Бырааттыы Ноговицыннар үбүлүөйдээх XX турнирдарын түмүгэ

Эйэҕэс сыһыаннаах, эр хоһуун дьоннордоох,

Эрэмньи кыымнардаах, эргиччи үөрүүлээх,

Эҕэрдэ алгыстаах, эйэлээх олохтоох,

Эрчимнээх түһүлгэ, үйэлээх буолуохтун!

Лэпсэй.

Бу 2025 сыл, сэтинньи 22-23 күннэригэр, СК “Модун” уораҕайыгар, бырааттыы Ноговицыннар хапсаҕайга күрэхтэһиилэрэ XX төгүлүн, күүтүллүбүтүн курдук, олус үрдүк таһымнаахтык тэриллэн ааста.

Быйылгы турнир уратыта диэн, бырааттыы Ноговицыннар үбүлүөйдээх XX турнирдара, Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ сэбиэскэй норуот фашитскай Германияны кыайбыта 80 сылыгар, Дьааҥы улууһа төрүттэммитэ 95 уонна быйылгы 2025 сыл – Россияҕа, Саха сиригэр Аҕа дойдуну көмүскээччи сылларыгар анаммыта. Ону ааһан, бу уолаттары күн сирин көрдөрбүт, уон оҕо Күн Күбэй ийэлэрэ, “1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ килбиэннээх үлэтин иһин мэтээл” хаһаайката, Татьяна Михайловна Мандрова быйыл 95 сааһыгар ананан, олус үрдүк таһымнаахтык тэриллэн ыытылынна.

Кыратык, бу бииргэ төрөөбүт сэттэ бырааттыы Ноговицыннар тустарынан сырдатан ыллахха, маннык.

Киһи олоҕо барыта кини төрдүгэр-ууһугар, мутуктаах-силистээх дойдутуттан, төрөтөн иитэн-такыйан таһаарбыт дьонуттан тутулуктаах.

Ол курдук, уолаттарбыт аҕалара – тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ, Дьааҥы улууһун Бочуоттаах олохтооҕо, “Ытык Аҕа” бочуоттаах бэлиэтин хаһаайына, уон оҕо тапталлаах аҕата, элбэх сиэн эһээтэ, “Сир түннүгэ”, бөлүһүөк, уһуйааччы учуутал, Василий Павлович Ноговицын 1923 сыллаахха Дьааҥы улууһун Дулҕалаах нэһилиэгэр “Лэпсэй” диэн Наҕабыыһыннар төрүт кыстык сирдэригэр төрөөбүт киһи буолар.

Василий Павлович саха киһитигэр кырдьык сирдэрбэт, бөдөҥ-садаҥ уҥуохтаах, 178 см үрдүк уҥуохтаах, бэйэтин лаппа кыанар, эдэр сылдьан чугас эргин сахалыы илии-атах оонньууларыгар тэҥнээҕин булбатах, сымса хамсаныылардаах, кыанар киһи этэ.

Үйэ аҥаарыттан ордук оҕо аймаҕы иитэн учууталлаабыт араас сыыппаралардаах уһун суола үгүстэргэ сүппэт өйдөбүлү сүрэхтэригэр хаалларбытын ааҕан сиппэккин. Аны бу кырдьаҕас бэйэтин дойдутун уһун историятын, үһүйээннэрин уонна көннөрү быстах түгэннэрин кэпсээн киирэн бардаҕына, эн иннигэр бэлэм хааһахтан урут билбэтэҕин-көрбөтөҕүҥ барыта хостонон иһэргэ дылы буолар. Бэйэтин хомоҕой тыллаах хоһооннорун ааҕан субуруттаҕына, тыл дьикти чүөмпэтигэр сөтүөлээн ылаҕын. Аны туран, айылҕатын, кини араас эриэккэс көстүүлэрин, сүүрэр атахтааҕын, көтөр кынаттааҕын кэпсээтэҕинэ, ол кэпсээн түүннэри да бүппэт…

Бу маннык дьоһун киһи дьоллоох күнэ тосхойон, олоҕун аҥаарын көрсөн, ыал буолан, бу орто туруу бараан дойдутугар уон оҕону төрөтөр үрдүк аналламмыта. Оҕону оҥорор чыпчылҕан түгэнэ, ол оҕолоргун киһи оҥортоон киэҥ куйаарга көтүтэриҥ – ол баар дьэ бу олоххо, ийэ-аҕа үрдүк анала, энчирээбэт эппиэтинэһэ, өбүгэ саҕаттан өһүллүбэт үрдүк иэһэ.

