Барыбыт сүргэтэ көтөҕүлүннэ

Кэтэспит, бэлэмнэммит Манчаарыбыт оонньуулара дьэ буолан ааста. Түмүктэр тахсан, миэстэлэрин үллэстэн, арыый уоскуйан олорон сыаналаатахха…

Бастатан туран, Таатта дьоно-сэргэтэ бары түмсэн дьэ сүрдээх улахан тэрээһин үлэни ыыппыттар, Оонньууларбыт үчүгэйдик бардын диэн үлэ бөҕөнү көрсүбүттэрэ тута харахха быраҕыллар. Ытык Күөл ыраастанан, саҥардыллан, тутуу бөҕө баран киэргэйбит аҕай. 18 килэмиэтир аспаал суолу дэриэбинэ иһигэр уурбуттар үһү. Аныгылыы моһуоннаах кыра архитектура диэни кыайа-хото туттубуттар, эдэр дьон сөҕүүтүн-махтайыытын тарта. Улахан баараҕай тутуулар туһунан этэ да барбаппын.

Бырааһынньык аһыллыытыгар халлааммыт туран биэрэн, дьон эрэ бары санаата өрө көтөҕүлүннэ. Аһыллыытыгар, маассабай сыаналарга кыттыбыт дьон, оҕолор үгүстэриин, таҥастара-саптара эчи үчүгэйиин, бииртэн-биир кыраһыабай көстүүмнэр, барыта саҥа, анаан тигиллибиттэрэ харахха быраҕыллар. Параадтаан киирэн истэххэ, сахалыы таҥастаах олохтоох араас саастаах дьон икки өттүттэн сэлэлии дэйбиирдэринэн уруйдуу-айхаллыы, үөрэ-көтө көрсүбүттэрэ барыбыт сүргэтин көтөхпүтэ.

Биһиги, спорт бэтэрээннэрэ диэн 50 киһи, Сэбиэппит бэрэссэдээтэлэ, үгүс Манчаары оонньуутун тэрийсибит, уруккута спорт биир салайааччыта, тэрийээччитэ Г.Г. Сивцев салалтатынан параадка кытынныбыт. Онно бастакы Манчаары кыайыылаахтара У.Морфунова, Аф.Илларионов, В.Пахомов, В.Посельскай инники күөҥҥэ хаамтылар.

Аһыллыы сценарийа, ис хоһооно, тэтимэ – барыта киһи өйүгэр-санаатыгар хаалар гына сонуннук оҥоһуллубут, элэҥнэччи ааһан истэ. Мин ордук сөхпүтүм үгүс-үгүс да киһи, туох да сүпсүлгэнэ суох бары оннуларыгар, кэмиттэн-кэмигэр уларытыһан, кэрэттэн-кэрэ таҥастаах киирдилэр таҕыстылар. Манчаары Өрөгөйүн ырыатын Таатта эдэр ыччат уолаттара дьэ кырдьык, уолаттардаахпыт дэтэр гына туттан-хаптан, таҥнан-симэнэн киирэн ыллаабыттарыгар саха уолаттарынан киэн туттуу санаата үгүстэргэ киирбитэ буолуо. Оннук үчүгэй көстүү, ырыа!

Быйылгы оонньуулар аҥардас спортивнай эрэ күрэс буолбатах. Дьэ, кырдьык, Таатта былыргыттан сахалар сайдар кииннэрэ диэн өйдөбүлү бигэргэттилэр. Ол туһунан адьас үгүһү суруйуохха сөп буолуо. Биһиги бэтэрээннэрбит Хадаайы музейыгар сылдьан үгүс элбэҕи көрдүлэр-иһиттилэр, Бибилитиэкэҕэ саҥа кинигэ сүрэхтэниитигэр сылдьан Мандар Уус «Саха өйө-мэйиитэ — Олоҥхо — Дуомат» диэн туһаайыы этиитин бэркэ сэргээн иһиттибит уонна салайааччылары толкуйга түһэрэрэ буолуо диэн эрэнэ санаатыбыт.

