Ыратын идэтийиигэ кубулуппут киһи

Бу күннэргэ успуорт суруналыыһа Петр Павлов утуйар уутун да умнан сылдьар буолуохтаах. Тоҕо диэтэргит Красноярскай куоракка “Иван Ярыгин Голден Гран-при” диэн көҥүл тустуу улахан түһүлгэтэ түмүктэннэ. Сэбиэскэй Сойуус саҕана Тбилиситээҕи түһүлгэни “аан дойду аччыгый чөмпүйэнээтинэн” ааттыыллара. Билигин, Красноярскайга буолар түһүлгэни онно тэҥнии сатыыллар. Петр маннык улахан таһымнаах түһүлгэни эрэ буолбакка, тустуу хас биирдии кыра да түһүлгэтин көтүппэккэ түмүктэрин сурунан иһэр. Ол иһин кинини “тустуу энциклопедията” да диэтэххэ улахан сыыһа буолбата буолуо. Этэргэ дылы, утуйа да сытарын туруоран ыйыттаххына, наадыйаргын чопчу этиэ.

Мин кинини билэбин диэхпин, наллаан олорон, айах атан кэпсэппитим да суох эбит. Онтон билбэппин диэхпин айар үлэтин көрө-истэ сылдьан мэлдьэһэр табыллыбат. Онон ортоһуор соҕустук билэр киһим диирбэр тиийэбин. Ол аата, кинини хаһааҥҥыттан билэбиний? Суруйар киһи ааҕааччыга аан бастаан айымньытынан биллэр. Кинини сирэй билбэтэргин да, суруйууларын ааҕаҥҥын сэҥээрэҕин. Петры дьэ, оннук билэр буолбутум. Мин оҕо эрдэҕинээҕи кэммэр, 70-80 сс өрөспүүбүлүкэ хаһыатыгар Иван Кычкин успуорт, чуолаан тустуу туһунан суруйууларын сэҥээрэн ааҕар этим. Онтон 80-с сыллар ортолоруттан Уус Алдан оройуонун хаһыатыгар, “Ленинскэй тэрийээччи” балаһаларыгар “Петр Павлов” диэн илии баттааһыннаах успуорт сонуннара тахсар буолан барбыттара. Бастакылара, биллэн турар, тэттик этилэр. Онтон аны тустуу туһунан улам дириҥээн, ырытан, бэйэтин санааларын киллэрэн барда. Ити кэмҥэ “Эдэр коммунистка” Иван Ушницкай эмиэ тустуу туһунан суруйуулара тахсар буоланнар, Уус Алдан уолаттара олох “киэптээн кэбистилэр”…

Биллэрин курдук, 90-с сыллартан олохпут тутула уларыйан, бэчээт эйгэтигэр эмиэ уларыйыылар киирэн барбыттара. Санааны аһаҕастык этии арыый көҥүл соҕус буолан барбытынан, араас хаһыаттар элбээн барбыттара. Онон бырабыыталыстыба түөрт хаһыаттана тэрийэн таһаарар буолбута. “Саха сирэ” уонна “Якутия” хаһыаттартан ураты өссө икки хаһыат тэриллибитэ. Биирдэригэр, “Республика бүттүүнэ” хаһыакка Уус Алдан бэчээтин кыһатыттан такайыллан тахсыбыт Галина Бочкарева кылаабынай эрэдээктэринэн, Данил Макеев эрэдээктэри солбуйааччынан, Людмила Ноговицына, Петр Павлов кэрэспэдьиэнинэн киирбиттэрэ.