Оҕолор ийэлэрэ Татьяна Михайловна Мандрова 1930 сыллаахха Дьааҥы сиригэр Арыылаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Уон оҕону төрөтөн, иитэн-такыйан, улаатыннаран, үөрэтэн, киһи-хара оҥоттоон таһаарбыт, Герой Ийэ I, II, III истиэпэннээх “Материнская Слава” орденнардаах Ийэ барахсан бастыҥа буолар, 40 сыл оскуолаҕа тохтоло суох үлэлээбит учуутал идэлээх, 15 сыл тухары оҕо уһуйаанын дьиэтигэр сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Ол да иһин буоллаҕа, дойдутун дьоно, кини оҕо иитиитигэр сыралаах үлэтин сөпкө сыаналаан, 2013 сыллаахха Дулҕалаах “Кэнчээри” оҕо уһуйаанын дьиэтигэр, Татьяна Михайловна Мандрова аатын иҥэрбиттэрэ.

Дьахтар бу орто дойдуга кэлбит анала диэн ыал буолан, оҕо-уруу төрөтөн, күҥҥэ көрбүт көмүс чыычаахтарын, ийэлии истиҥ тапталынан бүөбэйдээн, улаатыннаран, кинилэр эрэ кыһалҕаларынан интэриэстэнэн олоруохтаах. Онтон оҕо барахсан төрөөн баран, ийэ-аҕа сылаас тапталыгар угуттанан, дьоллоох оҕо сааһы билиэхтээх. Ол да иһин буоллаҕа, Наҕабыыһыннар сэттэ уолаттара, илим хотоҕоһунуу өрө тардыллан, биир тэҥник улаатан испиттэрэ. Бу оҕолор бары киһи буолар киэҥ кэскиллэммиттэрэ, спорт, үөрэх-үлэ араас өттүн барытын баһылааннар, дьон-сэргэ киэн туттар дьоно буола үүнэн-сайдан тахсыбыттара.

Улахан уол Павел (19.05.1951-20.03.1991) – Өлүөхүмэ тыа хаһаайыстыбатын техникумун бүтэрбитэ, Саха АССР успуордун маастара, Үөһэ Дьааҥы, Бүлүү зонатын орто үөрэхтээһин тэрилтэлэрин чөмпүйүөнэ уонна призёра, Манчаары Баһылай 1975 сыллааҕы V Спартакиадатын кыттыылааҕа.

Иккис уол Михаил (27.01.1953) – Украина киин Киев куоратыгар физическай культура уонна спорт институтун ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэрэн, “Тренер-преподаватель по вольной борьбе” диэн дипломнаах үлэһит идэтин ылбыта, тустууга ССРС спордун маастара, аатырбыт Украина уонна ССРС үтүөлээх тириэнэрэ Г.А. Бураков үөрэнээччитэ (1970-1979), СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Үөһэ Дьааҥы улууһун, Верхоянскай куорат, Дулҕалаах нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, тустууга ССРС чемпионатын икки төгүллээх боруонса призёра (1974, 1978), ССРС норуоттарын икки ардыларынааҕы V спартакиадатын боруонса призёра (1975), ССРС кубогын (1976, 1978) кыайыылааҕа, икки төгүл (1972, 1974) үрүҥ көмүс мэтээл хаһаайына, аатырбыт норуоттар икки ардыларынааҕы Тбилиси турнирын — үс төгүллээх призера (1973, 1974, 1975), ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин чемпионатын – үс төгүллээх үрүҥ көмүс призера, ССРС устудьуоннарын универсиадатын – сэттэ төгүллээх чөмпүйүөнэ, Украина чемпионатын – сэттэ төгүллээх чөмпүйүөнэ, тас дойдуларга, норуоттар икки ардыларынааҕы элбэх турнирдар кыайыылаахтара уонна призёрдара. Тустууга угуйбут бастакы тириэнэрэ – Горохов Трофим Васильевич (1967-1968), иккис тириэнэрэ – Давыдов Николай Михайлович (1968-1970).

Үһүс уол Василий (29.04.1954) – Украина Днепропетровск куоратыгар физическай культура уонна спорт институтун бүтэрбитэ, өр кэмнэргэ оскуола дириэктэринэн үлэлээбитэ, Россия уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Ил Дархан “Граждаская доблесть” бэлиэтин хаһаайына, көҥүл тустууга Саха сирин Хотугу зонатын алта төгүллээх чөмпүйүөнэ.

Төрдүс уол Моисей (12.03.1959-05.02.2015) – Украина Киев куоратыгар физическай культура уонна спорт институтун бүтэрбитэ, Украина уонна ССРС үтүөлээх тириэнэрэ Г.А. Бураков үөрэнээччитэ, көҥүл тустууга ССРС маастара, хапсаҕайга СӨ маастара, СӨ үөрэҕириитин туйгуна. Көҥүл тустууга Александр Медведь бирииһигэр норуоттар икки ардаларынааҕы турнир иккис призера. Хапсаҕайга “Бөҕө Тараҕай” (Чурапчы), Владимир Ефремов (Ньурба), Бырааттыы Ноговицыннар (Үөһэ Дьааҥы) турнирдарын кыайыылааҕа.

Бэһис уол Валентин (30.10.1961) – Украина Киев куоратыгар Тутуу институтун бүтэрбитэ, тутааччы-инженер идэлээх, уһун сылларга Дьааҥы улууһугар, олус эппиэтинэстээх үлэҕэ, сүрүн архитекторынан үлэлээбитэ, “СӨ бочуоттаах тутааччыта” бэлиэ хаһаайына. Киевка үөрэнэ сылдьан, көҥүл тустууга Украина устудьуоннарын универсиадатыгар хас да төгүллээх призера, Саха АССР хотугу зоналарын икки төгүллээх чөмпүйүөнэ.

Алтыс уол Трофим (25.05.1964) – Москватааҕы государственнай университеты кыһыл дипломунан үөрэнэн бүтэрбитэ, “АЛРОСА” хампаанньа алмаастары бэрийэр уонна сааһылыыр сыахтарын салайааччытын солбуйааччыта, СӨ промышленнаһын туйгуна, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Дьааҥы улууһуттан бастакынан “АЛРОСА” хампаанньа бэтэрээнэ, Ил Дархан “Гражданская доблесть” бэлиэтин хаһаайына.

Сэттис уол Иван (03.03.1969) – Дьокуускайдааҕы Тыа хаһаайыстыбатын академиятын бүтэрбитэ, ИДьМ бэтэрээнэ, РФ милициятын туйгуна, “Эҥкилэ суох сулууспатын” иһин мэтээллэр кавалердара, дойдутун нэһилиэгэр баһылыгынан талыллан өр сылларга ситиһиилээхтик үлэлээбитэ (2005-2012). Көҥүл тустууга, хапсаҕайга, мас тардыһыытыгар тэҥинэн кыттар эргиччи эрчимнээх спортсмен бастыҥа. Үөһэ Дьааҥы улууһун бу көрүҥнэригэр элбэх төгүллээх чөмпүйүөнэ уонна призера. “Тымныы полюһа”, Бырааттыы Ноговицыннар, Василий Румянцев, ИДьМ өрөспүүбүлүкэтээҕи турнирдарын призера, Верхоянскай кубогын хаһаайына, СӨ хапсаҕайга Петр Алексеев бирииһигэр боруонса призера, хапсаҕайга СӨ спордун маастара, Саха сирин элбэх күрэхтэһиилэрин кыайыылаахтара уонна призердара.

Манна туһаайан эттэххэ, бырааттыы Ноговицыннар хапсаҕайга күрэхтэһиини аан бастаан, аҕалара Василий Павлович Ноговицын этии киллэрэн, кини 75 сааһыгар анаан, Дьааҥы оройуонун кырдьаҕас куоратыгар Верхоянскайга, 1998 сыллаахха тэрийэн ыыппыттара.

Оччолорго, Верхоянскай оройуонун баһылыга Стручков Константин Николаевич көҕүлээһининэн, Саха сирин хапсаҕайга федерациятын эппиэттээх үлэһитэ Мостахов Алексей Егорович сөбүлэҥин биэрэн уонна тэрээһиҥҥэ саамай күүстээх үлэни убайдара, Верхоянскай оройуонун нефтебазатын директора Котельников Иван Иванович, чугас табаарыстара, Верхоянскай оройуонун ДЮСШ директора, спортивнай музей сэбиэдиссэйэ, Саха сирин тустууга үтүөлээх тириэнэрэ Портнягин Петр Васильевич, суруйааччы, журналист, спорт ветерана, Саха сирин хас да төгүллээх тустууга призёра Юмшанов Степан Иннокентьевич бу курэхтэһиини үрдүк таһымнаахтык тэрийэн ыыппыттара.

Ол кэмтэн саҕалаан, бу турнир сыл аайы араас сирдэргэ үрдүк таһымнаахтык ыытыллан кэллэ.

Ол курдук, быйыл, сэтинньи 22-23 күннэригэр, “Модун” спортивнай комплекс уораҕайыгар, бырааттыы Ноговицыннар үбүлүөйдээх турнирдара, XX-с төгүлүн үрдүк таһымнаахтык тэриллэн ыытылынна.

Куруук буоларын курдук, бу күрэхтэһиигэ, сүрүн тэрийээччинэн, Ноговицыннар бэйэлэрин кыра бырааттара, Иван Васильевич Ноговицын буолар. Кини бэйэтин кэмигэр төрөөбүт дойдутугар, үчүгэй ИДЬМ салайааччыларыгар түбэһэн (Лазарев П.В., Филиппов Н.И.), өр сылларга ИДьМ эппиэттээх дуоһунаһыгар ситиһиилээхтик үлэлээбитэ, ону ааһан, кэннэки сылларга, төрөөбүт нэһилиэгэр баһылыгынан талыллан (2005-2012), тахсыылаахтык үлэлээн, дойдутугар араас саҥа хамсааһыннары киллэрбит салайааччы буолар. Ол да иһин буолуо, кини тэрээһининэн сылын аайы буолар бу күрэхтэһиилэр, араас элбэх бириистэрдээх, үрдүк таһымнаахтык тэриллэн ыытыллаллар.

