Балтараа тыһыынча кэриҥэ боотур туһунна 

Көҥүл тустууга Сахабыт сириттэн бастакы аан дойду чөмпүйүөнэ Илларион Георгиевич Федосеев кэриэһигэр оҕолор ортолоругар “Боотурдар оонньууларын” өрөспүүбүлүкэтээҕи турнира балаҕан ыйын 26-27 күннэригэр, үрдүк тэрээһиннээхтик ыытыллан түмүктэннэ.

Күрэхтэһиигэ 50 судьуйа үлэлээтэ, 40 волонтер көмөлөстө. “Дохсун” спорт уораҕайыгар икки күн устата 28 хамаандаттан 1439 тустуук уолаттар саастарынан түөрт бөлөхтөргө арахсан – аҕыс көбүөргэ бэрт сэргэх хапсыһыылары көрдөрдүлэр.

“Боотурдар оонньууларын” бары ааһаллар

Спорка солбугу бэлэмниир Саха Өрөспүүбүлүкэтин киинин тренерэ, өрөспүүбүлүкэ оҕолорун көҥүл тустууга сүрүн тренерэ, бэйэтин кэмигэр улахан ыйааһыннарга күүстээх бөҕөһө Кузьма Афанасьевич Сивцев этэринэн, турнир сайыҥҥы эрчиллиилэр-бэлэмнэниилэр хайдах-туох ааспыттарын, саҥа сезоҥҥа киириигэ инники кэскиллэри, күүһү-кыаҕы тургутан көрүү быһыытынан суолталааҕын; “Туймаада” стадионугар аҕыс көбүөр тэлгэммит тыһыынчанан кыттааччылардаах оҕолор турнирдарын Өрөспүүбүлүкэ бастакы Президенэ М.Е. Николаев 1999 с. саҕалаабытын, онтон ыла сыллата үүнэ-сайда турарын; XXI үйэ күүстээх бөҕөстөрө, олор истэригэр, 1980-1982 сыллардаахха төрөөбүт Леонид Спиридонов, Александр Контоев, Виктор Лебедев курдук улахан тустууктарбыт  манан ааспыттарын; Кузьма Сивцев бэйэтэ төрөөбүт-үөскээбит Намыттан кэлэн үстэ тустубутуттан биирдэ боруонса мэтээлгэ тиксибитэ умнуллубат, кэрэ-бэлиэ түгэн.

Ол курдук, бүгүҥҥү улахан таһымнаах бөҕөстөрбүт бары “Боотурдар оонньууларын” кыттыылаахтарынан буолаллар. Быйылгы турнирга “Азия оҕолорун” чөмпүйүөннэрэ Арыйаан Винокуров, Никифор Семенов, боруонса медалиһа Пантелеймон Софронеев бу турнир лидердэрэ кыттыыны ыла сылдьаллара таһымы үрдэтэр. Өрөспүүбүлүкэ, Дальнай Восток, Бүтүн Россиятааҕы, норуоттар икки ардыларынааҕы түһүлгэлэр кыайыылаахтара, призердара бааллар. Билигин Дальнай Восток чемпионатыгар бэлэмнэнии бара турар. Календарнай былаан быһыытынан, олунньу 15-18 күннэригэр Россия финала Иркутскай  куоракка буолуоҕа. Онон, Илларион Федосеев турнира салгыы тустарга трамплинынан буолуоҕа.

Кыайыылаахтар

Саастарынан түөрт бөлөхтөрүнэн хапсыһыыларга барыта 51 ыйааһыннарга 9-17-гэр диэри саастаах боотурдар 204 кыһыл көмүс, үрүҥ көмүс, боруонса мэтээллэри ыланнар үөрдүлэр-көттүлэр.

2015-2017 с.т. 9-10 саастаах уолаттарга Сунтаартан Алмаз Павлов (22 кг),  Виктор Эверстов (24 кг), Арыйаан Яковлев (26 кг), Алгыс Федоров (30 кг), Дьокуускайтан Аятмар Яковлев (28 кг), Арсен Федоров (38 кг), Денис Колесов (47 кг), Мэҥэ-Хаҥаластан Арылхан Колесов (38 кг), Эрчимэн Эверстов (41 кг), Хаҥаластан Арчылан Кононов (35 кг),  Бүлүүттэн Артур Сагидулин (44 кг), Ленскэйтэн Тимур Шкулев (50 кг), Үөһээ-Бүлүүттэн Эркин Уларов (55 кг), Кэбээйиттэн Тимур Залегаев (+55 кг);

