Федот Соловьев: “Сүрүн сыалбыт – олимпийскай мэтээл”


В.П. Керемясов аатын сүгэр Дьокуускай куорат 3 №-дээх оҕо спортивнай оскуолата тэриллибитэ 20 сылын туолла. Билигин бу оскуола – куоракка, республикаҕа эрэ буолбакка, Россияҕа тиийэ бэйэтин үлэтинэн билиннэ диэтэхпитинэ сыыстарбаппыт буолуо. Бу оскуолаҕа элбэх чемпионнары, призердары иитэн-такайан таһаараллар. Манан сибээстээн оскуола дириэктэрин, СР физическэй култуураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһитэ, РФ уопсай үөрэхтээһиҥҥэ бочуоттаах үлэһитэ, көҥүл тустууга бэтэрээннэргэ аан дойду чемпиона Федот Архипович Соловьеву кытта сэһэргэстим.

– Федот Архипович, дьэ бастатан туран, эйигин уонна бүтүн кэлэктииби бу кэрэ бэлиэ түгэнинэн эҕэрдэлиибит!

– Махтал! Маҥнайгытынан, бу мин иннибэр оччотооҕу Дьокуускай куорат дьаһалтатын уурааҕа сытар. Онно алтынньы 2 күнүгэр 1998 сыллаахха бирикээскэ “об открытии детско-юношеской спортивной школы по вольной борьбе” суруллубут. Баһылык И.Ф. Михальчук бирикээһинэн уонна дьаһалта дьыалаларын салайааччы Е.Н. Федоров илии баттааһыннаах. Онно олоҕуран биһиги оскуолабыт алтынньы 1 күнүттэн аһыллыбыта. Бу иннинэ уһун соҕустук сындалҕаннаах үлэ барбыта. Тустууга аналлаах туспа оскуола баар буолуохтаах диэн. Куорат тустууга федерацията туруоруутунан уонна туруорсуутунан миигин дириэктэринэн ходатайство түһэрбиттэригэр, мэр сөбүлэһэн, оччолортон күн бүгүнүгэр диэри Үрдүк Айыылар көмөлөрүнэн үлэлии сылдьабын.

Бастакы үс сылбытыгар биһиэхэ маннык туспа саала суох этэ. Онно эмиэ улахан кэпсэтиһии, федерация көмөтө сүрдээх улахан этэ. Ол кэмҥэ И.Ф. Михальчук бэйэтэ куорат тустууга федерациятын салайааччыта этэ. Онно барытыгар туруорсан, уонунан сылларга быраҕыллан турбут квартальнай котельнайы өрөмүөннээннэр биһиэхэ биэрбиттэрэ. Онтон ылата бу саалабытыгар олорон үлэлээн кэллибит. Ону таһынан хас да сиргэ филиаллардаахпыт.

– Дьэ, тэриллиэххититтэн төһө-хачча ситиһиилэннигит?

– Ситиһиилэрбитин барытын чопчулаан таһаардыбыт. Онуоха тренер В.В. Уйгуров күүскэ үлэстэ. Архыып курдук мунньубут матырыйаалларбытын дьоҥҥо таһааран көрдөрдөххө, республикаҕа биһиги оҕолорбут ити 20 сыл устата 909 мэтээли ылбыттар эбит. Ону тэҥэ Дальнай Восток федеральнай уокуруктан 119 мэтээл кэллэ. Россия күрэхтэһиититтэн 98 мэтээллээхпит, итинтэн 28-һа кыһыл көмүс. “Азия оҕолоро” оонньууга 2004 сылтан кыттыбыппыт, онно 15 мэтээллээхпит (8-һа кыһыл көмүс). Ону тэҥэ 2015 сыллахха кадеттарга аан дойду күрэхтэһиитигэр Россия хамаандатын састаабыгар киирсэн Иван Оконешников бастаабыта, Петр Константинов үһүс буолбута. Ити дьыл Россия хамаандатын ити саастаахтарга иккис састаабыгар киирэн Егор Слепцов Европа түһүлгэтигэр кыттан, үһүс миэстэлэммитэ.

