“Суол хаалларбыт чаҕылхай тустуук”

Итинник ааттаах саҥа кинигэни Алексей Дмитриевич Яковлев, Татьяна Николаевна Зырянова, Людмила Николаевна Макарова хомуйан, бэлэмнээн таһаардылар. Кинигэ сүрэхтэниитэ соторутааҕыта – Иннокентий Зырянов кэриэһигэр көҥүл тустууга республикатааҕы күрэхтэһии кэмигэр Намҥа ыытылынна.

Кинигэ халыҥ, кытаанах тастаах, хаачыстыбалаах, үйэлээх гына оҥоһуллубут. Бэрт халыҥ көстүүлээх, 208 страницалаах буолбут. Быһата, бэртээхэй кинигэ оҥоһуллан тахсыбыт. Этэргэ дылы, киһи кинигэлээхпин диир – кинигэтэ.

Саха дьоно тустууга таптала улахан. Улахан көрдөрүүнү ситиспит, дойдуларын ааттаппыт тустууктар уруккуттан билиҥҥэ диэри биһиэхэ ытыктабылынан туһаналлар. Кинилэр тустарынан маннык кинигэлэр бэчээттэнэн тахсыылара, ааттарын үйэтитиилэрэ хаһан баҕарар кэрэхсэбиллээх. Иннокентий Зырянов аатынан кинигэ – саха тустуутун 70 сыллаах кэрэ бэлиэ сылыгар тахсыбыта бэйэтэ ураты өйдөбүллээх, киэн туттуулаах.

Кинигэҕэ Иннокентий Зырянов олоҕун кэрчиктэрэ саас-сааһынан суруллар. Ол курдук, бииргэ төрөөбүттэрэ, аймахтара, кылааһынньыктара, доҕотторо истиҥ ахтыылара бэчээттэммит. Олимпийскай чемпион Павел Пинигин, аан дойду түөрт төгүллээх чемпиона, Олимпиада-1980 боруонса призера Сергей Корнилаев, биллиилээх бөҕөстөр Григорий Христофоров, Василий Гоголев, Руслан Попов уо.д.а. ахтыылара уонна атыттар даҕаны суруйуулара кинигэни сэргэхсиппиттэр.

Иннокентий Зырянов аатынан ыытыллар тустуу күрэхтэһиилэрин түмүгэ түмүллэн киллэриллибитэ – кыттыбыт, миэстэлэспит спортсменнарга үтүө өйдөбүл, оттон спорду сэҥээрээччилэргэ сэдэх статистика буолуо дии саныыбын. Ол курдук, И.Н. Зырянов аатынан бастакы күрэхтэһии кыайыылаахтарынан: Иосиф Корнилов, Юрий Афанасьев, Семен Семенов, Александр Оконешников, Михаил Захаров уо.д.а. буолбуттар. Кинилэр кэлин Сахаларын сирин дорҕоонноохтук ааттаппыт, билигин олох араас эйгэтигэр ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьаллар.

Аны, олох сайдыытын батыһан, кюар код киллэриллибитэ – кинигэни өссө сайыннаран биэрэр диэххэ сөп. Ону тэҥэ, Иннокентий Николаевич олоҕун көрдөрөр элбэх хаартыскалар киирэн, кинигэни байытан биэрбиттэр.

Ити курдук, биллиилээх бөҕөс Иннокентий Зырянов сырдык аата үйэтитиллэр. Манна даҕатан эттэххэ, кини кэриэһигэр 1999 сылтан оҕолорго республикатааҕы түһүлгэ ыытыллан, сылтан сыл ахсын тэрээһинэ тупсан, таһыма үрдээн иһэр. Ону тэҥэ төрөөбүт Үөдэйигэр спорт саала Иннокентий Зырянов аатын сүгэр. Аны кини туһунан кинигэ таҕыста. Кинигэ диэн – үйэлээх өйдөбүнньүк, этэргэ дылы, суруллубут – суоруллубат. Кинигэ аата да этэринэн, кырдьык, билигин биһиги кэккэбитигэр суохтарын да үрдүнэн, олох араас эйгэтигэр бэлиэ суолу-ииһи хаалларбыт үтүө дьоммут ааттара-суоллара умнуллуо суохтаахтар.

Түмүккэ, кинигэни оҥорон таһаарбыт Алексей Дмитриевичка, Татьяна Николаевнаҕа, Людмила Николаевнаҕа, хас да сыл дьаныһан туран, туруоруммут сыалларын-соруктарын ситиһиилээхтик толорбуттарынан эҕэрдэ уонна махтал! Кинигэ хайдах курдук улахан сыралаах үлэттэн оҥоһуллан тахсарын бэйэбинэн билэбин.

Иннокентий Зырянов (1958-1997) – көҥүл тустууга ССРС чемпионатын боруонса призера, Сэбиэскэй Сойуус Сэбилэниилээх Күүстэрин күрэхтэһиитин кыайыылааҕа, норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдар призердара, Москва куорат чемпиона, ССРС спордун норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастара.

Петр ПАВЛОВ.