Майаҕатта аҕатын туһунан үһүйээн

Былыр да, кэнники да суруллубут бары кинигэлэргэ Майаҕатта аҕатын туһунан биир да ахтыы суох. Кини аҕата ким буолара олох да биллибэт. Арай, Г.А. Местников диэн киһи 1945 сыллааҕы суруйуута хаһыакка тахсыбытытттан аахтахха, Лөгөй Тойон ойоҕуттан Одьулуунтан Майаҕатта төрөөбүтэ үһү диэн баар. Онон аҕата Лөгөй Тойон курдук буолан тахсар. Кини Майаҕатта ийэтин ойох оҥостуон сөп. Онно мөккүөр суох.

Мин Майаҕатта аҕатын туһунан өссө биир үһүйээни истэн турабын. Онно маннык кэпсэнэр.

Былыр Курбуһах нэһилиэгэр (Бороҕон улууһа) Дьэҥкиидэ диэн алаас баара дииллэр. Бу алаас орто соҕус кэҥэс, отут күрүө от кэлэрэ үһү диэн кэпсииллэр. Дыгын (Тыгын) саҕана, манна Баттыктаах Байана диэн олус улахан уҥуохтаах бухатыыр киһи олорбут. Кини ойохтоох, оҕолордоох эбит. Бу киһи аҥаар атаҕынан улахан доҕолоҥ эбитэ үһү. Ол иһин баттык тайахтаах сылдьар эбит. Онон “Баттыктаах Байана” диэн ааттаммыт. Баттаҕа икки саннын саба түһэ сылдьар уһун эбитэ үһү. Бөдөҥ-садаҥ уҥуохтааҕыттан дьон саллаллара үһү. Күүһүнэн да чугас эргин тэҥнээҕэ суох эбит. Аттынааҕы алааска олохтоох дьону харааннаан олорбут. Төһө да доҕолоҥ буоллар, сорсуннаах булчутунан биллибит. Булдуттан оҕолорун аһатарын таһынан, чугас дьонун эмиэ күндүлүүрэ. Оҕолоруттан Тыастаах диэн уола бэрт тэтиэнэх, Дьааҥыга тахсан бултаан киирэр сырыылаах, сымса киһи үөскээн сылдьыбыт. Кини икки саһаан үрдүктээх, суллаабыт тиит курдук суон харылаах, быһата харахтаах эрэ барыта сэргии көрөр быһыылааҕа-таһаалааҕа үһү. Атаҕар лаппа кыанар буолан кыылы араас албаһынан буолбакка, эккирэтэн ситэн бултуур идэлээх эбит. Ол бултаан баран хайдахтаах да кыыл буоллар, сүгэн киллэрэрэ үһү.

Баттыктаах Байананы кытта Майаҕатта ийэтэ Эбирикээн сааһыран иһэн көрсүүлэспит. Ол кэнниттэн Майаҕатта төрөөбүт. Уол аҕатын, убайын Тыастаах курдук олус бөдөҥ, сымса, бэйэтин кыанар буолбут. Дьүһүнүнэн эмиэ аҕатын курдук эбит. Майаҕатта улаатан баран наар бултуур, балыктыыр идэлэммит. Кини билиҥҥи Суотту уонна Мөҥүрүөн нэһилиэктэрин икки ардынан, өрүс кытылынан оттуур сир көрдөөн ылан ходуһаламмыта үһү. Кини ити оттуур сиринэн өрүһү аалынан туораан тахсан Туймаадаҕа киирэрэ үһү. Оттуур сирэ хойукка диэри “Майаҕатта ходуһата” диэн ааттанара дииллэрэ. Кини кэнники дьаһаахтан ыгыллан нөмүгү хаҥаластары, бороҕоттору уонна байаҕантайдары кытта мунньустаннар, ынахтарын, сылгыларын үүрэн илин барбыттара үһү. Ол баран иһэн аара, Аллан өрүс уҥуор үчүгэй баҕайы халдьаайы сиргэ тохтоон икки күн ыһыахтаан баран, салгыы айаннаабыттар. Ол сирдэрин “Кэриэс Халдьаайы буоллун” диэн ааттаабыттар. Кэлин ол сир Кириэс Халдьаайы диэҥҥэ уларытыллан ааттаммыт. Ол баран иһэн Томпоҕо, Өймөкөөҥҥө, Дьааҥыга хаалан олохсуйан испиттэр. Майаҕатта ол баран, Булуҥҥа тиийэ сылдьыбыта үһү. Кэлин даҕаны дьоннор кинилэри батыһан тиийэн онно олохсуйбуттар уонна Хаҥалас, Бороҕон, Байаҕантай диэн нэһилиэктэри үөскэппиттэр. Майаҕатта кэнники кэлэн Аллан уҥуор тахсан хас да сыл бултаабыт. Кини Амманан Уус Маайаҕа тиийэн, онно өлбүтэ үһү.

Бу үһүйээни мин Васильев Алексей Варламович диэн кырдьаҕастан элбэхтэ истэн турабын. Бу оҕонньор бэйэтэ Курбуһах киһитэ этэ. Мин кинини 1956 сыллаахтан билэбин. Араас былыргы үһүйээннэри, номохтору элбэҕи кэпсиирэ. Бииргэ үлэлээбиппит, бииргэ олорбуппут.

Суруйдум Николай Матвеевич Иванов, сэрии, үлэ бэтэрээнэ, Танда олохтооҕо.

Мин бу үһүйээни бэрт соһуччу булбутум. Биир күн чугас доҕор киһим, Байаҕантай нэһилиэгэр уһуннук баһылыктаабыт, билигин улуус дьаһалтатын нэһилиэктэри кытары үлэҕэ отделын салайааччы Иннокентий Иванов бэрт дьикти сонуннаах көрүстэ.

“Аҕам хоһоон суруйар этэ. Ол суруйууларын быыһыттан бу, Майаҕатта аҕатын туһунан үһүйээни буллум. Тоҕо эрэ ханна да таһааттарбатах, арааһа үлэ үлүскэнигэр үтүрүллэн истэҕэ буолуо. Ону эн, суруналыыс киһи киэҥ эйгэҕэ таһаар”, — диэн илиинэн суруллубуту куоппуйалаан биэрдэ. Онон маннык сэдэх үһүйээни булан биэрбитигэр, Иннокентий Николаевичка махтанабын.

Афанасий КОПЫРИН.

Уус Алдан, Бороҕон.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.