Петр “киэҥ суолга” киирбит киһи сиэринэн, ыыра өссө кэҥээн барбыта. Бу хаһыат иһинэн “Дьулурҕан” диэн успуорка аналлаах сыһыарыы таһаарар буолбута. Ону сыыйа кэҥэтэн, улаатыннаран өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан сахалыы тыллаах успуорка аналлаах туспа хаһыат оҥорбута. Манна тустуу биллэн турар, улахан миэстэни ылар. Петр тустууга ылларыыта биллэн турар, оччотооҕу оҕолор курдук кумааҕы тустууктартан саҕаламмыта. Мин эмиэ оннук тустууктары үрэн аҕай биэрбитим. Дьэ, манна да үрэр салгыныҥ хамсатыытыттан кумааҕы араастаан имиллэн. Дьиҥнээх тустуу албастарын да үтүгүннэрэн таһааран сөҕүү-махтайыы, үөрүү-көтүү буолара. Кыра Петя бастаан оннук хамсаныыларга кутун туттаран, өйө-санаата улам кэҥээн кыайыылары бэлиэтэнэр буолан истэҕэ. Онтон улам ыраатан, хаһыаттары хасыһан барбыт.

Биир суруйууга кэпсээбитин өйдөөн хаалбыппын. Кыра кылааска үөрэнэ сылдьан Сыырдаахха, ийэтин аймахтарыгар тахсан эргэ хаһыаттар киппэлэрин хоспохтон, ампаартан киллэрэн тустуу туһунан суруйуулары кырыйан ыларын туһунан кэпсээбит этэ. Онон бэйэтин кэмин ураты оҕото диэххэ сөп. Аны тустуу туһунан ааҕарынан, мунньарынан эрэ муҥурдаммат, көбүөргэ бэйэтинэн киирэн буһан-хатан, тустуу диэн ис дьиҥин билиэн баҕаран секцияҕа суруттара. Оччолорго оскуолаларга оҕо ахсаана билиҥҥитээҕэ лаппа элбэх буолара, онон ханнык да секцияҕа сиидэлэнии эмиэ улахана. Петя оннук сиидэлээһини ааһан оройуон чөмпүйэнээтигэр тиийэ туста сылдьыбыта. Ити курдук үүнэн-сайдан тахсыбыта, тустуу биллэр ырытааччыта.

Улахан успуорка рейтинг диэн баар. Манан хайа баҕарар көрүҥҥэ ким бастыҥын быһаарыахха сөп.  Бу ордук успуортан тэйиҥи соҕус киһиэхэ тута өйдүүрүгэр ордук табыгастаах буолааччы. Дьэ, манныгы Петр Павлов тустууга киллэрэ сатыыр. Ол спортивнай суруналыыстыка эйгэтигэр биһирэнэн, “Павлов рейтинэ” диэн өйдөбүл баар буолла. Ити эрээри, Петр Павловы рейтинэ дарбааннаахтык ааттаппыт буолбатах. Кинини 2011 сыллаахха таһаарбыт “Покорившие Олимп” кинигэтэ олох аан дойду таһымыгар тахсыбыта. Ону аан дойду аатырбыт тустууктара бигэргэтэн тураллар. Бүтэһик үһүс кинигэтин Рио де Жанейро Олимпиадатын кэнниттэн таһаарбыта. Хас тахсыытын аайы кэҥэтэн тупсаран иһэр. Аны онно тустууктарын хаартыскаларын атыны олордон иһэр. Атынтан-атын хаартысканы булуу элбэх сыраны эрэйэрин туһунан эппитин истэн аһарбыттааҕым. Чахчыта да оннук.

Аатырбыт тустуук, олимпийскай чөмпүйүөн, аан дойду түөрт төгүллээх чемпүйүөнэ Александр Иваницкай кинигэни көрөн баран, сөҕөн-махтайан, Петр үлэтин хаатырга кытаанах үлэтигэр тэҥнээбит эбит. Петр Павлов бу кинигэтин оннооҕор Японияҕа улаханнык сэҥээрбиттэр. Ол туһунан Күн тахсар дойдутун тустууга бэдэрээссийэтин сайтын эрэдээктэрэ Икуо Хигучи суруйбутун интернеттэн булбуппун толору, хайдах  баарынан билиһиннэриим.