Инники этиллибитин курдук, быйылгы турнир үбүлүөйдээх турнир буолар уонна бу күрэхтэһии Үөһэ Дьааҥы улууһа тэриллибитэ 95 сылыгар ананар. Онон быйылгы тэрээһин элбэҕи эрэйэр уонна элбэх үчүгэй суолталаах бириистэр туруоруллалларыгар, көрөөччүлэр уонна кыттааччылар бигэ эрэнэллэр этэ.

Ол курдук, быйылгы турнирга ыйааһын аайы, кыайыылаахтарга уонна бириистээх миэстэҕэ тиксибиттэргэ, күлүмүрдүү сылдьар үбүлүөйдээх мэтээллэр сакаастанан оҥоһуллубуттара, араас элбэх сыаналаах бириистэр бэлэмнэммиттэрэ. Манна даҕатан эттэххэ, бириистээх миэстэҕэ тиксибэтэх, төрдүс миэстэни ылбыт бөҕөскө, кыһамньылаах тустуутун иһин, туспа харчынан бириэмийэ туттарыллара күүтүллэр.

Үбүлүөйдээх XX турнир үөрүүлээх аһыллыыта

Быйылгы турнир уратыта диэн, бырааттыы Ноговицыннар үбүлүөйдээх XX турнирдара, Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ сэбиэскэй норуот фашитскай Германияны кыайбыта 80, Дьааҥы улууһа төрүттэммитэ 95 сылларыгар анаммыта. Ону ааһан, бу уолаттары күн сирин көрдөрбүт, Күн күбэй ийэлэрэ, “1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ килбиэннээх үлэтин иһин мэтээл” хаһаайката, Татьяна Михайловна Мандрова быйыл 95 сааһыгар ананан, олус үрдүк таһымнаахтык тэриллэн ыытылынна.

Бу турнир үөрүүлээх аһыллыытыгар, Саха сирин успуортка салайааччылара, ыҥырыылаах ыалдьыттар, Дьааҥы улууһун дьаһалтатын салайааччылара, Дьааҥы улууһун ахсаана биллибибэт нэһилиэктэрин баһылыктара кэлэн, кыттыыны ылбыттара олус хайҕаллаах дьыала буолла.

Ол курдук, бу турнир аһыллыытыгар, СӨ ФКиС миниистэрэ Леонид Николаевич Спиридонов бэйэтинэн кэлэн, тыл этэн, кыттыыны ылбыта, турнир аһыллыытын кэмигэр биир суолталаах түгэнэ буолла дии саныыбын.

Ону таһынан, Саха сирин национальнай көрүҥнэрин уонна сахалыы оонньууларын, “Сахаада-Спорт” салайааччыта, Александр Николаевич Ким-Кимэн кэлэн кыттыыны ылан, бэйэтин наҕараадатын, Алексей Георгиевич Николаевка — “Сахаада-СПОРТ” маастара буолбутун туоһулуур кумааҕыны туттарбыта, элбэҕи туоһулуур.

Турнир үөрүүлээх аһыллыытыгар, Дьааҥы улууһун Аҕа баһылыга Иванов В.М. таһаарбыт дьаһалынан, “За заслуги перед районом” бочуоттаах бэлиэтинэн, Александр Васильевич Васильев-Көрдүгэни наҕараадалааһын түгэнэ буолла.

Ону таһынан, Дьааҥы улууһун Аҕа баһылыгын дьаһалынан, илиигэ кэтиллэр чаһы уонна “Махтал сурук” — “За вклад в проведении республиканских турниров на призы братьев Ноговицыных”, СӨ ФКиС миниистэригэр Леонид Николаевич Спиридоновка туттарылынна. Бу түгэн мустубут дьону барыларын үөрүүлээрин сөргүттэ.

Маннык суолталаах улахан наҕараада, СК “Модун” дириэктэрин бастакы солбуйааччытыгар, Иван Иванович Борисовка эмиэ туттарылынна.

Манна даҕатан эттэххэ, киһи үөрэрэ диэн, бу элбэх ахсааннаах турнирдарга, бэйэтин бириэмэтин аахсыбакка, элбэх сыратын биэрэн туран үлэлээбит, биһиги биир саамай убаастыыр киһибитигэр, Саха сирин успуордун араас көрүҥнэрин киэҥ эйгэҕэ таһааран сырдатааччы, СӨ үтүөлээх суруналыыһыгар, Владислав Петрович Коротовка, Дьааҥы улууһун бастыҥ наҕараадата, анал илиигэ кэтиллэр чаһы уонна “Махтал сурук” — “За неоценимый вклад и профессиональную помощь в освещении всех исторических турниров братьев Ноговицыных” диэн үрдүк наҕараада туттарыллыбытынан, биһиги, успуорт бары эйгэтигэр үлэлиир, кини биир үөлээннээхтэрэ, дуоһуйан туран, убайбытыгар бэйэбит эҕэрдэбитин ыытабыт уонна кини үөрүүтүн тэҥҥэ үллэстэбит.

