“Түһүлгэ” спортивнай таһаарыы туһунан

Соторутааҕыта биһиги, спорду суруйар-сырдатар суруналыыстар ватсаап-бөлөхпүтүгэр, урут “Түһүлгэ” диэн аатынан тахса сылдьыбыт спорт хаһыатын туһунан кэпсэтии буолбута. Онно араас сабаҕалааһыннаах санаалар этиллибиттэрэ. Ол хаһыакка суруйуум бэчээттэммитин быһыытынан, бэйэм санаабын быктарбытым. Онтон, санаам батарбакка, архыыппыттан ол хаһыаты хасыһан булан ыламмын, кэпсииргэ сананным. Бу, биһиги, суруналыыстар эрэ интэриэспит буолбатах, бу – Саха сирин спордун, бэчээтин историята!

Бастатан туран, хаһыаты кимнээх, хайдах таһаарбыттарай, ханнык тэрилтэ дуу, хаһыат иһинэн дуу тахсыбытай, диэн ыйытыылар үөскээбиттэрэ. Ону мин хаһыаты илиибэр бу тутан туран, кылгастык билиһиннэриэхпин, этэргэ дылы, быыс сабыытын сэгэтиэхпин баҕардым.

“Түһүлгэ” диэн спортивнай таһаарыыны – Саха Республикатын Физкультураҕа уонна спорка министиэристибэтэ уонна “Хара таас” дьоҕус тэрилтэ тэрийэн таһаарбыттар. Ити 1992 сыллаахха сайын эбит. Чопчу тахсыбыт күнэ-ыйа ыйыллыбатах. “Реклама-Бизнес-Якутии” хаһыат сыһыарыытын быһыытынан тахсыбыт. Хаһыаты айар бөлөх оҥорон таһаарбыт. Кэлин ыйыталаһан биллэххэ, таһаарыы сүрүннээччитинэн, оччолорго “Хара таас” дьоҕус тэрилтэ салайааччыта Сергей Лукин буолбут.

Билигин Сергей Иннокентьевич – Россия архитектордарын союһун чилиэнэ, Р.М. Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училищетын иннинээҕи улуу тренер Дмитрий Петрович Коркин, Н.Н. Тарскай аатынан “Туймаада” стадион аттынааҕы олимпийскай чемпион Роман Михайлович Дмитриев, соторутааҕыта Ньурбаҕа аһыллыбыт – Саха Республикатын уонна Российскай Федерация үтүөлээх тренерэ Артур Иннокентьевич Пахомов пааматынньыктарын, араас улахан таһымнаах күрэхтэһиилэр эмблемаларын ааптардара.

Таһаарыы барыта 24 балаһанан тахсыбыт. Киирии тылын биллиилээх спортивнай суруналыыс, комментатор Вячеслав Степанов суруйбут. Сэрэйдэххэ, хаһыат ыһыах иннинэ таһаарыллыбыт буолан, үс балаһа онно анаммыт. Ону Тэрис суруйбут. Сааскы ат сүүрүүтүн түмүктэрин туһунан, бу тиэмэҕэ идэтийэн суруйар Егор Андросов (оччолорго Мэҥэ Хаҥалас, Хорообут) сырдаппыт. Ити сыл Барселонаҕа сахалартан соҕотоҕун кыттыбыт олимпиец, боксёр Анатолий Филиппов туһунан, оччолорго “Сахаада” хаһыат редактора, спорт бу көрүҥэр маастарга кандидат Гаврил Стручков суруйбут. Кэккэлэһэ балаһаҕа, кэлин Саха Республикатын Бочуоттаах суруналыыһа буолбут Борис Павлов – Анатолий Филипповтан интервьюта бэчээттэммит.

Салгыы балаһаларга Вячеслав Степанов – олимпийскай чемпионнар Павел Пинигин, Роман Дмитриев өрөгөйдөөх кыайыыларын санатар. Спорт бэтэрээнэ, кырдьаҕас суруналыыс Николай Платонов ааҕааччыларга атах оонньуутун чулууларын туһунан киэҥник билиһиннэрбит. Анал таһаарыы ортоку балаһаларыгар, хаһыат тылынан эттэххэ разворотка – атах оонньуутугар Саха сирин чемпионнарын испииһэгэ тилэри, икки балаһанан бэриллибит. 1932 сылтан – 1990 сылга диэри кыайыылаахтар ааттара, кинилэр көрдөрүүлэрэ. Ити сыл бэс ыйын 23-26 күннэригэр Чурапчыга буолуохтаах Саха сирин тыатын сирин спортивнай оонньууларын иннилэринэ корреспондент Татьяна Обулахова – республикатааҕы ФСО председателэ П.П. Готовцевтан ылбыт интервьюта бэчээттэммит. Салгыы Гаврил Стручков, “Саха омук” холбоһук вице-президенэ, дэгиттэр кыахтаах спортсмен Владимир Николаев туһунан суруйбут. Ону тэҥэ Борис Павлов каратэ туһунан хаартысканан репортаһа, саха бастакы идэтийбит спортивнай суруналыыһа Иван Кычкины кытта сэһэргэһиитэ бааллар.

19-с балаһаҕа мин “Тустуук Герман Контоев ыалдьааччы хараҕынан” диэн суруйуум бэчээттэммит. Ити кэмҥэ мин дойдубар Уус Алдаҥҥа оройуоннааҕы хаһыакка үлэлиир сылдьарым. Биир күн убайым курдук истиҥник саныыр киһим Борис Павлов, саҥа хаһыат тахсар, онно туох эмэ суруйуугун таһааттарыан этэ, диэн көрдөспүтүгэр анаан суруйбутум.

“Түһүлгэ” спорт таһаарыытын салгыы билиһиннэрдэххэ, суруналыыс Иван Осипов хаартысканан кэпсээнэ, эмиэ хаһыатчыт Станислав Алексеев Кэрэ киһи уолун туһунан суруйуута, Сергей Лукин спорка сыһыаннаах кроссворда бэчээттэммиттэр. Хаһыат кэннигэр “Хара таас” тэрилтэ туһунан билиһиннэрии бэриллибит.

Билигин “Түһүлгэ” спортивнай таһаарыыны, этэргэ дылы, күнүстэри тымтыктанан да көрдөөн булар күчүмэҕэй буолуо. Библиотекаларга баара дуу?

Дьэ, ити курдук, ааспыт үйэ 90-с сыллар саҕаланыыларыгар айар куттаах эдэр дьон күүһүнэн спорка сыһыаннаах бастакы, сахалыы тыллаах хаһыат тахса сылдьыбыт. Хомойуох иһин, ол, дьалхааннаах, биһиги дойдубутугар тосту өҕүллүүлээх сылларга ити саҥа саҕалааһын өйөбүлү ылбакка, салгыы таһаарыллыбатах.

Кылгас, быстах кэпсэтииттэн үөскээн тахсыбыт санааны арыйан сэһэргээтэххэ дьэ итинник.

Саха сирин спордун, бэчээтин историятын өҥөйөн көрдөххө, ХХ үйэҕэ үктэнэн баран, нууччалыы тылынан “Спортивная Якутия”диэн анал хаһыат, кэлин аата уларытыллан “Спорт Якутии” (2000-2019), “Республика бүттүүнэ” хаһыат иһинэн сахалыы тылынан “Дьулурҕан” (2000 сылтан) сыһыарыы быһыытынан бэчээттэнэн тахсаннар, республикаҕа физическэй культура уонна спорт сайдыытыгар, тарҕаныытыгар бэйэлэрин кылааттарын киллэрбиттэрэ.   

Петр ПАВЛОВ.      

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *