«Чиэһинэйинэн, көнөтүнэн омуктарга ытыктанара»

// Диэн олимпийскай чемпион Роман Дмитриев, Николай Неустроев туһунан этэрэ.

Бу дьыл атырдьах ыйын 16 күнүгэр норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, Саха АССР, РСФСР, Сэбиэскэй Сойуус чемпиона, Саха АССР уонна РСФСР үтүөлээх тренерэ, Бүтүн Россиятааҕы категориялаах судьуйа, Абый улууһун бочуоттаах олохтооҕо Николай Петрович Неустроев 70 сааһын туолла.

Николай Неустроев 1945 сыллаахха Абый улууһун урукку киинигэр Дружина бөһүөлэгэр Неустроев Петр Андреевич, Жиркова Мотрена Христофоровна дьиэ кэргэннэригэр үһүс уолунан төрөөбүтэ.

Ким билиэҕэй оччолорго, Улуу Кыайыы сылыгар уһук хоту сиргэ тустууга чаҕылхай кыайыыларынан төрөөбүт Абыйын, Сахатын сирин, модун Россияны, улуу Сэбиэскэй Сойууһу аатырдыахтаах уол оҕо күн сирин көрбүтүн.

Коля Неустроев оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан хайыһарынан, остуол тенниһинэн, чэпчэки атлетиканан дьарыктаммыта, оскуола, улуус, хоту оройуоннар таһымнарыгар ситиһиилэммитэ.

1961 сылтан Абыйга тренер И.В. Павлов тиийиэҕиттэн, Коля бастакы күөҥҥэ тустууну туппута, утумнаах дьарыгы саҕалаабыта. Эрдэлээн эттэххэ, кини кэлин аатырбыт тустуук буолан да баран, бары анкеталарга толороругар бастакы тренеринэн – Саха АССР үтүөлээх тренерин Илья Васильевич Павловы ааттыыра.

Улахан көбүөргэ Николай уонча сыл тустубута. Бүтэһигин Россия чемпионатыгар Махачкала куоракка 1972 с. түһүлгэҕэ тахсыбыта, үрүҥ көмүс мэтээл хаһаайына буолбута.

Дьиэтигэр-уотугар Саха АССР 18-с чемпионатыгар 1973 сыллаахха 74 кг ыйааһыҥҥа эрэллээхтик бастаан, тустуутун түмүктээбитэ.

Николай Неустроев баай спортивнай биографиятыгар 1971 сыл ураты миэстэни ылар. Манна ССРС 1971 сыллааҕы чемпионатын сиһилии суруйар тоҕоостоох. Ол туһунан «Хотугу холорук» кинигэҕэ бу курдук суруйбутум:

«Москваҕа ССРС норуоттарын Спартакиадатын улахан көбүөрүгэр Сойуус 15 республикалара, Москва, Ленинград куораттар, барыта 17 хамаанда бөҕөстөрө күөн көрсүбүттэрэ. Николай Неустроев тустар 68 кг ыйааһыныгар РСФСР хамаандатыттан Н.Насруллаев (Дагестан) Спартакиада түһүлгэтигэр тустан «илиитин соттубута» — бэһис миэстэҕэ тэбиллибитэ.

Спартакиада түһүлгэтин сэргэ Сэбиэскэй Сойуус уонна спортивнай уопсастыбалар чулуу бөҕөстөрө ССРС Госспорткэмитиэтин бирииһигэр турнирга тустубуттара. Турнирга Николай Неусттроев олус эрэллээхтик тустан бастаабыта, хотторбуттар ортолоругар Сойуус аатырбыт бөҕөстөрө: осетин Катагонов, дагестанец Гаджиев бааллара.

Н.Н. Волков ахтарынан, «Көбүөр диэн көбүөр, тустуу диэн тустуу. Ким эрэ хотторуохтаах, ким эрэ кыайыахтаах. Ити күрэхтэһиилэргэ буолбут алдьархайдаах, амырыыннаах киирсиилэри көрбүт дьон, билиҥҥэ диэри бу баар курдук өйдүүбүт. Ол курдук тыҥааһыннаах, дьалхааннаах дьаһайсыылар, хабараан хапсыһыылар, быыралаах бырахсыылар этилэр».