Бу турнир өрүү даҕаны, суруналыыстар сыралаах үлэлэрин сылын аайы сыаналыы турдуннар диэн этии киллэрэбит уонна ол баҕа санаабытын тэрийээччилэргэ тиэрдэбит.

Юрий Старостиҥҥа – СӨ сүбэ мунньаҕын Ил Түмэн успуортка сис кэмитиэтин Бочуотунай грамотата туттарылынна.

Маннык үөрүүлээх түгэҥҥэ, Аан дойду норуоттарын икки ардыларынааҕы хапсаҕайга федерациятын уонна Россия хапсаҕайга федерациятын президена, Вячеслав Анатольевич Нестеров, мустубут дьон ортотугар, бэйэтин кэнбиэрдээх бэлэҕин, 100 000 солкуобай харчыны, бырааттыы Ноговицыннар улахан убайдарыгар, Михаил Васильевич Ноговицыҥҥа туттарыыта, элбэх көрөөччү ытыс таһыныытынан уруйданна.

Итинтэн салгыы, сылын аайы ыытыллар күрэхтэһии сүрүн тэрийээччитигэр, бырааттыы Ноговицыннар кыра бырааттарыгар, Иван Васильевич Ноговицыҥҥа, Саха сирин хапсаҕайга федерациятын салайааччытын аатыттан (Румянцев Н.И.) туспа бэлэх, суруктаах-бичиктээх сахалыы быһах, үөрүүлээх түгэҥҥэ туттарылынна.

Бу күн, түөскэ кэтиллэр бэлиэнэн “За личный вклад в развитие республиканского турнира Братьев Ноговицыных”, бастакы нүөмэрдээх, Васильев Геннадий Анатольевич, СК “Модун” дириэктэрэ наҕараадаланна.

Быйылгы турнир итинник бэртээхэй тэрээһиннээхтик уонна элбэх бэлэхтэрдээх саҕаланна.

Бырааттыы Ноговицыннар үбүлүөйдээх XX турнирдарын түмүгэ

2025 сыл, сэтинньи 22-23 күннэрэ, Дьокуускай к., СК “Модун”, 235 бөҕөс.

Турнир биирдиилээн ыйааһыннарга кыайыылаахтара уонна бириискэ тиксибиттэрэ:

57 кг (30 бөҕөс)

1.Егор Находкин (Дьааҥы)

2. Сахаачча Винокуров (Нам)
3. Вячеслав Ноговицын (Кэбээйи)

65 кг (73 бөҕөс)

1. Зафарбек Одинаев (Үөһээ Бүлүү)
2. Азамат Егоров (Горнай)
3. Родион Васильев (Хаҥалас)

75 кг (61 бөҕөс).

1. Тимур Николаев (Үөһээ Бүлүү)
2. Иван Семенов (Кэбээйи)
3. Кирилл Павлов (Сунтаар)

85 кг (45 бөҕөс).

1. Ньургустан Брощев (Бүлүү)
2. Албан Аввакумов (Таатта)
3. Ньургустан Иванов (Чурапчы)

 

95 кг (10 бөҕөс).

1. Александр Халыев (Таатта)
2. Владимир Федоров (Ньурба)
3. Дьулустан Попов (Дьааҥы)

95 кг үөһээ (16 бөҕөс).

1. Эдуард Максимов (Горнай)
2. Айсен Килибеев (Таатта)
3. Виталий Ефремов (Чурапчы).

Турнир түмүгүнэн биирдиилээн ыйааһыннарга анал бириистэр туттарыллыбыттара. Ол курдук, 57 кг кыайыылааҕа — Егор Находкин  (Дьааҥы) ылбыт бириистэрэ:

39 000 солкуобай сууммалаах автомат саа — “Байанай-Центр” маҕаһыын сертификата (Ноговицын Михаил Васильевич, Тымыров Иннокентий Михайлович),

30 000 солкуобай – “Дьааҥы бастыҥ хапсаҕайдьыта” (Сивцев Сергей Афанасьевич, Ил Түмэн дьокутаата, “Дороги Арктики” генеральнай дириэктэрин солбуйааччыта),

25 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы нэһилиэктэрин баһылыктара).

10 000 солкуобай харчы (төрөппүт аҕата Находкин Егор Иннокентьевич, “Элгэс” нэһилиэгин баһылыга),

5 000 солкуобай (Людмила уонна Прокопий Петровтар дьиэ кэргэттэрэ, Людмила Васильевна оскуола дириэктэрэ, МБОУ СОШ им. Чирикова В.С.).