11-12 саастаахтарга Амматтан Даниил Дегуров (26 кг), Ньурбаттан Дамир Матвеев (28 кг), Дьокуускайтан Александр Шепелев (30 кг), Федор Яковлев (32 кг), Эрчим Тюляхов (41 кг), Даниил Жирохов (44 кг), Тимур Петров (52 кг), Виктор Акимов (55 кг), Өймөкөөнтөн Александр Винокуров (35 кг), Хаҥаластан Стас Соломонов (38 кг), Томпоттон Виктор Моторин (48 кг), Мииринэйтэн Тимур Махутов(60 кг), Алдантан Константин Романов (+60 кг);

13-14 саастаахтарга Томпоттон Анатолий Ермаков  (32 кг), Чурапчыттан Егор Терехов (35 кг), Эрнест Семенов (38 кг), Эрлан Федосеев (44 кг), Эрэл Давыдов (52 кг), Дьокуускайтан Борис Никифоров (41 кг), Айтал Сметанин (68 кг), Альберт Свинобоев (+85 кг), Мииринэйтэн Белигто Хаптанов (48 кг); Мэҥэ-Хаҥаластан Егор Баишев (57 кг), Эрсан Петров (85 кг), Намтан Алексей Парников (62 кг), Леонид Тимофеев (75 кг);

15-16 саастаахтарга Бүлүүттэн Ян Львов (42 кг), Дьокуускайтан Михаил Ващенко (45 кг), Ариан Винокуров (55 кг), Александр Ноговицын (80 кг), Уус-Алдантан Андрей Макеев (48 кг), Амматтан Максим Андросов (51 кг), Чурапчыттан Никифор Семенов (60 кг), Мичил Соловьев (71 кг), Сунтаартан Эрхан Николаев (65 кг), Бүлүүттэн Пантелеймон Софронеев (92 кг), Ньурбаттан Юрий Николаев (110 кг) бастакы миэстэлэри ылаттаатылар.

Утумнаах дьарык – кыайыы-хотуу аргыһа!

Тустуук оҕолор санааларын кытта үллэстэргэ улгумнук сөбүлэстилэр.

Максим Федотов 110 кг боруонса мэтээлгэ тигистэ, Нерюнгри Арктическай оскуолатын 9-с кылааһын үөрэнээччитэ: “Тустуунан бастакы кылаастан дьарыктанабын. Тренерим Афанасий Петрович Ноговицын. Үөрдүм, астынным. Пинигин турнирыгар иккис, “Спортивные якутяне” үһүс буолуталаабытым. Манчаарыга хапсаҕайга икки эрэ эргиирдээбитим.  Ыйааһыным 93 киилэ, утарсааччыларым ыарахаттар, күүстээхтэр. Сөбүлүүр албастарым “өттүктээһин”, “перевод”, “хамырдьааһын”, “прогиб”, бу да сырыыга тутуннум. Бэйэм Эдьигээммин. Нерюнгрига аҕыйах ахсааннаах норуоттар Арктическай оскуолатыгар үөрэнэбин. Оскуолабын бүтэрдэхпинэ самолекка бортпроводник идэтигэр үөрэниэм. Дьарыккытын көтүтүмэҥ, оччоҕо ситиһиилэр да кэлиэхтэрэ”.

Ньурбаттан Юрий Николаев 110 кг саамай ыарахан ыйааһыннаахтарга кыһыл көмүс мэтээли ылла: “Хорулабын. Олимпийскай эрэл училищеҕа 9-с кылааспын. 13 сыл туста сылдьабын. Ситиһиилэр бааллар. Финалга Ваня Тихонов диэн табаарыспын кытта утарыта көрүстүбүт. Пинигин турнирыгар хотторбутум, үһүс буолбутум. Бу сырыыга реванштаатым. Былырыын Федосеев турнирыгар 85 кг бастаабытым. Дальнай Востокка үһүс буолбутум. Кумирым  дагестанец Абдулрашид  Садулаев. Оҕолор күрэхтэһиигэ кэлэн баран наһаа мэниктиэ суоҕа этилэр, эчэйиини ылыахтарын сөп. Үчүгэй дьарыктаах буоллаххына ситиһии кэлэр”.

Намтан Алеша Парников 62 кг бастаата: “Олимпийскай эрэл училищетыгар ахсыс кылааска үөрэнэбин. Былырыын иккис миэстэлэммитим. Финалга Мэҥэ-Хаҥалас уолугар хотторон иһэммин, бүтэһик сөкүүндэлэргэ “өттүккэ” түһэрэммин кыайдым. Тренерим Павел Михайлович Капитонов. Элбэх дьарыктары, сбордары ааспытым, сайын аайы лааҕырдарга сылдьабын. Таптаан туттар албастарым “өттүк”, “туора атахтааһын”. Виктор Лебедев курдук буолуохпун баҕарабын. Элбэхтэ дьарыктаннаххытына ситиһиилэр кэлиэхтэрэ. Россияҕа туста иликпин. Соругум – Россияҕа миэстэлэспит киһи”.