Мантан сиэттэрэн биир санааны кыбытан кэбиһиим. Туймаада ыһыаҕын аайы дьон-сэргэ бары кэтэһэр, көрөр-сэргиир Дыгын оонньуута буолар. Аата суола, бирииһэ – дьон билиниитин ылыан ылар. Сыл устата араас этээбинэн кыттарга быраап ылар киирсиилэр бу барыта Дыгын оонньууларын эрэ кытта сибээстээх. Оттон Манчаары оонньууларыгар Дыгын оонньууларын куоппуйата, бу адьас аҕыйах хонуктааҕыта эрэ бүппүт күрэстэр көрүҥнэрэ барыта киирэннэр, саҥаны-атыны бу дэгит күрэххэ киллэрбэтэхтэрэ, мин санаабар, уочараттаах Дыгын оонньууларын этээбигэр тэҥнээх курдук. Онон кэлэр оонньууларга маны толкуйдаан, Манчаары оонньуутун байытар киһи! Ити Мандар Уус санааларын өссө төгүл истиэххэ баара.

Хамаанданан күрэс түмүгэ өссө төгүл Манчаары Мэҥэ Ханаластан төрүттээҕин барыбыт өйбүтүгэр-санаабытыгар тиэрдэр. Иккискэ тахсыбыт Чурапчылары – мин дойдум дьонун дьэ улаханнык хааллардылар! Бастакылар баара-суоҕа 22 очколаах буоллахтарына, Иккистэр — 32. Балтараа төгүл куоһарыы! Дьэ күрэсчиттэр маладьыастар, маннык силбик күҥҥэ-халлааҥҥа саҥа рекордары олохтоотулар. Мин ордук наартаны ойууга Өймөкөөнтөн сылдьар Софронов рекордын сөҕөбүн! Кыргыттар-дьахталлар сүгэни ыраах да кыыраталлар эбит, биһиги оҕо сылдьан теннис мээчигин (гуттаперчивай диирбит) быраҕар буоларбыт да итиччэҕэ тиэрпэт этибит.

Мин Ил Түмэн үһүс ыҥырыылаах мунньаҕар Чөркөөх уокуругуттан диэн Чурапчыга Таатта алта улахан нэһилиэгин эбэн сүрдээх тыҥааһыннаах быыбары ааһан дьокутаат буолбутум. Онон Таатталары куруутун адьас бэйэм дьонум курдук саныыбын. Бу тэрээһини урукку баһылыктар, ол иһигэр Соров М.М. олук уурбуттарын, билиҥҥи баһылык Айаал Семенович Бурцев олус күүстээх хамаандата кыахтаахтык ыытан дьонун-сэргэтин, ыалдьыттарын билиниитин ылла уонна ылыа да турдаҕа.

Түмүкпэр, өссө биири тоһоҕолоон бэлиэтиэм этэ. Ол туох баар тэрээһин барыта, онно кыттан тыл эппиттэр наһаа да үчүгэйдик, адьас сип-сибиэһэй сүөгэйинэн тумалаабыт курдук минньигэстик, адьас биир сыыс тылы кыбыппакка, дириҥ ис хоһоонноохтук саҥарбыттара, тыл эппиттэрэ, кэпсээбиттэрэ буолар. Саҥа сахалыы тыллары хото тутуннулар, ол киһи кулгааҕар туора курдук иһиллибэтэ. Маны ордук тэрийэр хамыыһыйа салайааччыта Местников С.В. кыайа тутта, саҥарда, холобур көрдөрдө дии саныыбын. Онон бу Манчаарыга сылдьыбыттар сахалыы санаалара сайдан-тобуллан, сайҕанан аҕай кэллэхтэрэ. Мин бэйэм оннук туруктаахпын.

Альбина ПОИСЕЕВА – РФ, СӨ үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин II, III уонна IV ыҥырыылаах мунньахтарыгар норуодунай дьокутаата. Оҕо сылдьан оройуон, өрөспүүбүлүкэ, Уһук Илин уокурукка үгүс күрэстэр кыттыылааҕа, кыайыылааҕа. «За заслуги в развитии физической культуры и спорта» бэлиэлээх, РСФСР уонна СӨ спорка бочуоттаах бэтэрээнэ.