Иккис миэстэни ылбыкка – Сахаачча Винокуров (Нам): 15 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Үһүс миэстэни ылбыкка – Вячеслав Ноговицын (Кэбээйи): 10 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Маны таһынан, төрдүс миэстэни ылбыкка – 5 000 солкуобай харчы (Пономарев Руслан Афанасьевич).

65 кг

Бастакы миэстэ – Зафарбек Одинаев (Үөһээ Бүлүү): 25 000 солкуобай харчы (Ноговицын Трофим Васильевич), 25 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы нэһилиэктэрин баһылыктара).

Иккис миэстэ – Азамат Егоров (Горнай): 15 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Үһүс миэстэ – Родион Васильев (Хаҥалас): 10 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Маны таһынан, төрдүс миэстэни ылбыкка – 5 000 солкуобай харчы (Пономарев Руслан Афанасьевич).

75 кг

Бастакы миэстэ – Тимур Николаев (Үөһээ Бүлүү): 25 000 солкуобай харчы (ИП “Юмшанов Иван Семенович”), 25 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы нэһилиэктэрин баһылыктара).

Иккис миэстэ – Иван Семенов (Кэбээйи): 15 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Үһүс миэстэ – Кирилл Павлов (Сунтаар): 10 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Маны таһынан, төрдүс миэстэни ылбыкка – 5 000 солкуобай харчы (Пономарев Руслан Афанасьевич).

85 кг

Бастакы миэстэ – Ньургустан Брощев (Бүлүү): 25 000 солкуобай харчы (Ноговицын Валентин Васильевич), 25 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы нэһилиэктэрин баһылыктара).

Иккис миэстэ – Албан Аввакумов (Таатта): 15 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Үһүс миэстэ – Ньургустан Иванов (Чурапчы): 10 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Маны таһынан, төрдүс миэстэни ылбыкка – 5 000 солкуобай харчы (Пономарев Руслан Афанасьевич).

95 кг

Бастакы миэстэ – Александр Халыев (Таатта): 25 000 солкуобай харчы (Ноговицын Василий Васильевич), 25 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы нэһилиэктэрин баһылыктара).

Иккис миэстэ – Владимир Федоров (Ньурба): 15 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Үһүс миэстэ – Дьулустан Попов (Дьааҥы): 10 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Маны таһынан, төрдүс миэстэни ылбыкка – 5 000 солкуобай харчы (Попов Илья Николаевич, Боруулаах оскуолатын дириэктэрэ).

95 кг үөһээ

Бастакы миэстэ – Эдуард Максимов (Горнай): 15 000 солкуобай харчы (Мандров Николай Семенович), 10 000 солкуобай харчы (Стручков Иннокентий Николаевич, Эвено-Бытантайскай оройуон баһылыга), 25 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы нэһилиэктэрин баһылыктара).

Иккис миэстэ – Айсен Килибеев (Таатта): 15 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Үһүс миэстэ – Виталий Ефремов (Чурапчы): 10 000 солкуобай сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Дьааҥы улууһун дьаһалтата).

Маны таһынан, төрдүс миэстэни ылбыкка – 5 000 солкуобай харчы (Попов Илья Николаевич, Боруулаах оскуолатын дириэктэрэ).

Биллэрин курдук, көрөөччүлэр саамай кэтэһэр уонна күүтэр хапсыһыылара, Аар Дархан аатын ылар иһин, икки ыйааһыҥҥа сытыы хапсыһыы буоларыгар, ким даҕаны саарбахтаабата чахчы. Ол курдук, 75 киилэҕэ уонна 75 киилэттэн үөһэ ыйааһыҥҥа туспа сыаналаах бириистэр туруоруллубуттара. Бу күн, бу икки ыйааһын муҥуутуур кыайыылаахтарыгар, туспа ананан оҥоһуллубут күлүмүрдүү сылдьар мэтээллэр түөстэригэр кэтэрдиллибиттэрэ, Дьааҥы улууһун баһылыгын (Иванов В.М.) бирииһэ, икки ыйааһыҥҥа 100-түү тыһыынча харчынан бириис туттарыллыбыта, имитиллибит “Бөрө тириитэ” (спонсор – Андросов Егор Прокопьевич, генеральный директор “Центр заготовки пушнины Якутии”), “Чороон XXI век” уһаарыллан, буһан-хатан оҥоһуллубут суруктаах-бичиктээх сахалыы улахан чорооннор (спонсор – Лазарев Иван Васильевич, Управление делами Главы и Правительства РС(Я)), турнир үөрүүлээх сабыллыытын кэмигэр муҥутуур кыайыылаахтарыгар туттарыллыбыттара.

