Уруккуну-хойуккуну билиһиннэрии – ытык иэспит

Быйыл, 2026 сылга Саха Республикатыгар Физкултуурунай-спортивнай хамсааһын историятын музейа уонна «Азия оҕолоро» норуоттар икки ардыларынааҕы спортивнай оонньуу тэриллибиттэрэ 30 сыллара.

Өссө эбии маҥнайгы «Колхозник», салгыы «Урожай» ДСО-нан ааттанан үлэлээбит, тыа сирин спорка уопсастыбатын 75 сылын бэлиэтиэхпит.

Ааспыт үйэ 50-с сылларыгар физкултуурунай-спортивнай үлэни баһылаан-көһүлээн тэрийээччинэн оройуоннар, куораттар сэбиэттэрин иһинэн үлэлиир судаарыстыбаннай структуранан, норуот ааттыырынан «спорткэмитиэттэр» буолаллара. Ол саҕана Сэбиэскэй былаас үбү-харчыны дэбигис булары сатыыра. Кини хас биирдии хаһаайыстыбаннай-промышленнай тэрилтэлэр, биирдиилээн да дьон үптэринэн физкултуура уонна спорт үлэтигэр туттар бэртээхэй ньыманы булбута. Ол – Добровольнай спортивнай уопсастыбалар (ДСО) этилэр. Уопсастыбалар нэһилиэнньэ киэҥ араҥатын хабарга олус табыгастаах этилэр. Саха сиригэр 23 спорт уопсастыбата тэриллэ сылдьыбыта. Кинилэр Саха сирин спорка историятыгар бэйэлэрин суолларын-иистэрин хаалларбыттара. Доруобуйа харыстабылын үлэһиттэрэ «Медик», салгын суолун (авиация) үлэһиттэрэ «Самолет», өрүс флота «Водник» о.д.а. уопсастыбалар физкултуура уонна спорт Саха сиригэр сайдарыгар кырата суох өҥөлөөхтөр.

Оттон Саха сирин тыатын, алаастарын, үрэхтэрин быыстарын олохтоохторугар «физкултуурунньук», «спортсмен», «чемпион» диэн тыллар өйдөбүллэрин быһааран биэрбит, тарҕаппыт бастакы суол аһааччынан «Колхозник» ДСО эбитин ахтарбыт, билэрбит сиэрдээх. Бу уопсастыба бүтүн ССРС үрдүнэн тэриллибитэ.

Хаһан баҕарар буоларын курдук, бастакы саҕалааһын, акылааты түһэрии улахан сыранан, дьүккүөрдээх үлэттэн, сыыһаны-алҕаһы да көннөрүүттэн турааччы. Онон тыа сирин билиҥҥи спорка туруга, хайысхата, ол иһигэр спорт кадрдарын (анал үөрэхтээхтэри) бэлэмнээһин, спорт тутууларын ыытыы, спорт тэриллэринэн хааччыйыы үлэлэрин быһаарар дьаһалы хайдах иилээн-саҕалаан ыытыахха сөптөөҕө, бу «Колхозник» ДСО 1950-1956 сс. үлэлэрин кэмигэр түһэриллибиттэрэ. Бу акылааты оннун булларыыга бэйэлэрин эдэр саастарын, сүрэхтэрин иэйиитин анаабыт урукку көлүөнэ спорт үлэһиттэрэ: Галактион Захаровка, Афанасий Софроновка, Иннокентий Ушницкайга сөптөөх сыанабыл бэриллиэн наада этэ.

Дьэ бу кэмнэргэ тыа сиригэр бастакы стадионнар, спорт саалалара, быласааккалар оҥоһуллубуттара, спорт тэрилэ тыа сиригэр тарҕаныыта сүрүннэнэр үгэһэ олохсуйбута, тыа сиригэр үлэлииргэ аналлаах «уопсастыбанньык-инструктордар» курстара тэриллэн үгүс үтүөнү, туһалааҕы түстээбиттэрэ.

Ол сылларга чэпчэки атлетикаҕа, хайыһарга Сибиир уонна Дальнай Восток чемпионнара, призердара бэлэмнэнэн тахсыбыттара. Дуобакка, саахымакка Сэбиэскэй Сойуус тыатын сирин спортсменнарын ортолоругар чемпионнар бэлэмнэнэн, үгүстэри сөхтөрбүттэрэ.

Мин «Урожай» уопсастыба салалтатыгар 17 сыл үлэлээбитим. Биһиги саҕана үп-харчы боппуруоһугар улахан мэһэй суох курдуга. Үлэни киэҥ хабааннаахтык тэрийэрбит.

1998 с. «Колхозник» ДСО туһунан хомуурунньугу, 1951-1956 сс. хабан туран тиһэ сатаабыппыт, күн бүгүнүгэр диэри дьоҥҥо-сэргэҕэ тиийбэккэ сытар. «Колхозник» уонна «Урожай» спорт уопсастыбалар оччотооҕу үлэлэрин, кыһалҕаларын эдэр көлүөнэ билсиһэригэр маннык үлэлэри хомуурунньуктарга түмэр, историяҕа киллэрэн хаалларар – биһиги ытык иэспит.

Михаил АЛЕКСЕЕВ, СР физическэй култууратын үтүөлээх үлэһитэ, сэрии сылын оҕото, кыраайы үөрэтээччи.