александр Михайлович Михайловка кинилэр биһигини дьарыктааннар биһиги чөмпүйүөннээбиппит, — диэн, ол эдэр сааһын кимиилээхтик  кикбоксиҥҥа киирсибит сылларын ахтан-санаан ааста Сэбиэскэй сойуус чөмпүйүөнэ Алексей Уваров.

Күүрээннээх оҕолор күрэхтэһиилэрин быыһыгар, Бүлүү куоратын Г.И. Чиряев аатынан 1-кы №-дээх орто оскуола 7-с кылааһын үөрэнээччитэ, кикбоксинг көрүҥүнэн кыра эрдэҕиттэн сөбүлээн дьарыктанар, элбэх ситиһиилэрдээх уолчааны Антон Томскайы көрсөн, спорт бу көрүҥэр хайдах кэлбитин, ситиһиилэрин туоһуластым:

— Бэйэм кыра эрдэхпиттэн охсуһуулаах киинэлэри көрөрбүн сөбүлүүбүн. Аан бастаан, 2020 сыллаахха таһырдьа физкультура уруогун кэмигэр бастакы тириэньэрбин көрсүбүтүм. Кини тута миигин эрчиллиигэ ыҥырбыта, билигин алтыс сылбын кикбоксинынан дьарыктанабын. Саха сиригэр бастыыр иһин күрэхтэһиилэргэ оҕолор ортолоругар 3 төгүл чөмпүйүөннээбитим. Үөрэнээччилэр спартакиадаларыгар 2-с миэстэни ыламмын үрүҥ көмүс мэтээл хаһаайынабын. Уһук Илиҥҥи Федеральнай уокурукка үһүс миэстэни ылбытым. Мин баҕа санаам диэн «Азия оҕолоро» норуоттар икки ардыларынааҕы спортивнай оонньууларга уонна Россия күрэхтэһиилэригэр кыайыахпын баҕарабын. Бу сырыыга эмиэ ыйааһыммар бастаатым, — диэн үөрүүтүн үллэһиннэ Антон.

Күрэхтэһии кыттааччылара, ол 35 сыллааҕыта кикбоксинг көрүҥүн Өрөгөйгө тиэрдибит биллиилээх спортсменнары уу харахтарынан көрбүт оҕолор, бу күрэхтэһиини өргө диэри умнуохтара суоҕа. Түмүккэ Хаҥалас улууһун хамаандата бастаата. Иккис миэстэҕэ Нам уонна үһүс бочуоттаах миэстэҕэ Бүлүү улууһун хамаандалара буоллулар.

Сахабыт сиригэр кикбоксинг көрүҥэр араас таһымнаах күрэхтэһиилэр, ол иһигэр өрөспүүбүлүкэтээҕи уонна улуустааҕы чөмпүйэнээттэр, оҕолор уонна улахан дьон ортолоругар көхтөөхтүк ыытыллаллар. Эдэр спортсменнар  сиппит-хоппут киирсиилэри көрдөрөллөр. Бу күрэхтэһии түмүгүнэн Саха сирин хамаандата сүүмэрдэнэн Уһук Илиҥҥи Федеральнай уокурук спартакиадатыгар кыттыахтара, салгыы кыайыылаахтар Арассыыйа киэҥ туонатыгар баран күрэхтэһиэхтэрэ.

Ыйааһыннарыгар кыайыылаахтар:

Лайт-контакт, 10-12 саастаах уолаттарга

28 кг – Ахматшин Максим (Дьокуускай к.), 32 кг – Сивцев Эрсан (Дьокуускай к.), 37 кг – Иванов Эрэл (Нам), 42 кг – Кириллин Бекзод (Дьокуускай к.), 47 кг – Гермогенов Аян (Хаҥалас), 47 кг үөһэ – Новгородов Дьулусхан (Нам).

Лайт-контакт 13-15 саастаах кыргыттарга

37 кг – Егорова Нарыйаана (Бүлүү), 42 кг – Орлова Диана (Хаҥалас), 47 кг – Александрова Алесса (Горнай), 52 кг – Николаева Виолетта (Нам), 63 кг – Николаева Алиана (Хаҥалас).

Лайт-контакт 13-15 саастаах уолаттарга

32 кг – Максимов Зоригто (Чурапчы), 37 кг – Томскай Антон, 42 кг – Лебедев Чаҕыл (иккиэн Бүлүү), 47 кг – Кузьмин Эрсан (Чурапчы), 52 кг – Попов Айсен (Нам), 57 кг – Парпиев Алихон, 63 кг – Гоголев Айгылан (иккиэн Хаҥалас), 69 кг – Федоров Эрсан (Чурапчы), 69 кг үөһэ – Петров Никита (Бүлүү).

Уйбаан УЙГУУРАП.

Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.

Хаартыскаҕа: Алексей Уваров, 1991 с. Новокузнецкай к ыытыллыбыт кикбоксиҥҥа ССРС чөмпүйэнээтин 57 кг кыайыылааҕа уонна Бүлүү к. кэскиллээх кикбоксер Антон Томскай.