Спортивный журналист Петр Павлов подготовил к печати красочный фото-справочник о биографии олимпийских чемпионов по вольной борьбе. В него вошли 175 чемпионов из 26 стран мира. Книга хорошо иллюстрирована и выполнена в высоком полиграфическом исполнении. Всего 216 страниц. Книга имеет международный уровень. В этом издании  вошли все 16 олимпийских чемпионов из Японии, начиная с Шохачи Ишии, который завоевал золотую медаль на Олимпийских играх в Хельсинки в 1952 году и заканчивая с олимпийским чемпионом Лондона 2012 года – Тацухиро Енемицу. Книга написана на русском языке, поэтому, к сожалению, японцы наслаждаются только фотографиями. Хотелось бы, в дальнейшем была напечатана на английском языке. Петр Павлов сотрудничает официальным сайтом федерации спортивной борьбы Японии. Его фото-информации о выступлениях борцов Японии на международных турнирах памяти Ивана Ярыгина в Красноярске и мемориале Дмитрия Коркина в Якутске, опубликовались на нашем сайте.

Международная федерация борьбы (FILAUWW) подготовила книгу по истории борьбы в честь 75-летия основания ФИЛА. После этого не было ни одного издания по истории этого вида спорта. Хочется в дальнейшем издать такую книгу и написать в нем не только про вольную борьбу, но и женскую и греко-римскую борьбу. Она стала бы ценным документом для будущих поколений. Этим прежде всего должны интересоваться руководители Объединенной мира борьбы (UWW).

Икуо Хигучи, главный редактор официального сайта Федерации спортивной борьбы Японии. 15.10.2016 г.

Дьэ, маннык улахан сыанабылы биэрэллэр эбит, Петр Павловка. “Покорившие Олимп” кинигэни көрбүт аатырбыт тустууктар бары аан дойдуга ханна да суоҕун этэн тураллар. Онон Петр тустуу устуоруйатыгар да суолун хаалларда дии саныыбын. Софрон Данилов бэйиэт Эллэйи аҥаардас “Туман буолбут сыллар тумулларын кэтэҕэр, кыһыл буурҕа атаахтар силлиэлэрэ иһиллэр” диэн тылларын, саха поэзиятыгар оспот суолу хаалларыа этэ диэбитэ. Онон Петры аҥаардас ити да кинигэтин иһин улаханнык сыаналыахха сөп. Сүдү үлэ.

Хаһан эрэ, өссө да кимэ-туга биллибэт кыракый уолчаан, Мүрү аҕыс кылаастаах оскуолатын үөрэнээччитэ Петя Павлов тустуу диэни аан бастаан көрүөҕүттэн кутун туттаран, оҕотук санаатыгар тустуук буола охсуон баҕарбыт буолуохтаах. Ол эрээри, улаатан истэҕин ахсын тустуу туһунан суруйууга улам ылларан, ону киэҥ эйгэҕэ билиһиннэрэн улахан суруналыыска тиийэ үүннэҕэ. Оҕо эрдэҕинээҕи ыра санаата туолан, Петр Павлов билигин тустууга идэтийэн суруйар соҕотох суруналыыс диэххэ сөп. Быйыл Олимпиада сыла. Онон тустууктар бары онно сыалланан эрдэхтэрэ. Онтон сэҥээрээччилэр, ырытааччылар эмиэ статистикаларын бэрийэн эрдэхтэрэ. Сылы саҕалыыр Иван Ярыгин аатынан турнир түмүгүн туһунан кэпсэтиһэ, ырытыһа бу күннэргэ Петр Павлов кэбиниэтин иһэ “оргуйан” олордоҕо.

PS: Бу күннэргэ Петр Семенович Павловка, өрөгөйдөөх 55 сааһын туолбутунан “Уус Алдан улууһун Бочуоттаах гражданина” үрдүк аат иҥэрилиннэ уонна төрөөбүт дойдутугар Бороҕоҥҥо, улуус көҥүл тустууга чемпионатын кэмигэр чиэстээһин-бочуоттааһын тэрилиннэ.

Афанасий КОПЫРИН.

Уус Алдан улууһун “Мүрү саһарҕата” хаһыат суруналыыһа.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *