Саха тустуутун бэлиэ түгэнин бастакы тэрээһинэ

Ем. Ярославскай аатынан Саха Республикатын сүрүн музейыгар «Александр Иванов – Улуу пехлеван» диэн, уһулуччулаах тустуук, Монреаллааҕы-1976 Олимпиада үрүҥ көмүс призера, спорт үтүөлээх маастара Александр Николаевич Иванов үбүлүөйдээх 75 сааһын чэрчитинэн быыстапка аһылынна.

Быыстапкаҕа Александр Иванов наҕараадалара, мэтээллэрэ, грамоталара, хаартыскалара, докумуоннара, кубоктара, тус маллара көрдөрүүгэ туруорулуннулар.

Александр Николаевич төрөөбүт күнэ тохсунньу 10 күнүгэр буолбута, ол эрэн, быйылгы, Саха тустуутун 70, саха олимпиецтарын өрөгөйдөрүн 50 сыллара туолар үбүлүөйдээх 2026 сылларыгар, бу – маҥнайгы тэрээһин. Биллиилээх бөҕөһү ытыктаан, кини аатыгар сүгүрүйэн быыстапка аһыллыытыгар элбэх киһи тоҕо анньан кэлэн, бэлиэ күҥҥэ кыттыспыта кэрэхсэбиллээх.

Быыстапка үөрүүлээх аһыллыытыгар 75 сааһын туолбут Александр Николаевиһы эҕэрдэлээһиҥҥэ суолталаах санаалар этилиннилэр. Олору кылгастык билиһиннэриэхпин баҕарабын.

Саха Республикатын физическэй култуураҕа уонна спорка миниистирин бастакы солбуйааччы Гаврил Мохначевскай, быйылгы, спорт, чуолаан көҥүл тустуу үбүлүөйдээх кэрэ бэлиэ түгэннэринэн сибээстээн биһиги Ил Дархаммыт дьаһалынан хас даҕаны тэрээһин ыытылларын биллэрдэ. Ол курдук, бу быыстапка аһыллыытын тэҥэ, Александр Николаевич Иванов үбүлүөйүгэр анаан дьоһун кинигэ бэлэмнэнэн тахсаары сылдьарын уонна кулун тутар ыйга Азия дойдуларын көҥүл тустууга хамаандаларын табаарыстыы көрсүһүүлэрэ тэриллэллэрин эттэ.

Оттон Ил Дархан сүбэһитэ Игорь Николаев, быыстапка тэриллиитэ улахан суолталааҕын, интэриэһинэй, дириҥ ис хоһооннооҕун бэлиэтээтэ. Александр Иванов бэйэтин кэмигэр баай албастаах чаҕылхай тустуугунан билиниллибитин, аан дойду аччыгый чемпионатынан ааттанар Тбилиситээҕи норуоттар икки ардыларынааҕы турнир бастыҥ албастаах бөҕөһүнэн ааттанан, үс төгүл анал бирииһинэн наҕараадаламмыта даҕаны ону итэҕэтэрин санатта.

Александр Иванов – айан тустар уратылаах бөҕөс буоларын эттэ итиэннэ хапсыһыы кэмигэр чыпчылҕан түгэнэ толкуйдуу охсон түргэн үлүгэрдик албас оҥорууга киһиэхэ мэйиититтэн былчыҥар күүс өйтөн үөскүүрүн мындырдык бэлиэтээтэ. Ол аата, хабыр киирсиигэ кыайыы өйтөн тахсарын, тустууктар өйдөөхтөрүн эттэ.

Олимпийскай чемпион Павел Пинигин, Александр Николаевиһы кытта биир кэмҥэ модун Сэбиэскэй Сойуус сүүмэрдэммит хамаандатыгар сылдьан кыттыбытын санатта. Тоҕоостоох кэмҥэ сөп түбэһиннэрэн, кинини тоҕо уонна хайдах Иран норуота “Улуу пехлеван» диэн ааттаабыттарын, ол 1974 сыллаахха Тегераҥҥа буолбут норуоттар икки ардыларынааҕы турнирга биир хамаандаҕа сылдьан илэ хараҕынан көрбүтүн кэпсээтэ. Ону “Дьулурҕан” хаһыат телеграмҥа каналыгар t.me/dzulurgan видеотын көрүөххүтүн, истиэххитин сөп.

Историческай наука кандидата Пантелеймон Петров бэйэтин эҕэрдэтигэр, олимпиецтар ааттарын үйэтитиигэ тохтоото. Кини, республикабыт киин куоратыгар аатырбыт олимпиецтарбыт ааттарынан туох да суох диэтэ. Итиэннэ, Поярков аатынан уулуссаны – Олимпиецтар ааттарынан уулусса диэн ааттыахха диэн, уруккуттан этэ-тыына сылдьар санаатын өссө төгүл тоһоҕолоон эттэ. Маны болҕомтоҕо ыларга ыҥырбытын уонна олоххо киирэригэр баҕарбытын мустубут дьон сөбүлээбиттэрин биллэрдилэр.

Ити курдук, тустуу биир бэриниилээх ыалдьааччыта, театр бэтэрээнэ Гаврил Местников – биһиги олимпиецтарбытынан киэн туттарын, ол эрээри, бу үйэ аҥаара кэмҥэ Саха сирин тустуутугар кыһыл көмүс мэтээл кэлэ илигин сөптөөхтүк ыйда. Уонна, эмиэ иннинээҕи эҕэрдэлээччи курдук, Дьокуускай куоракка олимпиецтар ааттарынан уулусса баар буоларыгар баҕарда.

Кэрэ бэлиэ түгэҥҥэ өссө музей дириэктэрэ Николай Бугаев, биллиилээх ырыаһыт Владимир Заболоцкай, суруйааччы Михаил Иванов, А.Н. Иванов кэргэнэ Варвара Афанасьевна бэйэлэрин эҕэрдэлэрин, маннык быыстапканы тэрийбит дьоҥҥо махталларын тиэртилэр.

Түмүккэ Александр Николаевич Иванов: «Бүгүн кырдьык да миэхэ долгутуулаах күн. Быыстапка барыта мин олохпун, спорка ситиһиибин санатар. Онуоха бастатан туран, музей үлэһиттэригэр махтанабын! Ити «олимпийскай чемпион», «олимпийскай призер» диэн кэбэҕэстик этэн кэбиһэҕит даҕаны, ону ситиһэргэ элбэх көлөһүҥҥүн тоҕуоххун, улахан мэһэйдэри туоруоххун, элбэхтик үлэлиэххин наада. Оччоҕо эрэ ситиһии, кыайыы кэлэр. Онон киһи мээнэ этэн кэбиспэт, ситиһиилэрэ. 75 саас диэн – наьаа кырдьаҕас саас буолбатах, билигин даҕаны сэнэхпит. Өссө да иннибит диэки эрдээхтик баран иһэбит», — диэн этиитин мустубут дьон астына, эрэнэ иһиттибит.

Манна санатан эттэххэ, «Александр Иванов – Улуу пехлеван» быыстапка республикатааҕы музейга биир ый устата турара былааннанар. Онон куорат олохтоохторо уонна ыалдьыттар бу бэртээхэй быыстапканы көрөргүтүгэр ыҥырабыт. Ордук чуолаан, куорат оскуолалара бөлөҕүнэн кэлэн көрөллөрө-истэллэрэ эбитэ буоллар. Бу барыта биһиги кэнчээри ыччаппытыгар, оҕолорбутугар ананар.

Петр ПАВЛОВ.

Ааптар хаартыскалара.