Иккис миэстэни 75 киилэҕэ дылы ылбыт бөҕөскө – Ноговицын аймах күтүөттэрин аатыттан (Слепцов Сергей Васильевич, Никитин Константин Константинович, Рожин Александр Христофорович, Ефимов Александр Егорович, Игнатьев Михаил Иванович, Петухов Владислав Анатольевич, Слепцов Сергей Васильнвич) — 40 тыһыынча солкуобай харчы анал бириис туттарыллыбыта.

Иккис миэстэни 75 киилэттэн үөһэ ылбыт бөҕөскө – ИП “Степанов Иван Иванович” (Дулҕалаах), Моисей Васильевич Ноговицын үөрэнээччитэ, анал бирииһэ — 30 тыһыынча солкуобай харчы туттарыллыбыта.

Аар Дархан аатырн ылар иһин хапсыһыы түмүктэрэ

75 кг диэри (31 бөҕөс).

Муҥутуур кыайыылааҕынан, үһүс сылын субуруччу буолла – Тимур Николаев (Үөһээ Бүлүү). Бирииһэ: аналлаах үбүлүөйнэй мэтээл, 100 тыһ. солкуобай харчы, имитиллибит бөрө тириитэ уонна суруктаах чороон.

2. Айсен Николаев (Кэбээйи) – бирииһэ 40 000 солкуобай харчы.

75 кг үөһээ (11 бөҕөс).

Муҥутуур кыайыылааҕынан, ыраах сиртэн кэлбит ыалдьыппыт – Юрий Иванов (Хаҥалас-Иркутск) буолла. Бирииһэ: аналлаах үбүлүөйнэй мэтээл, 100 тыһ. солкуобай харчы, имитиллибит бөрө тириитэ уонна суруктаах чороон.

2. Зоригто Ухинов (Бурятия) – бирииһэ 30 000 солкуобай харчы.

Турнир анал бириистэрэ

Турнир “Бастыҥ хапсаҕайдьыта” – 50 000 тыһыынча солкуобай харчынан (Слепцов Игорь Егорович, община салайааччыта), 65 кг бастаабыт бөҕөс, Зафарбек Одинаев (Үөһээ Бүлүү) наҕараадаламмыта.

“Турнир саамай эдэр кэскиллээх бөҕөһө” – 20 000 солкуобай харчы (ИП “Чукров Степан Степанович”, Дулҕалаах):

• 10 000 солк. — Новиков Семен Николаевич, 9 кылаас үөрэнээччитэ,
• 10 000 солк. — Новиков Семен Афанасьевич, 10 кылаас үөрэнээччитэ.

“Кыраһыабай быраҕыы иһин” – 20 000 солкуобай харчы (Стручков Егор Егорович, Баатагайдааҕы СахаТрансНефтеГазСбыт филиалын дириэктэрэ) — Азамат Егоров (Горнай), 65 кг иккис миэстэлээх бөҕөскө туттарылынна.

“Кылбар бастыҥ быраҕыы иһин” – 15 000 солкуобай харчы (ИП “Тобохов Сергей Владимирович”) — Дьулус Попов (Дьааҥы).

“Дулҕалаах нэһилиэгин бастыҥ хапсаҕайдьыта” — 20 000 солкуобай харчы (ИП “Чукров Степан Степанович”, Дулҕалаах):

• 10 000 солк. – Лебедев Денис,
• 10 000 солк. – Степанов Степан.

“Дулҕалаах нэһилиэгин эдэр кэскиллээх хапсаҕайдьыта” – 10 000 солкуобай харчы (Котельников Дабаан Владимирович) – Лебедев Денис.

“Арыылаах нэһилиэгин эдэр кэскиллээх бөҕөһө” – 5 000 солкуобай харчы (Аммосов Михаил Софронович) – Ефимов Афанасий.

“Адычы нэһилиэгин кэскиллээх бөҕөһө” – 30 000 сууммалаах “Учур” маҕаһыын сертификата (Захаров Игорь Николаевич):

57 кг Стручков Николай – 5 000 солк.

65 кг Слепцов Афанасий – 5 000 солк.

Чириков Владимир – 5 000 солк.

Юмшанов Арсений – 5 000 солк.

75 кг Потапов Иван – 5 000 солк.

Тоскин Дьулустан – 5 000 солк.

“Турнир бастыҥ судьуйата” — диэн анал бириис Захаров Григорийга, 15 000 солкуобай сууммалаах “Сэбээн” маҕаһыын (Кангаласов Андрей Николаевич) сертификата туттарылынна.

“Турнир бастыҥ тэрийээччитэ” – 10 000 сууммалаах “М-Видео” маҕаһыын сертификата Васильев Афанасий Константиновичка, СК “Модун” эппиэттээх үлэһитигэр туттарылынна (Слепцов Андрей Афанасьевич, СВО кыттыылаҕа, кэргэнэ Аманатова Варя).