Бастыҥнар

Бастыҥнар анал бириистэринэн биһирэннилэр. Бу туһунан 16-гар диэри саастаах тустуук уолаттарга эппиэттээх тренер Вячеслав Иванович Данилов санаатын кытта билсиэҕиҥ: “Балтараа тыһыынча кэриҥэ кыттааччылаах тустуу бэстибээлэ тэрээһиннээхтик ааста. Бэйэлэрин саастарыгар үчүгэй хапсыһыылары көрдөрбүттэргэ “Бастыҥ бөҕөс” номинациялар хаһаайыттарынан буоллулар. 2015-2016 сыллаах төрүөх уолаттарга инникигэ эрэнэр талааннаах уолбут, 26 кг бастаабыт Сунтаартан  Виктор Эверстов  бастыҥ аатын сүктэ, П.П. Пинигин турнирын кыайбыта, онон лидер буоларын итэҕэттэ. 2013-2014 с.т. 3 № оҕо спортоскуолатын иитиллээччитэ Федор Яковлев 58 күүстээх утарсааччыларын кыайталаан, реванш ылаттаата, “конкурентнай” 32 кг ыйааһыҥҥа инники таҕыста. 2011-2012 с.т. Р.М. Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училище иитиллээччитэ, Намтан төрүттээх “Азия оҕолоругар” миэстэлэспит Алексей Парников 62 кг анал бириис хаһаайынынан буолары ситистэ. Биэс чөмпүйүөннээх 3-оҕо спортоскуолатын тренерэ Степан Семенович Соркомов “Бастыҥ тренеринэн” буолла. Сүрүн судьуйанан Вячеслав Кривошапкин, сүрүн сэкэрэтээринэн Егор Друзьянов үлэлээтилэр. В.П. Уваров, С.П. Сивцев курдук олохторун тустууга анаабыт, үрдүк көрдөрүүлэрдээх, баай уопуттаах тренердэр бааллар. Төрөппүттэр оҕолоругар кэлэн ыарыйдылар. Комментатордар Александр Васильев-Көрдүгэн, Валериан Неустроев, Анатолий Петров, Серафим Терентьев-Семак, Максим Дмитриев күрэхтэһии күүрээнин үрдэттилэр”.

Тустуу оскуолалардаахтар инники күөҥҥэ

Саҥа тустан эрэр кыра саастаах уолаттар уһаппакка, “ыраас” кыайыылардаах-хотторуулардаах тустууларынан, кэбэҕэстик быһаарсан истилэр. Илиилэригэр “баардаахтар”, түргэн-сымса хамсаныылаахтар, харса суох кимээччилэр күннээтилэр. Үөрүйэхтээх өттүлэрэ улахан маастардар курдук, чочуллубут албастарын сатабыллаахтык тутуннулар. Мүччүргэннээх түгэннэргэ албас, сатабыл быһаардылар.

Ханнык баҕарар спорт көрүҥэр кыайыылаахтары мэтээллэрин хаачыстыбаларынан быһаараллар, үлэ түмүгүн сыаналыыллар. Үчүгэй бэмнээхтэр финалларга күөн көрүстүлэр. Хамаанданан түмүк таһаарыллыбата эрээри, Дьокуускайдар – 16,  Чурапчылар – 6, Сунтаардар – 5, Мэҥэ-Хаҥаластар – 4 бастакы миэстэлэрдээх оҕо тустуутугар инники күөҥҥэ сылдьаллара көһүннэ. Хаҥаластар, Намнар, Томполор, Мииринэйдэр иккилии, Өймөкөөн, Алдан биирдии кыһыл көмүстэрдээхтэр. Ордук элбэх иккис миэстэлэри эмиэ Дьокуускайдар – 9, Мэҥэ-Хаҥаластар – 7, Чурапчылар, Сунтаардар – 5-тии, Аммалар – 4-түү, Ньурбалар – 3-түү, Хаҥаластар – 2, Горнайдар – 1 үрүҥ  көмүс солотуулаах мэтээллэрдээхтэр.

Бириистээх үһүс миэстэлэри  Дьокуускай, Горнай – 3-түү, Хаҥалас, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы – 2-лии, Сунтаар, Нам, Мииринэй, Уус-Алдан, Таатта, Томпо – 1-дии боруонса мэтээллэрдээхтэр.

Кыттыыны ылбыт улуустар хамаандалара, тустууга дьоҕурдаах оҕолоро “илии тутуурдаах, өттүк харалаах” дьиэлэригэр тарҕастылар.

Баһылай ПОСЕЛЬСКАЙ.

Ааптар хаартыскалара.