Манчаары Баһылай диэн кимий?

Күрэс төрүт көрүҥнэригэр Манчаары XXII оонньуулара – Саха сирин быйылгы сылга биир улахан таһымнаах тэрээһинэ. Манна бэлэмнэнии түөрт сыла быһа барда. Ол былаһын тухары Манчаары да, Манчаары дэһэбит. Оттон чуолаан эдэр ыччаттар, оҕолор Манчаары Баһылай туһунан төһө-хачча билэллэрий?

Билигин Ем. Ярославскай аатынан Саха сиринээҕи история уонна хотугу норуоттар култуураларын холбоһуктаах музейыгар биллиилээх кыраайы үөрэтээччи, саха фольклорун чинчийээччи, элбэх кинигэ ааптара Иван Георгиевич Березкин төрөөбүтэ 110 сылыгар аналлаах быыстапка аһыллан үлэлии турар.

И.Г. Березкин – Манчаары туһунан элбэҕи үөрэппит, кини туһунан номохтору уонна үһүйээннэри хомуйбут, дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэрбит киһи буолар. Кини биир улахан үлэтинэн 1972 сыллаахха суруйан, бэлэмнээн таһаарбыт “Манчаары норуот номоҕор” диэн кинигэтэ буолар.

Быыстапка Иван Георгиевич тус олоҕун уонна ыыппыт үлэтин сырдатар. Манна Манчаары туһунан матырыйааллар элбэхтэр. Ол курдук, ити ааттаммыт кинигэни таһынан, өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар суруйан таһааттарбыт үлэлэрэ көрдөрүүгэ туруоруллубуттар. Холобур, “Манчаары сааһын туһунан”, “Манчаары аргыһа ким этэй?”, “Манчаары сылдьыбыт сирдэринэн”, “Манчаары очуоһа”, “Манчаары дьиҥнээх араспаанньата кимий?”, “Манчаары уонна кини бэлиэлэрэ”, о.д.а. суруйуулары кытта билсиэххэ сөп.

Манан ситимнээн “Дьулурҕан” хаһыат сайтыгар Иван Георгиевич Березкин 1967 сыллаахха “Бэлэм буол” хаһыакка таһааттарбыт “Манчаары уонна кини бэлиэлэрэ” диэн суруйуутун билсиэххитин сөп – https://dzulurgan.ru/2025/06/manchaary-uonna-kini-belielere/.

Өссө, сүүрбэччэ сыл музейы салайбыт историческай наука кандидата, РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Егор Спиридонович Шишигин, И.Г. Березкин туһунан бэлэмнээбит кинигэтигэр Манчаары туһунан номохтор, үһүйээннэр, ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр тахса илик да суруйуулар бааллар. Ону тиийэн көрөргүтүгэр баҕарабын, быыстапка балаҕан ыйыгар диэри үлэлиир.

Манан мин тугу этиэхпин баҕарабыный? Тааттаҕа Манчаары оонньуулара ыытылларынан, Манчаары (Василий Федоров) аата элбэхтэ ааттанарын быһыытынан, аныгы көлүөнэҕэ анаан кини кимин-тугун туһунан иҥэн-тоҥон суруйуу, сырдатыы улаатыахтаах.

Петр ПАВЛОВ.