2014 сыллаахха биһиги саамай киэн туттар иитиллээччибит, бастакы хараҥаччыбыт, билигин норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Владислав Андреев аан дойду чемпионатыттан боруонса мэтээли аҕалбыта. Ол кэнниттэн кини Европа чемпионатын түөрт мэтээлин ылары ситиспитэ. Бу күннэргэ Владислав Венгрияҕа ыытыллар аан дойду чемпионатыгар кыттарга бэлэмнэнэ сылдьар. Биһиги баҕабыт диэн, кини итиннэ үчүгэйдик туһуннар, кини сыала-соруга Токиотааҕы Олимпиадаҕа кыттыыны ылыы уонна онно үчүгэй көрдөрүүнү ситиһии буолар.

Ааспыт Олимпиадаҕа кыттыбыт Айаал Лазарев биһиги хамаандабытыгар биир кэмҥэ туста сылдьыбыта. Тренер Иннокентий Семенович Кочкин салалтатынан бастакы хардыыларын оҥорбута. Онон Айаалы биһиги бэйэбит иитиллээччибитинэн ааҕынабыт.

Маны таһынан, биһиги сорох иитиллээччилэрбит – Олимпийскай эрэл училищетыгар үөрэнэ киирэн баран көрдөрүүнү ситиспиттэрэ. Онон биһиги оскуолабыт республикаҕа, чемпионнары бэлэмниир кыһанан буолар, чурапчылары кытта тэҥҥэ.

Ити мин эппит сыыппараларым 20 сыллаах кэрчик кэмҥэ Дальнай Востокка уонна Саха сиригэр атын ханнык да оскуола итинник көрдөрүүнү ситиһэ илик. Сорохтор оттон Чурапчы, диэхтэрэ. Чурапчы – республикатааҕы спортивнай интернат-оскуола, оттон биһиги муниципальнай оскуолабыт. Ол да буоллар, бу сыллар усталарыгар үгүс күрэхтэһиилэргэ бииргэ алтыһан, илин-кэлин түсүһэн кэллибит.

Федот Архипович, үлэни тупсарыыга туох саҥаны киллэриэххэ сөбүй?

– Биир иитиллээччибит Ян Емельянов биһиэхэ үчүгэй көрдөрүүнү аҕала сылдьыбыта. Кини бэйэтэ туспа стиллээхтик дьарыктаммыта. Аҕата Владимир Петрович тустууга ураты көрүүлээх киһи. Кини “улахан тустуук буолар киһи, ханна да устудьуон эҥин буолан аралдьыйыа суохтаах, орто оскуола кэнниттэн барытын тустууга аныахтаах” диир. Дьэ, ити сүрдээх уустук боппуруос. Биһиги үгүс дьоммут итиннэ кэтиллэллэр. Онон улахан спортсмены иитэн таһаарар буоллахха, үөрэх систиэмэтин көрүөххэ наада. Биир харгыспыт итиннэ сытар. Интернат-оскуолалар диэн былыр тэриллибиттэрэ. Оччолорго ити улахан көдьүүстээх этэ, оттон билигин XXI үйэҕэ олоробут. Ити систиэмэни хайдах эрэ туруоруохха баар этэ гынан баран, барыбытыгар биир ирдэбил турар, оҕолорго ОГЭ уонна ЕГЭ диэн. Итини хайдах даҕаны кыайан туораппаккын. Кимҥэ да льгота оҥорботтор. Ол гынан баран, итини РФ правительствотын, РФ үөрэҕин таһымыгар көрөннөр, дьиҥнээх интернат-оскуолаларга арыый атын ирдэбили киллэрэллэрэ эбитэ буоллар, Россия спорка көрдөрүүтэ өссө үөһээ барыа этэ дии саныыбын. Тоҕо диэтэххэ, ГТО систиэмэтигэр уларытыы киллэрэн, оҕоҕо син көмө оҥордулар дии. Оскуолабыт ССРС спордун маастара, СР үтүөлээх тренерэ Валерий Петрович Керемясов аатын сүгэр. Итиэннэ Дьокуускай биир уулуссата кини аатынан ааттаммыта. Валерий Петрович суох буолбута икки сыл буолла. Биһиги сүрүн сыалбыт – Саха сиригэр олимпийскай мэтээли аҕалыы буолар.

20 сылы эргитэн көрдөххө, республика уонна куорат тустууга федерациялара хамсааһыны оҥоруулара көстөн кэлэр. Ити үөһээ эппит сыыппараларым улахаттара Айсен Сергеевич Николаев Дьокуускай баһылыгынан, куорат тустууга федерациятын президенинэн үлэлиир кэмигэр кэллилэр. Ити кэмҥэ киин куорат физическэй култуураҕа уонна спорка управлениета тэриллибитэ, начаалынньыкпыт – Константин Семенович Бурцев. Ол тэриллиэҕиттэн биһиги балайда үрдүк ситиһиилэри ыллыбыт. Урут биһиги үөрэх управлениетын иһинэн этибит. Онно арыый атын ирдэбиллэр тураллара. Биһиги ситиһиигэ, көрдөрүүгэ үлэлиэхээхпит. Наҕараадаларбыт, кубоктарбыт, кыайыыларбыт ону итэҕэтэллэр.

Уонна дьэ, үбүлүөйдээх сылгытын туох-ханнык тэрээһиннэринэн бэлиэтээри сылдьаҕыт? – Биһиги манна алтынньы 1-13 күннэригэр диэри былаан ылыммыппыт. Ол былааммытыгар, тэрилтэлэри кытта көрсүһүүлэр ыытылла тураллар, онно анаан презентациялаахпыт. “Саха” көрдөрөр-иһитиннэрэр компания “Саҥа күн” уонна “Спорт-клуб” биэриилэригэр таҕыстыбыт. Кадетскай оскуолаҕа номнуо сырыттыбыт. Бу күннэргэ Олимпийскай эрэл училищетыгар тиийиэхтээхпит. Итиэннэ манна үөрэх оскуолаларыгар сылдьыахтаахпыт. Ону таһынан, алтынньы 9 күнүгэр Дьокуускайдааҕы педколледж актовай саалатыгар төрөппүт мунньаҕын курдук тэрийэн, түмүкпүтүн таһаардыбыт. Сарсыныгар, алтынньы 10 күнүгэр СР көҥүл тустууга федерациятын салалтатын кытта көрсөргө былааннанабыт. Алтынньы 12 күнүгэр бэйэбит саалабытыгар биһиги оскуолабыт оҕолорун хамаандата – республика хамаандатын кытта табаарыстыы көрсүһүүтүн тэрийиэхпит.

Түмүккэ, алтынньы 13 күнүгэр төрөппүттэр күүстэринэн оһуохай тэрийэбит. Онно түөрт төрөппүт бириис туруоран, оһуохай тылын таһаарааччыларга туттарыахтара. Биһигини кытта ситимнээхтик үлэлэһэн кэлбит оскуола дириэктэрдэригэр Оҕо дыбарыаһыгар тэриллэр көрсүһүүгэ анал кубок туттарыахпыт.

Бэрт кылгастык билигин үлэлии олорор кэлэктиипкин, чугас дьоҥҥун билиһиннэриэн дуо?

– Оскуола тэриллиэҕиттэн мин дириэктэринэн үлэлээн кэллим. Миигин кытта урут-уруккуттан бииргэ үлэлээбит дьонунан – СР үтүөлээх тренерэ Иннокентий Семенович Кочкин уонна билигин 33 №-дээх оскуолаҕа базалаах Егор Иннокентьевич Черкашин буолаллар. Ону таһынан үгүс сылларга бииргэ үлэлээбит оскуолабыт завуһа Николай Петрович Иванов, СР үтүөлээх тренерэ Прокопий Семенович Иванов, Никита Николаевич Никифоров, Михаил Михайлович Каженкин, аҕыйах сылтан бэттэх норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, Россия чемпиона Николай Григорьевич Яковлев, ону таһынан Петр Петрович Черкашин, Никита Афанасьевич Архипов, Дмитрий Дмитриевич Томскай, кадетскай оскуолаҕа базаланар бэйэбит иитиллээччибит Владислав Витальевич Кривошапкин, ити курдук 21 №-дээх оскуолаҕа үлэлиир Станислав Егорович Афанасьев, эдэр кэскиллээх тренербит Василий Васильевич Уйгуров. Итинник састаабынан үлэлии сылдьабыт. Инникигэ былааммыт элбэх.

Петр ПАВЛОВ.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *