Дьокуускай Россия чемпионатын күүтэр

Россия чэпчэки атлетикаҕа федерациятын уонна Саха Республикатын Правительствотын быһаарыыларынан, атырдьах ыйын 30 күнүгэр Дьокуускай куоракка аан бастаан Россия 100 км сүүрүүгэ чемпионата ыытыллар.

Ити күрэһи тэрийиинэн сибээстээн, бэс ыйыгар Дьокуускайга Сибиирдээҕи, норуоттар икки ардыларынааҕы марафон спортивнай тэрээһиннэрин Дирекциятын менеджерэ Илья Михайловскай – аан дойду чэпчэки атлетикаҕа федерацияларын ассоциациятын сүүрүүгэ ыытыллар күрэхтэһии “В” категориялаах трассаларын сертификаттаах мээрэйдьитэ кэлэн, күрэс буолар трассатын техническэй туругун бэрэбиэркэлээн, мээрэйдээн итиэннэ сертификациялаан барбыта.

Россия чемпионатын сэргэ бу күн Саха Республикатын 100 км сүүрүүгэ чемпионата ыытыллыаҕа. Чемпионат уратытынан, күрэс кэмигэр сүүрүүнү таптааччылар маассабай сүүрүүлэрэ, “Олоҥхо” марафон чэрчитинэн күрэс кыттыылаахтара 4, 8, 21,1 итиэннэ 42,2 км сүүрүүлэрэ тэриллиэҕэ.

Россия 100 км сүүрүүгэ чемпионатыгар дойду күүстээх спортменнара итиэннэ бочуоттаах ыалдьыттара кыттыыны ылыахтара.

// Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандатын уонна спонсордары кытта. 2002 с. 

Россия 100 км сүүрүүгэ чемпионатын Дьокуускай куоракка ыытыллыыта ылбычча буолбатах. Ол курдук, Саха Республикатын сүүрүктэрэ 90-с – 2000 сыллар саҕаларыттан сууккаҕа, 100 км, классическай марафоҥҥа, хайанан сүүрүүгэ итиэннэ араас норуоттар икки ардыларынааҕы сүүрүүлэргэ улахан ситиһиилэммиттэрэ улахан олук буолла дии саныыбын.

90-с сыллар ортолоругар Саха сирин уһун дистанцияларга сүүрүктэрэ: Михаил Еремисов, Николай Матчитов, Николай Бускаров, Татьяна Ариносова, Лариса Семенова уонна Надежда Карасева Россия, Европа уонна аан дойду сууккаҕа итиэннэ 100 км сүүрүүгэ кыайыылаахтарынан уонна призердарынан буолуталаан, дьону-сэргэни үөрдүбүттэрэ-сөхтөрбүттэрэ. Кинилэргэ Россия спордун Государственнай комитета норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастардарын ааттарын иҥэрбитэ. Ити биир дойдулаахтарбыт ситиһиилэрэ эдэр үүнэн иһэр спортсменнарга улахан олук буолбуттара.

Саха Республикатын чэпчэки атлетикаҕа федерацията 2000 сыллаахха Покровскай куоракка Саха сирин норуоттарын иккис спортивнай оонньууларын кэмигэр тэриллибитэ. Мииигин, ол саҕана СР Президенин иһинэн дьиэ-кэргэн уонна оҕо-аймах Комитетын председателинэн үлэлиирим, Саха сирин спордун Госкомитетын председателэ Александр Керемясов итиэннэ сахалартан марафоҥҥа бастакы спорт маастара Артур Феофанов, биллэр спортсмен, тренер, тэрийээччи Павел Васильев этиилэринэн, Саха Республикатын чэпчэки атлетикаҕа президенинэн талбыттара. Вице-президенинэн Павел Васильев, толоруулаах директорынан Александр Бугаев талыллыбыттара.

