Саха спорда, саха тустуута сайдарын туһугар…

Көҥүл тустууга Сэбиэскэй Сойуус спордун маастара, норуоттар икки ардыларынааҕы категориялаах судьуйа, Россия үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, РФ физическэй култуураҕа уонна спорка туйгуна, Россия физкултуураҕа, спорка уонна көҥүл тустууга үтүөлэрин иһин бочуоттаах бэлиэлэрдээх, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна Семен Сергеевич Окоёмов балаҕан ыйын 30 күнүгэр 75 сааһын туолла.

Семен Окоемов – ССРС, РСФСР, Саха АССР үтүөлээх тренерэ, Саха сирин үтүөлээх учуутала Дмитрий Петрович Коркин салалтатынан тустуунан дьарыктаммыта.

Тренерин ыйыытынан Ленинград куоракка Лесгафт аатынан физическэй култуура государственнай институтугар ситиһиилээхтик үөрэнэн, төрөөбүт дойдутугар кэлэн баран, 1978 сылтан бастаан Үрдүкү спортивнай маастарыстыба оскуолатыгар завуһунан, тренерэ Д.П. Коркины кытта бииргэ үлэлиир. Ол кэмҥэ кэлин Россия үтүөлээх тренердэрэ буолбут Б.Г. Яковлев, А.И. Пахомов, Саха АССР үтүөлээх тренердэрэ М.С. Скрябин, В.Д. Попов, М.Валь, Н.Размахнин, Н.Коростылев уо.д.а. үрдүк таһымнаах специалистар быһыытынан үүнэн-сайдан тахсалларыгар кылаатын киллэрсибитэ.

Семен Сергеевич Окоемов, Саха сиригэр 1994 сылга диэри бокса, тустуу сайдыытыгар эппиэттээх киһи этэ. Ол кэмҥэ саха спортсменнара ССРС, РСФСР, Европа, аан дойду таһымнарыгар ситиһиилээхтик кыттыбыттара.

Кэлин Семен Сергеевич Саха сирин үөрэҕин министиэристибэтин иһинэн спорт холбоһугар отдел начаалынньыгынан үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Күн бүгүҥҥэ диэри сахам спорда, сахам тустуута диэн күүс-көмө буолан үлүмнэһэн, сүбэ-ама буолан үлэлэһэ сылдьар.

Саха сиригэр физическэй култуура сайдыбыта 100 сылыгар – Семен Сергеевич Окоемов үтүөтүн, спорт сайдыытыгар киллэрбит кылаатын учуоттаан туран, кэрэ бэлиэ түгэҥҥэ сөп түбэһиннэрэн сиэрдээхтик наҕараадалаабыта. Ол курдук, киниэхэ “Саха Республикатын физическэй култуураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһитэ” буолбутун туоһулуур бэлиэни уонна дастабырыанньаны, олимпийскай чемпион Р.М. Дмитриев төрөөбүтэ 75 сылыгар аналлаах күрэхтэһии үөрүүлээх аһыллыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Сергей Местников туттарбыта.

Бу үрдүк наҕарааданан уонна үлэһит быһыытынан үүнэн-сайдан тахсыытыгар, Семен Сергеевич биллэн турар, кинини, тулаайах уолу иитэн, үөрэтэн, такайан, үөрэхтээн таһаарбыт оччотооҕу кэм салалтатыгар, Курбуһах интернат-оскуолатыгар үөрэнэр кэмигэр дириэктэр Иосиф Семенович Портнягиҥҥа, Чурапчы Кытаанаҕар ииппит, киһи-хара оҥорбут аймахтарыгар, Чурапчытааҕы спортивнай интернат-оскуолаҕа тустуунан дьарыктаабыт уонна Ленинградка үөрэххэ ыыппыт, улахан суолга сирдээбит улуу тренер Дмитрий Петрович Коркиҥҥа, үтүөлээх тренер уонна педагог Константин Сергеевич Постниковка уо.д.а. махтала муҥура суох.

Иһирэх тылынан…

Семен Сергеевич өссө ааспыт үйэ 80-с сылларыттан саҕалаан тустуу күрэхтэһиилэригэр көбүөргэ тахсан судьуйалыыра. Сиэрдээх быһаарыылаах, бэйэтэ тустуу кыһатын ааспыт киһи бу дьарыгын салгыы сайыннаран, норуоттар икки ардыларынааҕы категориялаах судьуйаҕа тиийэ үүммүтэ. ССРС, Россия чемпионаттара, Иван Ярыгин бирииһигэр норуоттар икки ардыларынааҕы турнир курдук, элбэх улахан таһымнаах күрэхтэһиилэргэ үлэлээбитэ. Ити курдук кини көҥүл тустуу уонна хапсаҕай түһүлгэлэригэр үгүстүк судьуйалаабыта.

