Чопчу сыал-сорук ситиһиигэ тиэртэ

Ох саанан ытыы саха дьонугар олус чугас, этэргэ дылы, эппитигэр-хааммытыгар, өйбүтүгэр-санаабытыгар баар өйдөбүллэртэн биирдэстэрэ буолар. Бука, ол да иһин буолуо, кэнники сылларга бу көрүҥ сайдыытыгар инники эппит өйдөбүлүм өссө дьэҥкэтик көһүннэ.

Ол курдук, бу көрүҥү сэргээччи, өйөөччү норуот өттүттэн күүскэ баар. Элбэх түмсүүлэр, кулууптар тэрилиннилэр. Хатас нэһилиэгэ мантан туора турбата. Сыыйа-баайа хомуйсан, ыҥырсан бөлөх буолан эрэллэр. Мин бүгүҥҥү кэпсэтэр дьонум ох саанан ытыыны бэйэлэрэ сэргээн-кэрэхсээн баран биир санаалаахтары түмүүгэ көхтөөхтүк ылса сылдьар далбардар – Нина Владимировна Софронова, Анна Андреевна Новгородова.

Бу күннэргэ кинилэр СӨ хомуур хамаандатыгар киирэн Орел куоракка тиийэн Арассыыйа таһымнаах оҕунан ытыы күрэхтэһиитигэр кытыннылар. Хамаанда уопсайа, көрүллүбүт 48 мэтээлтэн – 20 мэтээлин кэтэннэр, Сахабыт сирин дорҕоонноохтук ааттаттылар.

Анналаах Нина маннык үрдүк таһымнаах күрэххэ аан маҥнайгытын кытталлар. Киһи үөрэрэ, иккиэн мэтээл кэтэр чиэскэ тигистилэр. Маннык түгэни мүлчү туппакка, иккиэннэрин кытта сэһэргэстим.

Нина Софронова кэпсээнэ маннык буолла:

—2024 сыл саҕаланыыта оҕунан ыталларын көрөн боруобаланыахпын наһаа баҕарбытым. Ол күрэхтэһиилэри куйаар ситимигэр таһааралларыгар наар ымсыырар этим. Уопсайынан, наһаа күүскэ баҕардахха, туох барыта биллибэт-көстүбэт ситиминэн сибээстэһэн быа-туһах буолан, тахсан иһэр диэни итэҕэйдим. Инньэ гынан, ол сыл алтынньытыгар республиканскай лицейга бииргэ үөрэммит үөлээннээҕим Новгородов Георгий выпустар курэхтэһиилэригэр оҕунан ытыыга хамаандаҕа кыыспыт тиийбэт, оҕунан ытыаххын баҕарбытыҥ дии Нина, кэл, охто ылын диэбитигэр уһуну толкуйдаабакка ох саа ылынан баран, ахсынньы ыйга бастакы күрэхтэһиибэр – Төхтүргэ барбыппыт.

Онно бэйэм да соһуйуом иннигэр, 2-с миэстэ буолбуппут, хамаанданан. Мин оххо бастакы хардыыларбар Максим Васильевич Кудрин сүбэ-ама буолбута, бастакы охпун киниттэн атыыласпытым. Киниэхэ залга дьарыктана барбатаҕым да буоллар, куйаар нөҥүө  видео устан ыыттахпына сыыһабын-халтыбын ыйан, сүбэлээн биэрэрэ. Онон кинини мин бастакы учууталым диибин. Ох саанан ытыы сүрүнүн билэн баран, салгыы бэйэм дьарыктанан барбытым. Биллэн туран, баҕа санаа эрэ тутах буоллаҕа дии, дьэ бу түгэҥҥэ өйүүр-өйдүүр дьон баара, этэргэ дылы, салгын курдук наада.

Манна барҕа махталбын ДЮСШ-7 дириэктэрэ Анатолий Михайловичка тиэрдиэм этэ. Кинилэр сүбэлэһэн баран, залга дьарыктанар бириэмэ биэрэн күн аайы онно сылдьыбытым. Онтон ыла биһиги дьиэбитигэр, омуннаан эттэххэ, ох саанан утуйабыт, ох саанан турабыт диэн балаһыанньа үөскээбитэ. Көмө – тирэх диэҥҥэ дьылҕабар бииртэн биир үтүө дьону көрсүһүннэрэригэр эмиэ үөрэбин. Махтаныам этэ, Орёл куоракка айаным ороскуотун уйуммут Дьокускай куорат хамаандатын сүрүн тренерэ Борис Борисович Олесовка. Үөрүөм-махтаныам иннигэр, дьиэ-кэргэним мин бу умсугуйуубун өйүүр-өйдүүр. Уонна хайдах эрэ барыта уурбут-туппут курдук олук ууруллан испитэ. Холобура, сайын ыһыахпыт кэмигэр Дьокуускай куорат ыһыаҕын туһунан документальнай киинэ уһуллуутугар түбэһэммин оҕунан ытыы күрэҕин Хатаспыт ыһыаҕар ыыппыппыт. Онно эмиэ буһуу-хатыы, ситэрсии-хоторсуу, бэйэ-бэйэни кытта билсиһии буолбута. Инньэ гынан, бу эйгэ улам-улам мин ис турукпар киириитэ дириҥээн, силистэнэн-мутуктанан барбыта. Ох саанан ытыыга үтүө түмүктэри ситиһэргэ  бэйэни хонтуруолланыы, холку буолуу, өйү-санааны ыраастаныы олус улахан оруоллаах. Уонна онно биллэн туран,  эппиэтинэстээх буолууну кытта, дьарыгы көтүппэт, дьарыгар бэриниилээх буолууну эмиэ тоһоҕолоон этиэм этэ.