Федерация үлэтин биир сүрүн хайысхатынан сууккаҕа, 100 км сүүрүүгэ уонна классическай марафоҥҥа спортсменнары бэлэмнээһиҥҥэ уурбута. Ол курдук, 2001 сыллаахха чэпчэки атлетика Бүтүн Россиятааҕы федерациятын президенэ Валентин Васильевич Балахничевы кытта кэпсэтэн, Дьокуускай куоракка аан бастакы классическай марафоҥҥа трассаны оҥорор туһунан кэпсэтии ыытыллыбыта. Онно олоҕуран Дьокуускайга марафон трассатын оҥоро, мээрэйдии итиэннэ сертификациялыы Владимир Волков – аан дойду чэпчэки атлетикаҕа федерацияларын ассоциациятын сүүрүүгэ трассаларын сертификаттаах мээрэйдьитэ кэлэн бэлэмнээбитэ. Марафон трассата Орджоникидзе болуоссатыттан Владимировка бөһүөлэгэр диэри итиэннэ төттөрү кэлиигэ оҥоһуллубута. Бу трассаҕа Бүтүн Россиятааҕы күрэстэри ыытар, Россия спордун маастарын нуорматын толорорго кыах бэриллибитэ. Классическай марафоҥҥа республика бастакы чемпионатын ити сыл балаҕан ыйын саҥатыгар ыыппыппыт. Эр дьоҥҥо кыайыылаах сүүрүккэ супер бириис “УАЗ-469” массыына, дьахталларга улахан икки камералаах холодильник туруорбуппут.

// Бастыҥ спортсменнары уонна тренердэри чиэстээһин. 2004 с.

Күрэс түмүгүнэн биллиилээх сүүрүктэр Николай Бускаровы – норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастарын, Артур Феофановы – ССРС спордун маастарын, Гаврил Нохтунскайы – Россия спордун маастарын тиһэх килэмиэтиргэ ситэн, биэтэккэ бастакынан Бүлүүттэн сылдьар эдэр сүүрүк Альберт Софронов тахсан, сүрүн бириис – УАЗ массыына күлүүһүн туппута. Дьахталларга сүүрүүгэ ол кэмҥэ кыаҕын ылан иһэр сүүрүк Татьяна Жиркова кыайыылааҕынан тахсыбыта.

Дьэ бу кэмтэн саҕалаан, мин санаабар, дойдуга эрэ буолбакка, аан дойдуга уһулуччу уһун дистанцияларга чахчы чаҕылхай сулус буолбут, Саха сирин, Россия, Европа итиэннэ аан дойду билинэр чулуу спортсменката Татьяна Жиркова – аан дойду икки төгүллээх, Россия уонна Европа 100 км чемпионката уонна рекордсменката, аан дойдуга дьахталларга соҕотох 4 сүрүн саамай престижнай “Комрадс”, “Два океана” диэн Соҕуруу Африка Республикатыгар ыытыллыбыт сүүрүүлэр итиэннэ аан дойду уонна Европа чемпионаттарын кыайыылаахтара.

Сууккаҕа сүүрүүгэ Саха сирин эр дьонун хамаандата Россия хамаанданан чемпионатын икки төгүллээх кыайыылаахтарынан уонна түөрт төгүл бириистээх миэстэҕэ киирбиттэрэ элбэҕи этэр. Россия чемпионатын икки төгүллээх үрүҥ көмүс, үс төгүллээх боруонса призера, спорт маастара Семен Дедюкин Россия сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэн россияннартан Канадаҕа аан дойду чемпионатыгар бастыҥ көрдөрүүнү ситиспитэ.

100 км сүүрүүгэ Россия сүүмэрдэммит хамаандатыгар бигэтик киирбит итиэннэ өссө кэскиллээхтэр, үрдүк ситиһиилэри ылыахтара диэн Татьяна Жирковаҕа уонна Надежда Карасеваҕа үстүү хостоох квартира ылан биэрбиппит, кинилэр спортивнай карьераларыгар көмөлөспүтэ саарбаҕа суох.

Ити кэмтэн саҕалаан республикаҕа 100 км сүүрүүгэ элбэх эдэр спортсменнар бэйэлэрин күүстэрин холонор буолбуттара.