Улуу тренер Дмитрий Петрович Коркиҥҥа үөрэммит, кинилиин бииргэ үлэлэһэ сылдьыбыт киһи буолан, Саха сирин тустуутун историятын үчүгэйдик билэр киһинэн сыаналыыбын. Көрүстэхпинэ, наар кэпсэтиибит урукку дьон олохторун-дьаһахтарын, спорка ситиһиилэрин туһунан буолааччы. Соҕуруу, дойдуга биир күүстээх тустуулаах Ленинградка үөрэммит, тустуунан дьарыктаммыт, өссө бу куорат үс төгүллээх чемпиона буолан, Саха сирин эрэ буолбакка, Сэбиэскэй Сойуус оччотооҕу тустууктарын, тренердэрин, судьуйаларын туһунан элбэхтик кэпсиирэ. Онон мин киниттэн тустууга билбитим, истибитим, сүбэлэпппитим-амалаппытым элбэх.

Киниэхэ куруук этэр этим: “Сэмэн, эн наһаа үчүгэйдик кэпсиигин. Ити кэпсиирин курдук спорт, тустуу туһунан бэйэҥ үөлээннээхтэрин, тустууктар тустарынан хаһыакка суруйарын, сырдатарын буоллар”, — диэн. Ону ылынан кини 2020 сыллаахха бэйэтин 70 сааһыгар “Улахан түһүлгэлэнэ сылдьыбыт уолаттарым” диэн бэртээхэй кинигэни суруйан таһаарбыта. Манна сыһыары тутан эттэххэ, кини өссө хомоҕой тыллаах хоһоон суруйарын тустуу биир кинигэтиттэн билбитим. Ол курдук, тренеригэр Д.П. Коркиҥҥа, олимпийскай чемпионнар Роман Дмитриевкэ, Павел Пинигиҥҥэ, олимпийскай призер Александр Ивановка, номох буолбут Николай Захаровка – Сахааччаҕа анаан хоһооннордоох.

Аны, били “бүргэһи хааһахха кистээбэккин” дииллэринии, Семен Сергеевич кылгас тохтобул кэнниттэн көҥүл тустуу күрэхтэһиилэрин “күөх экранынан” быһа биэриигэ кэпсээн-ипсээн, быһааран биэрэр, нууччалыы эттэххэ, “комментатор” быһыытынан биллибитэ. Онон син биир тустууга, тустуу эйгэтигэр баарын биллэрбитэ.

Ханнык баҕарар түмсүүгэ көрдөөх, дьээбэ-хообо тыллаах, көхтөөх, сэргэх дьон баар буолааччылар. Семен Сергеевич кинилэртэн биирдэстэрэ. Ытыктыыр киһибин өрөгөйдөөх үбүлүөйүнэн ис сүрэхтэн итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибин! Өрүү эдэрдии эрчимнээх, билиҥҥин курдук сүүрэ-көтө, тэрийэ, көҕүлүү сылдьаргар баҕарабын. Атына барыта этэҥҥэ буолуо диэн эрэнэбин. Эн билииҥ-көрүүҥ – эн баайын! Ону дьоҥҥо-сэргэҕэ кэпсии-ипсии, тиэрдэ, үөрэтэ, сүбэлии-амалыы сылдьаргар баҕарабын. Хаһан да дьон настарыанньатын көтөҕөр көрдөөх, көхтөөх майгыгын ыһыктыма. Күлүү-үөрүү, көрдөөх кэпсээн, дьоҥҥо үтүөнү эрэ баҕарыы – эйигин хаһан даҕаны кырдьыы суолугар үктэннэрбитиннэр.

Эҕэрдэлэр    

—Күндүтүк саныыр оҕо саааспыт, бүтүн олохпут доҕоро, убаастыбыллаах Сэмэн Сергеевич үбүүөйдээх төрөөбүт күнүнэн истиҥ Эҕэрдэ! 

Учууталбыт, тренербит Дмитрий Петрович Коркин олоҕун анаабыт көҥүл тустуута сайдарыгар тэрийээччи, тустуу үрдүк кылаастаах судьуйатын быһыытынан кылааккын киллэрбиккин үрдүктүк сыаналыыбыт, киэн туттабыт. Саха сирин тустууктара кыттар Сэбиэскэй Сойуус, Россия уонна аан дойдутааҕы түһүлгэлэригэр элбэхтик судьуйалаан, саха тустуутун ааттаппытын. Ол да иһин Россия бастыҥ судьуйатын аатын ылаттаабытын да көрдөрөр. Саха спордун үтүөлээх үлэһитэ буоларгынан бииргэ үөрэммит доҕотторуҥ киэн туттабыт, астынабыт. 

Күндү доҕорбут Сэмэн олоҕун эрэллээх аргыһынаан Антонина Петровналыын иллээх дьиэ кэргэнигэр, оҕолоргут, сиэннэргит, аймахтаргыт, доҕотторгут убаастабылларынан, тапталларынан уйгулаахтык, уһуннук, дьоллоохтук олоруҥ. Уруй, Туску буоллун! 

Эҕэрдэни кытта 1969 с. Чурапчытааҕы спортивнай интернат-оскуоланы бүтэрбит доҕотторуҥ аатыттан Сэмэн Морфунов.

    х х х

-Убаастабыллаах Семён Сергеевич, 75 сааскын томточчу туолбуккунан итии истиҥ эҕэрдэ. Бары үтүөнү, кэрэни, дьолу-соргуну, кытаанах доруобуйаны баҕарабын. Лесгафтар ааттарыттан Гаврил Троев.

Петр ПАВЛОВ. 

Ааптар хаартыскалара.