Үлэһит дьон удьуордара

Кулун тутар 8 күнүгэр – Саха сирин уонна Россия үтүөлээх тренерэ, Уус Алдан улууһун, Өлтөх нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Иван Николаевич Сивцев төрөөбүт күнэ. Кини баара эбитэ буоллар, бу күн 68 сааһын бэлиэтиэ этэ. Олоҕун тустууга анаабыт киһиэхэ анаан билигин кинигэ бэлэмнэнэ сылдьар. Ол тахсыахтаах кинигэҕэ киирбит биир дойдулааҕа – Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ идэлээх союзтарын федерациятын бэрэссэдээтэлэ Николай Николаевич Дегтярев ахтыытын билиһиннэрэн туран, Иван Николаевичпыт туһунан ахтан-санаан ааһыаҕыҥ.

Дьулурҕан.

Үлэһит дьон удьуордара

Иван Николаевич 1958 сыллаахха, кулун тутар 8 күнүгэр Уус Алдан улууһун Өлтөх нэһилиэгэр, элбэх оҕолоох, туруу үлэһит Сивцевтэр дьиэ кэргэттэригэр алтыс оҕонон күн сирин көрбүтэ. Уон бииргэ төрөөбүттэр, бары үлэһит дьон үтүөтэ буола үүммүттэрэ, халыҥ аймах буолбуттара.

Аҕата Сивцев Николай Николаевич, “Кыһыл кэккэ” диэн холкуоска сэрии иннинэ пиэрмэ сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Үчүгэй үлэтинэн, 1940 сыллаахха, Мокваҕа, Бүтүн Сойуустааҕы норуот хаһаайыстыбатын ситиһиитин быыстапкытыгар кыттыбыта. Үлэ фронун кыттыылааҕа. 1960 сылтан, бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар дылы, 16 сыл устата «Лена” сопхуос Бэйдиҥэтээҕи отделениетыгар үрдүк үүнүү звенотун салайбыта. Кини Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Бочуотунай грамотатынан, “Үлэ Кыһыл Знамята» уонна “Бочуот знага” уордьаннар кавалердара, аатырбыт бурдук үүннэрээччи буолар.

Ийэтэ, Сивцева Анна Михайловна эмиэ II Бэрт Ууһуттан төрүттээх. Сэрии саҕаланарыгар, баара эрэ 18-таах кыыс, 1941-1947 сылларга Балыктаах пиэрмэтин сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Олус аһыныгас санаалаах, үтүө майгылаах, үлэһит үтүөтэ этэ. 1947 сыллаахха ыал буолан, уон оҕону төрөтөн, иитэн киһи оҕорбуттара. Улаханнара Евдокия Николаевна Винокурова, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, Мария Николаевна СӨ культураҕа туйгуна, улахан убайа Николай Николаевич Сивцев, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, өр сылларга төрөөбүт нэһилиэгин салайбыта. Биир убайа, Михаил Николаевич МПМК тэрилтэ бастыҥ тырахтарыыһынан сылдьыбыта.

Иван Николаевич, саха тыатын сирин үгүс оҕолорун курдук үлэнэн иитиллибит киһи. Оҕо эрдэҕиттэн сайын аайы окко үлэлээн, тиритэн-хорутан, үлэ диэн тугун этинэн-хаанынан билбитэ.

Мин Иван Николаевичтыын, Уйбаанныын оҕо эрдэхпитинэ улаханнык алтыспатаҕым. Кини миигиттэн тоҕус сыл аҕа буолан уонна ахсыс кылаас кэнниттэн Чурапчыга интернат оскуолаҕа аатырбыт Дмитрий Петрович Коркиҥҥа үөрэнэ барбыта. Бу кэмҥэ, Саха сиригэр тустуу муҥутаан сайдыыта буолбута. Дойдубутуттан хас да уол эмиэ бу оскуолаҕа үөрэммиттэрэ, ол иһигэр мин убайдарым эмиэ.

Оскуоланы бүтэрэрбэр кини номнуо Бороҕоннооҕу оҕо спортивнай оскуолатыгар тренеринэн таһаарыылаахтык үлэлээн, 1994 сыллаахха Олимпийскай резервэ оскуолатыгар старшай тренеринан ыҥырыллыбыта.

Иван Николаевичтыын мин 1993 сылтан Өлтөх нэһилиэгин баһылыгынан ананан үлэлиэхпиттэн ыкса билсибиппит. Кини, төһө да куоракка олордор, үлэлээтэр, хаһан да дойдутун кытта ситимин быспатаҕа. Элбэх оҕону көҥүл тустууга уһуйан, биһиги бөһүөлэктэн икки Аан дойдутааҕы кылаастаах спорт маастардардара: Егор Охлопков уонна Иван Пантилов үүнэн тахсыбыттара. Бу, чэпчэкитэ суох, үп-харчы кырыымчык кэмнэригэр улахан ситиһии этэ. Манна, кыра да буоллар күүс-көмө буолбуппунан киэн туттабын. Кэлин уулус дьаһалтатыгар киириэхпиттэн, Иван Николаевичтыын, Степан Сивцевтиин элбэхтэ алтыспыппыт. Улуустарбыт баһылыктара, Афанасий Мигалкин, Владимир Черноградскай, Иннокентий Бочкарев уонна кинилэр иннинээҕи улуус салайааччылара бары, көҥүл тустууну күүскэ өйөөбүттэрэ. Ол туоһутунан, Н.Н. Тарскай аатынан республика чемпионатыгар 17 төгүл кыайыылара буолбута. Манна Иван Николаевич уһулуччу көмөлөөҕө, сүбэ-ама буолбута.

Үгүстэр билэр буолуохтааххыт, Иван Николаевич тустуу сайдарыгар дойдутуттан, чугастааҕы эрэ улуустартан буолбакка, Сахабыт сирин араас муннуктарытттан, дьоҕурдаах уолаттары көрдөөн-булан дьарыктаабыта. Ол өссө Бороҕоннооҕу оҕо спортивнай оскуолатыттан саҕаламмыта. Эрчийэр уолаттарыгар аҥардас спорт эрэ буолбакка, аҕалыы иитии-такайыы киниэхэ баара. Араас күрэхтэргэ барыы-кэлии, этиллибитин курдук, үп кэмчи кэмигэр, барыта эбии кыһалҕалары үөскэтэрэ. Уолаттарын туһугар туруулаһан, элбэх дьону кытта кэпсэтэн, итэҕэтэн бу кыайыылар, ситиһиилэр кэлбиттэрэ.

Өр сыллаах, удьуор утумнаан, туруу үлэтинэн, биэс уонтан тахса спорт маастардарын, Сахабыт сирин киэн туттууларын: Степан Сивцев, Егор Охлопков, Иван Пантилов, Александр Контоев, Прокопий Петров, Антон Иванов, Семен Семенов, Айаал Лазарев уонна Михаил Захаров курдук аатырбыт тустууктары иитэн таһаарбыта.

Иван Николаевич кылгас сынньалаҥ кэмнэрин дойдутугар, Уус Алдаҥҥа атаарара, бултуурун олус сөбүлүүрэ. Саха сиэринэн, күһүҥҥү тайахха, атынан сылдьара, үчүгэй булчут ыттардааҕа. Кэлин, дойдутугар Мылаадаҕа дьонун кытта үүтээн туттан, күһүн аайы онно тахсан дойдутуттан күүс-уох ылара.

Иван Николаевич, улуу тренербит Дмитрий Петрович Коркин үөрэнээччитэ, учууталын аатын элбэхтэ ааттаппыт, кини туйаҕын хатарбыт чулуу киһибит буолар. Кини сырдык аата үөрэппит-такайбыт уолаттарын ситиһиилэринэн куруутун ааттана туруо диэн эрэллээхпин.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ идэлээх союзтарын Федерациятын бэрэссэдээтэлэ Николай Николаевич ДЕГТЯРЕВ.