Оо, Уйбаан, тоҕо соһуччутай!

Ыар санаа киһини баттыыр. Маннык түгэҥҥэ этиллиэхтээх санаа сатаан арыллан, өйгө киирэн испэт. Убайбыт Уйбаан Уһунуускай сирдээҕи олохтон туораабытын дууһаҥ ылыммат курдук…

Бу кэмҥэ хаһан баҕарар буоларыныы, өйгөр-санааҕар наар кинилиин алтыһыыгын өйдөөн кэлэн сааһылыы сатыыгын. Куһаҕан сонунтан сатаан утуйумуна, наар ол туһунан санаа… Уонна, кэлин кэмҥэ кинини кытта ситэ кэпсэппэтэхпиттэн, сылдьыбатахпыттан бэйэбин буруйдуу сатыыбын.

Ити баар дии… биһиги итинникпит. Киһини барбытын эрэ кэннэ, сүтэрэн эрэ баран аһыйабыт. Күннээҕи түбүккэ, үлэҕэ үтүрүттэрэн, туһааннаах кэмигэр билсибэккэ, сылдьыбакка… Дьиҥэ, дьоҥҥо болҕомто куруук баар буолуохтаах, ордук кинилэр ыарахан кэмнэригэр этэ дии. Оччоҕо бэйэҕэр, дууһаҕар чэпчэки, кэтэх санаата суох буолуо этэ. Дөрүҥ-дөрүҥ Уйбааҥҥа дьиэтигэр сылдьар этим, кинигэ кэһиилээх. Оччоҕо убайым наһаа үөрэрэ…

Кырдьык, Уйбаан суруйарга-айарга анаан төрөөбүт киһи. Сэбиэскэй бэчээт күнүгэр – ыам ыйын 5 күнүгэр күн сирин көрбүтэ. Онон сурукка-бичиккэ үөһэттэн айдарыылаах диэххэ. Оҕо эрдэҕиттэн суруйууну спортан, тустууттан саҕалаабыт эбит буоллаҕына, кэнники үлэлэрэ – саха былыргы олоҕо-дьаһаҕа, үрдүкү күүстэр, Саха сирин историятын тустарынан этэ. Кини, абыычай быһыытынан, быстыбыта үһүс күнүгэр – Арассыыйа бэчээтин күнүгэр кистэнэр буолла.

Өссө оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан Уйбаан тустуу туһунан «Эдэр коммунист» хаһыакка суруйууларын умсугуйбуттуу ааҕан, тустууга тапталым оччолорго үөскээбитэ. Мин эрэ буолуо дуо, киэҥ Саха сирин оччотооҕу уолаттарын, ыччаттарын куттарын тутан, тустууга тапталы, умсугуйууну төһөлөөх күөдьүппүтэ буолуой?!

Кини билигин бэйэтин кэнниттэн хас да кинигэни оҥорон хаалларда. Олортон «Оо, Сахаачча, Сахаачча…» диэн кинигэтэ бэйэтин ис хоһоонун арыйарынан, оҥоһуутунан, көстүүтүнэн, тылынан-өһүнэн – Саха сиригэр тустуу туһунан бэчээттэнэн тахсыбыт кинигэлэртэн биир бастыҥнара диэн сыаналыыбын. Хайдах курдук, ааптар суруйар тиэмэтигэр, киһитигэр дууһалыын ылларан, киниэхэ сүгүрүйүүтүн, тапталын чыпчаалын ситэри арыйыы диэххэ сөп.

Биллиилээх суруналыыс, саха тустуута сайдыытыгар улахан өҥөлөөх Уйбаан Уһунуускай сырдык аатын үйэтитиэхтээхпит. Манна даҕатан эттэххэ, сахаттан бастакы олимпийскай чемпион Роман Дмитриев уонна кини бииргэ төрөөбүт убайа Гавриил Михайлович туһунан кинигэ суруйан бэлэмнээтим диэбитэ уонна ону таһаарарга үп-харчы наадатын туһунан элбэхтик эппитэ-тыыммыта хаһыс да сыла буолла. Ол бэйэтэ баарыгар олоххо киирбэккэ хаалла…

Уйбаан Уһунуускай – Удун сырдык мөссүөнэ, көрдөөх кэпсээннэрэ, анекдоттара, суруйуулара, кинигэлэрэ – биһигини куруук кини туһунан саната, өйдөтө туруохтара. Уйбаан – биһиги сүрэхпитигэр өрүү тыыннаах буолуоҕа.

Быдан дьылларга бырастыы, убай!

Дьулурҕантан: Иван Петрович Ушницкай 1961 сыллаахха ыам ыйын 5 күнүгэр Уус Алдан оройуонугар Дүпсүн нэһилиэгэр төрөөбүтэ. ССРС уонна Россия Суруналыыстарын, Россия суруйааччыларын союһун чилиэнэ. Саха Комсомолун бириэмийэтин уонна В.В. Никифоров — Күлүмнүүр аатынан Саха Республикатын Государственнай бириэмийэтин лауреата, СР култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Саха государственнай университетын саха салаатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Суруналыыс быһыытынан үлэтин 1980 сыллаахха саҕалаабыта. «Эдэр саас», «Орто дойду», «Киин куорат» хаһыаттар сүрүн редактордарынан, «Эдэр коммунист», «Саха сирэ» хаһыаттар корреспонденнарынан үлэлээбитэ.

«Центральное дело», «Ойууттар, удаҕаттар», «Оо, Сахаачча, Сахаачча…», «Өй уонна күүс. Тулуур уонна дьулуур» кинигэлэр ааптардара. Уус Алдан улууһун уонна Дүпсүн нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо. Кэргэннээх, түөрт оҕолоох, сиэннэрдээх.

Иван Петрович бу дьыл тохсунньу 10 күнүгэр биһиги кэккэбититтэн ыарахан ыарыыттан өлөн туораата.

Петр ПАВЛОВ.