Үтүөлээх тренер тэтэрээтэ тугу кэпсиирий?

Мин иннибэр Чурапчытааҕы спортивнай интернат-оскуоланы ситиһиилээхтик салайбыт Саха АССР үтүөлээх тренерэ Константин Сергеевич Постников 1969 сыллааҕы, күннээҕи сонуну-нуомаһы бэлиэтэнэр халыҥ тэтэрээтэ сытар. Онно кини сүрүннээн үлэтин былаанын, күрэхтэһиилэр боротокуолларын, Чурапчы эдэр тустууктарын ситиһиилэрин суруммут.

Тэтэрээт саһарбыт лиистэрин арыйталыы олорон, мин биир күрэхтэһии боротокуолугар хараҕым хатанна. Боротокуол диэн, Константин Сергеевич бэйэтэ илиитинэн суруйан оҥорбут, билиҥҥилии эттэххэ, тустуу күрэхтэһиитин ыйааһыннарынан сеткалара – ким кими кытта киирсэн, хаһыс миэстэ буолбута.

Сэрэйдэххэ, бу 1969 сыллааҕы Россия үөрэнээччилэрин күрэхтэһиилэрэ. Онно Саха сириттэн 52 кг Иванов биэстэ тустан төрдүс, 56 кг Кириллин түөртэ тустан сэттис, 60 кг Иванов иккитэ тустан сэттис, 65 кг Пахомов алтата тустан иккис, 70 кг Ушканов биэстэ тустан үһүс, 75 кг Захаров түөртэ тустан бэһис, 87 кг Бойнов алтата тустан үһүс, 87-тэн үөһэ Николаев биэс эргиири ааһан үһүс миэстэлэри ылбыттар.

Боротокуолга итинник, бөҕөстөр араспаанньалара эрэ суруллубут. Ол да буоллар, өтө сэрэйдэххэ, ити – Дмитрий Пахомов, Дмитрий Ушканов, Симон Бойнов буолаллара биллэр. Оттон атыттар? Ордук ыарахан ыйааһыҥҥа Николаев бириистээх миэстэҕэ тиксибитэ астыннарар диэххэ сөп. Бу хайа Николаевый диэн дьонтон ыйыталаһа сатаатым. Ватсаапка «Ветераны в/б СССР» бөлөххө суруйан ыйыппыппар, ити быйыл бэтэрээннэргэ аан дойду чемпиона буолбут Алексей Николаев аҕата быһыылаах диэн хоруйдаабыттара. Ньурбаттан төрүттээх спорт бэтэрээнэ Сергей Гаврильевич Дмитриев сүбэ-ама буолбута.

Ити боротокуолга көрдөххө, кини Ветышкин диэн Удмуртия бөҕөһүн хоппут, оттон Бигаевка хотторбут, үһүс эргииргэ сынньаммыт, салгыы Головины (Тула) кыайбыт уонна бэһис эргииргэ Сободыревка (Ростов) сабырыттарбыт. Онон түмүккэ пьедестал үһүс үктэлигэр тахсыбыт. Бигаев, Сободырев кэлин спорка үрдүк көрдөрүүлэри ситиспиттэрэ. Ол курдук, Борис Бигаев – норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, Европа чемпиона, ССРС ыарахан ыйааһыннаахтарга муҥутуур кыайыылааҕа. Оттон Владимир Сободырев – көҥүл уонна классическай тустууларга ССРС спордун маастара, самбоҕа – үтүөлээх маастар (аан дойду үс төгүллээх чемпиона).

Дьэ, маннык дьону кытта саха бөҕөһө пьедесталга тахсан бииргэ турбута – бэйэтэ ураты көрдөрүү дии саныыбын. Сахаҕа даҕаны ыарахан ыйааһыҥҥа күүстээх тустууктар урут да, билигин даҕаны баалларын итэҕэтэр.

Онон аны Алексейы булан ыйыталастым. Ити үһүс буолбут кырдьык, кини аҕата Георгий Николаев буоларын бигэргэппитэ.

Алексей: “Аҕам билиҥҥинэн Ньурба улууһун Маарыттан төрүттээх. Биллиилээх бөҕөс Симон Бойновтыын бииргэ үөрэммитэ. Чурапчыга, спортивнай оскуолаҕа үөрэммитэ, аатырбыт тренер Д.П. Коркин салалтатынан тустууга дьарыктаммыта. Кини ыарахан ыйааһыҥҥа тустара. Спорт ротаҕа Читаҕа сулууспалаабыта. Бүлүү эҥээр оройуоннар хапсаҕайга күрэхтэһиилэригэр ситиһиилээхтик кыттара. Бэйэтин аһара кыанара. Чөл олоҕу тутуһара, миигин кыра сааспыттан күн аайы сүүрэргэ, турникка тардынарга үөрэппитэ-такайбыта. Аҕам 1987 сыллаахха бу олохтон өлөн туораабыта”, — диэн ахтар.

Манна даҕатан эттэххэ, Алексей аҕатын туйаҕын хатаран, тустуунан дьаныардаахтык дьарыктанан спорт маастарын нуорматын толорбута. Быйыл күһүн Венгрияҕа, көҥүл тустууга аан дойду бэтэрээн-маастардарга чемпионатыгар 51-55 саастаахтарга 130 киилэҕэ тэҥнээҕин булбакка, кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыта.

Дьэ, ити курдук, ким көрдүүр – ол булар! Эбэтэр, ким да умнуллубат, туох даҕаны умнуллубат!

Аҕатын, К.С. Постников тэтэрээтин уларсан көрдөрбүтүгэр Саргылана Константиновнаҕа барҕа махтал!

Петр ПАВЛОВ.