Кинилэр истэригэр Василий Спиридонов Россияҕа 100 км сүүрүүгэ 2011 сыллаахха чемпион, үс төгүл иккис миэстэ буолбута. Россия кубогын 3 төгүллээх кыайыылааҕынан, Европа үһүс призерунан, аан дойду кубогын кыайылааҕынан тахсыбыта. Киниэхэ 2006 сыллаахха норуоттар икки ардыларынааҕы спорт маастарын аата иҥэриллибитэ. Кинини сэргэ Александра Анахина – Россия спордун маастара Россия чемпионкатынан, Анастасия Сыромятникова – Россия спордун маастара, Россия чемпионаатын үрүҥ көмүс призерунан буолбуттара.

Билигин Василий Спиридонов 2022 сылтан Саха Республикатын чэпчэки атлетикаҕа сүүмэрдэммит хамаандатын сүрүн тренеринэн итиэннэ чэпчэки атлетика федерациятын толоруулаах директорынан үлэлиир.

Кэлиҥҥи көлүөнэ спортсменнартан уһун дистанцияҕа сүүрүүлэргэ чаҕылхай ситиһиини Сардана Трофимова – норуоттар икки ардыларынааҕы спорт маастара, Россия классическай марафоҥҥа 5 төгүллээх чемпиона (2015, 2018, 2019, 2020, 2021 сс.), Россия Кубогын икки төгүллээх чемпиона (2016, 2018 сс.), Москватааҕы марафон 3 төгүллээх чемпиона (2017, 2018, 2020 сс.) ситиспитэ. Кини 2022 сыллаахтан Кыргызстан Республикатын чиэһин көмүскээбитэ, 2024 сыллаахха Париж куоракка ыытыллыбыт Олимпийскай оонньуулар кыттыылаахтара. Кинини уһун кэмнэргэ Татьяна Юрьевна Жиркова – Россия үтүөлээх спордун маастара, Россия үтүөлээх тренерэ эрчийбитин санатар наадалаах.

// Саха сирин чэпчэки атлетикаҕа федерациятын мунньаҕын түгэнэ. 2002 с. 

Быйылгы Россия классическай марафоҥҥа чемпионатыгар дьахталларга Казань куоракка икки Саха сирин спортменнара Наталья Леонтьева – норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара уонна Алена Татаринова (Узнаева) үһүс бириистээх миэстэҕэ тахсыбыттара элбэҕи этэр. Наталья Леонтьеваны оҕо эрдэҕиттэн Дмитрий Васильевич Колесов – Саха Республикатын үтүөлээх тренерэ, онтон Алена Татаринованы эмиэ Татьяна Юрьевна Жиркова эрчийэр.

Үөһээ ааттаммыт Саха Республикатын уһун дистанцияларга аан дойду, Европа уонна Россия күрэхтэрин кыайыылаахтарын уонна призердарын ситиһиилэрэ быйылгы Россия 100 км чемпионата Дьокуускай куоракка ыытылларыгар бигэ тирэх, оҥкул буолбуттара саарбахтаммат.

Россия быйылгы 100 км сүүрүүгэ чемпионатыгар Саха Республикатын чиэһин дьахталларга Надежда Бут – норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, Саргылана Лугинова – Россия спордун  маастарыгар кандидат, Татьяна Артемьева бастакы разрядтаах спортсменнар, эр дьоннорго Роман Алексеев, Александр Моедо, Эдуард Дьяконов, Самуил Семенов – Россия спордун маастардара, Леонид Зыков – Россия спордун маастарыгар кандидат, Дмитрий Ловцев, Вячеслав Громов, Роман Щетников, Игорь Осипов – бастакы разрядтаах спортсменнар көмүскүөхтэрэ.

Россия чемпионатыгар дойду бары бастыҥ спортсменнара кэлэллэрэ күүтүллэр, оттон биһиги спортсменнарбыт аҕа көлүөнэ ситиһиилэрин хатылыылларыгар бигэ эрэллээхпит.

Александр ПАХОМОВ, экономическай наука доктора, Саха Республикатын чэпчэки атлетикаҕа Бочуоттаах президенэ, Саха студеннарын спорка сойууһун Бочуоттаах президенэ.