“Турнир бастыҥ суруксута (секретарь)” – Захаров Андриан Андреевич, бирииһэ: бензопила (Егоров Дьулус Васильевич, Чурапчы улууһун спорт управлениятын салайааччыта).

“Турнир тэрээһинигэр көмөтүн иһин” – 10 000 солкуобай харчы Дедюкин Михаил Михайловичка, СК “Модун” үлэһитигэр туттарылынна (Ноговицын Михаил Васильевич, Мандров Николай Семенович).

“Турнир тэрээһинигэр уонна күрэхтэһиигэ кыттыбыт” – 10 000 солкуобай харчы Слепцов Семен Иннокентьевичка туттарылынна (Саввин Дмитрий Васильевич, Сыромятников Василий Иннокентьевич, Боронук нэһилиэгин баһылыга).

Бу курдук, элбэх бириистэрдээх, үрдүк тэрээһиннээх күрэхтэһиибит былаан хоту этэҥҥэ түмүктэннэ.

Түгэнинэн туһанан, быйылгы элбэх кэрэ-бэлиэ кэрдиис кэмнэрдээх 2025 сылга үбүлүөйдээх XX турнирбыт үрдүк таһымнаахтык ыытыллыбытыгар уонна тэрээһинигэр күүс-көмө буолбут дьоннорбутугар — Дьааҥыбыт дьонугар, улууспут бары салайааччыларыгар, чуолаан “Дьааҥы улууһа” МТ Аҕа баһылыгар Владислав Михайлович Ивановка, “Дьааҥы улууһа” МТ дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлигэр Екатерина Васильевна Ноговицынаҕа, дойдубут биирдиилээн тэрилтэлэригэр, Дьааҥы улууһун нэһилиэктэрин баһылыктарыгар (Шестаков Егор Егорович, Садовников Михаил Михайлович, Рожина Анна Венаминовна, Мураховская Юлия Витальевна, Слепцова Виктория Иннокентьевна, Захаров Игорь Николаевич, Юмшанов Дмитрий Николаевич, Семенов Руслан Русланович, Слепцова Наталья Владимировна, Ноговицына Елена Михайловна, Слепцов Михаил Викторович, Сыромятников Василий Иннокентьевич, Бурцева Саргылана Семеновна, Находкин Егор Иннокентьевич, Стручков Иван Васильевич, Слепцов Вячеслав Петрович, Бойко Руслан Николаевич), ыаллыы сытар Эбээн-Бытантай оройуонун баһылыгар Стручков Иннокентий Николаевичка, тыа сиригэр таба иитиитинэн дьарыктанар община салайааччытыгар Слепцов Игорь Егоровичка, сылын аайы турнирдарбыт тустарынан матарыйаал (видео-фото) оҥорон сырдатар эдьиийбитигэр Ольга Николаевна Старостинаҕа, урбаанньыктарга, убайдарга, эдьиийдэргэ, бырааттарга, балыстарга, күндү күтүөттэргэ, чугас табаарыстарбытыгар – СӨ авиациятын бочуоттаах үлэһитэ Андрей Степанович Родионовка, СӨ үтүөлээх бырааһыгар Сергей Егорович Петровка, урукку өттүгэр Усуйаанаҕа төрүт (родовой) “Уинкаан” община баһылыгар, билигин урбаанньык Николай Аркадьевич Афониҥҥа, Россия архитектордарын сойууһун чилиэнигэр Виктор Афанасьевич Никифоровка, ону таһынан, бу күрэхтэһиибитин куруутун үрдүк таһымнаахтык тэрийэн ыытар, Саха сирин Баһылай Манчаары аатынан национальнай успуордун киинин салайааччытыгар (Васильев Г.А.), Саха сирин хапсаҕайга федерациятын салайааччытыгар (Румянцев Н.И.), бырааттыы Ноговицыннар уонна тэрийээччилэр ааттарыттан бука барыларыгар барҕа махталбытын тиэрдэбит!

Кэлэр өттүгэр өссө да былааннар элбэхтэр, баҕа санаалар эмиэ бааллар.

Ол курдук, аныгыскы үбүлүөйдээх турнирга, бырааттыы Ноговицыннар бары турнирдарын туһунан хомуйан, улахан ис хоһоонноох кинигэ суруллан тахсарын туһугар, элбэх киһи баҕа санааларын тиэртилэр.

Саха төрүт оонньуулара уонна успуорт сахалыы көрүҥнэрэ мэлдьи түмсүүлээх буоллуннар, куруук сайда-үүнэ турдуннар!

Дмитрий ЕГОРОВ — Амид, “Дьааҥы хотойо Михаил Ноговицын” кинигэ ааптара, СӨ наукатын уонна үрдүк үөрэхтээһинин үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэхтээһинин туйгуна, Кэбээйи нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, суруналыыс.

 

Дьокуускай, 2025 сыл.