Аны туран, Сэбиэскэй Сойуус чемпионун аатын былдьаһыыга Спартакиада түөрт бастыҥнара уонна Госспорткэмитиэт турнирын икки чулуулара күөн көрсөр буолбуттара. Николай Неустроев бастакы киирсиитигэр олус тыҥааһыннаах хапсыһыыга уруккуттан үчүгэйдик билэр бөҕөһүн Нодар Хохашвилины (Грузия) очукуонан хоппута. Иккис эргииргэ Таджикистан чемпионун, Спартакиада үһүс призёрун, Хотугу Осетияттан төрүттээх Асхат Гулуевы үс баалынан эрэллээхтик кыайбыта. Финалга кинини Спартакиада чемпиона осетин Василий Казахов (Москва) күүтэрэ.

Урутаан эттэххэ, Н.Н. Волков өссө 1968 сыллаахха Софияҕа Ыччаттар уонна устудьуоннар аан дойдутааҕы фестивалларыгар тустуохтаах Сэбиэскэй Сойуус сүүмэрдэммит хамаандатын эрчийэригэр В.Казахов эмиэ дьарыктаммыта, онон, кини тустар ньыматын тренер да, бөҕөс да үчүгэйдик билэллэрэ, анаан-минээн бэлэмнэммиттэрэ.

Василий Казахов Н.Неустроев хабараан атаакалааҕын билэрэ, утары албаска түбэһиннэрэн кыайарга суоттанара. Бу сырыыга Николай тактическай да өттүнэн улаханнык сиппит-хоппут тустуук буоларын көрдөрбүтэ. Ыраахтан түһүөлээн үөмэхтэһэ сылдьан өмүтүннэрэн атаҕыттан ылан, биир атаҕар кылыйа сырыттаҕына, тэбэн биир баалга түһэрбитэ. Кыайыы биир-икки эрэ баалынан түмүктэнэрэ эрдэттэн күүтүллэрэ, бу кыайыыга тэҥнээх баал этэ. Ол эрээри, бириэмэ бүтэрэ өссө ыраах этэ. Оттон чугас сылдьан, тутуһан тустар бу олус кыахтаах тустууктуун киирсэргэ олох табыллыбат этэ. Николай очукуо ыллым диэн куота сылдьыбатаҕа, сүрүн тустар ньыматын уларыппатаҕа. Аны атааканы уонна утары албаһы туттууну дьүөрэлээн тустар наада буолбута. Харсыттан тахсыбыт В.Казаховы партерга түһэрэн үлэлээн хачыгыраппыта, бириэмэ бардар баран испитэ, сотору гонг тыаһаабыта. Гонг Николай Неустроев Сэбиэскэй Сойуус чемпиона буолбутун иһитиннэрбитэ.

Хайдахтаах улуу үөрүүнүй?! Ити аата, Николай Неустроев Саха сиригэр эрчиллэн, Саха сириттэн тиийэн Сэбиэскэй Сойууска аан бастаан чемпионнаабыта. Онон, Николай Петрович тыйыс усулуобуйалаах Саха сиригэр аан дойду таһымыгар эппиэтиир кылаастаах бөҕөстөрү бэлэмниир кыах баарын дакаастаабыта. Бу буолар, кини саха тустуутугар киллэрбит сүҥкэн кылаата. Николай Петрович билигин төрөөбүт Абыйыгар бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор, айылҕалыын алтыһар, бултуур, балыктыыр. Саха уһулуччулаах бөҕөһүгэр, биллэр тренеригэр кытаанах доруобуйаны, дьолу-соргуну баҕарабыт.

Николай Неустроев улахан тустууга бастакы хардыылара:

-1963 с. республика оҕолорго чемпиона;

-1964 с. республикаҕа улахан дьоҥҥо үһүс миэстэ;

-1964 с. РСФСР «Урожайын» күрэхтэһиитигэр иккис миэстэни ылан, 18 саастааҕар ССРС спордун маастарын нуорматын толорбута.

Итинник саҕаламмыта, уһулуччулаах тустуук чаҕылхай ситиһиилээх суола.

Николай РЕБРОВ.

«Дьулурҕан» хаһыат 2015 сыл, атырдьах ыйын 20 күнүнээҕи нүөмэриттэн.