Нина бу кэпсээнигэр эбэн эттэххэ, кини эргиччи талааннаах, туругас-олоругас, мэһэйтэн-моһолтон иҥнибэт майгылаах. Кини ыллыыр, иистэнэр, тэрийэр дьоҕурдаах, куруутун олох тыгыалас тымырын тута сылдьар сэргэх киһибит буолар.

Дьэ, билигин Анна Новгородованы кытта сэһэргэһиим маннык буолла:

—Көннөрү чөл-чэгиэн буолуу туһугар дьарык куруутун баара, онтон спорт диэн анаан сыал-сорук, дьарык диэн өйдөбүлгэ бастаан 2024 сэтинньигэ кэлбитим – төрүт оҕунан ытыыга. Манна олох билбэт, көрбөт хайысхабар хара маҥнайгыттан хайдах эрэ бу миэнэ, биһиэнэ диэн санаалаах киирбитим. Ол сүрүн биричиинэтэ, төрүөтэ кэргэммэр дии саныыбын. Кини дьэ олох дьиҥнээх спортсмен, араас таһымнаах күрэхтэһиини ааспыт, кыайыы өрөгөйүн, кыайтарыы ньулуунун-аһыытын бэйэтин нөҥүө аһарбыта.   

Дьэ ити курдук кэргэммин кытта биир дьарыктаах, биир интириэстээх буолуохпут диэн бииргэ кэлбиппит. Кини бастаан саҕалаабыта. Дьарыктанар кулууппут “Чулуу” диэн, оттон тренербит Халыматтан төрүттээх Кудрин Максим Васильевич. Ахсынньыга Горнайга өрөспүүбүлүкэ чемпионата буолбута, онно 3-с бириистээх миэстэҕэ тиксэммин уонна кэргэним сүбэтинэн, сөбүлэҥинэн, дьиэ-кэргэнммитигэр мунньахтаан баран,  Арассыыйа таһымыгар холонор эбиппин диэн быһаарыммытым.  

Бу быһаарыныым сыала-соруга атыттары көрөн, бэйэни көрдөрөн, күрэхтэһиллэргэ буолар араас түгэннэртэн тахсыы, тулууру-дьулууру иитээһин, тургуутууну тулуйуу этэ. Маны барытын туораатым, өссө эбиитин бириистээх миэстэҕэ тиксэн, пъедесталга тахсан Сахам сирин ааттатар түгэн амтанын биллим. Маннык түгэҥҥэ өйдүүн-санаалыын, эттиин-хаанныын, а.э. ис-тас туруктуун биир тыыҥҥа, биир тэтимҥэ киирэн чопчу сыаллаахпын-соруктаахпын, ханнык да мэһэйи-моһолу көрбөппүн диэҥҥэ тиийиэххэ наада эбит диэн санааҕа кэллим.  

Ханнык баҕарар ситиһиигэ тиийиигэ бастатан туран дьиэ-кэргэн оруола олус улаханын бэлиэтиэм этэ. Мин дьолбор олохпор баар ханнык да хамсааһыммар – үлэм буоллун, айар-тутар суолум буоллун, бу спорка да буоллун, бастатан туран, тапталлаах кэргэним, ийэм, аҕам оҕолорум куруутун өйүүллэр. Кэргэним бэйэтэ спортсмен буолан, турукка киириигэ сүбэлэрэ, күүстээх өйөөһүнэ, өйөбүлэ уонна эрэлэ мин көтөр кынатым, ситиһиигэ сирдьитим буолар.

Биллэн туран, куруутун кыайыы буолбакка, кыһыылаах кыайтарыылар, мүлчү туттуулар түгэннэрин уйуу, аһарыныы диэн эмиэ баар. Маны таһынан улахан махталбын Нинабар, Нина Софроноваҕа тиэрдиэм этэ. Саха сириттэн 50-чэ спортсмен кытынна, ол дьонтон сыллааҕы күрэхтэһиилэр түмүктэринэн 8 киһиэхэ авиабилет төлөммүтэ. Ол эбэтэр, 40 тахса киһи кэлиини-барыыны, олорууну бэйэтэ уйунан сырытта. Дьэ, бу буоллаҕа дойдуга бэриниилээх буолуу, күрэххэ интэриэс уонна саха дьоно сонордьут буолан саҕалаабыттарын хайаан даҕаны тиһэҕэр тиэрдиилэрин чаҕылхай туоһута.

Түмүккэ ох саанан ытыы Хатас нэһилиэгэр сайдарыгар-үүнэригэр олук уура сылдьар дьоммутугар барҕа махталы кытта бастыҥтан бастыҥнарбытын сырдаттыбыт уонна мантан инньэ өссө элбээн иһиэхтэрэ диэн эрэлбитин тиэрдэбит.

Наталья РУФОВА.

Хатас.