Улуу тренертэн үлэҕэ уһуйуллубута

Уус Алдан Суотту диэн аатырбыт сэлиэнньэтиттэн төрүттээх убайдыы-бырааттыы Анатолий уонна Николай Константиновтар Хабаровскайдааҕы физкультурнай институту бүтэрэн баран, Чурапчыга саха  тустуутун аан дойдуга аатырдыбыт, суон сурахтаабыт, ССРС үтүөлээх тренерэ, Саха АССР үтүөлээх учуутала Дмитрий Петрович Коркин быһаччы салайыытынан үлэлэрин саҕалаабыттара.

1977 сыллаахха Дмитрий Петрович Чурапчыттан Дьокуускайга үлэлии барарыгар ини-бии Константиновтары, үрдүк кылаастаах маастардары иитэр оскуолаҕа тренердэринэн илдьэ киирбитэ. Кинилэр улуу тренер күн аайы сыралаах, мындыр үлэтин кытта хара маҥнайгыттан билсиһэн уһуйуллан барбыттара. Учууталларын үтүө хаачыстыбаларын, идэҕэ муҥура суох бэриниилээх буолууну, дьулууру, тулууру, кыраттан саҕалаан ситиһииттэн ситиһии кэлэрин толору иҥэриммиттэрэ.

Онтон Николай Николаевич Константинов дойдутугар Уус Алдан Сыырдааҕар биир дойдулаахтара туруорсаннар үлэлии тахсыбыта. Эдэр тренер туруорсуулаах, ылыспытын тиһэҕэр тиэрдэр учууталын үтүө хаачыстыбаларын өрө тутан айымньылаах үлэни саҕалаабыта. Тустуу саалатыгар капитальнай өрөмүөн ыытыллыбыта, 45 миэстэлээх интернат аһыллыбыта, оскуола материальнай-техническай базата тупсубута. Майаҕа ыытыллыбыт тыа сирин спортсменнарын бастакы оонньууларыгар, Н.Н. Тарскай бирииһин финалыгар кэккэ сылларга оруойоннара бастыырыгар кылаатын киллэрсибитэ. Кини ииппит-дьарыктаабыт уолаттарыттан 14 – ССРС спордун маастара, 19 – республика чемпиона, 4 – Россия призера, эдэрдэргэ Сэбиэскэй Сойуус чемпиона Александр Стрекаловскай (1985 с). Кинилэр ортолоругар республика киэн туттар үтүөлээх үлэһиттэрэ Ф.Ф. Мигалкин, А.А. Парников, И.П. Черкашин бааллар.

Ханна да үлэлээтэр, Николай Николаевич туруу үлэһит улууканнаах тренерин суолун тутуһан үөрэтии-эрчийии методикатын саҥа хайысхаларын, ньымаларын үөрэтэринэн дьарыктанар. Кини учуутал быһыытынан бэйэтин идэтин үрдэтэр семинардарга, курстарга, араас таһымнаах конференцияларга сылдьан, билиитин чиҥэтэр, чинчийэр-көрдүүр үлэнэн дьарыктанар. Россия биллиилээх чинчийиинэн дьарыктанар наука профессора В.Дахновскай биһирэбилин ылан салгыы үлэтигэр Н.Холодовы, Б.Подливаевы, А.Завьяловы кытта ситимин быспат, ылбыт билиитин араас семинардарга тарҕатар. Чинчийэр үлэҕэ устудьуоннары сыһыарар, хаһыакка сырдатар, методическай хомуурунньуктары, киинэ-видеоматериал, буклеттары оҥорор.

Николай Николаевич спорт эйгэтин толору баһылаабыт, ол курдук, 20 сыл тренер уонна уһуйааччы, 23 сыл тэрийээччи уонна салайааччы быһыытынан, 27 сыл араас хабааннаах республика, Россия, Аан дойду түһүлгэлэригэр судьуйалаабыта. Кини республика таһыгар ыытыллар эдэрдэр күрэхтэһиилэригэр Воронеж куоракка Саха сириттэн аан бастакынан кылаабынай судьуйанан анаммыта. Онтон салгыы улахан дьоннорго Россияҕа, Аан дойдуга судьуйанан талыллан тустуу эйгэтигэр биллиилээх, туспа суоллаах-иистээх, кытаанах, сиэрдээх судьуйа быһыытынан биллибитэ. Ол курдук, 2000 сыллаахха Санкт-Петербург куоракка улахан дьоҥҥо Россия чемпионатыгар Олимпиадаҕа барар быһаарыылаах икки финалга судьуйалаан «Бастыҥ арбитр» аатын ылбыта.

Республикаҕа 3 аан дойду таһымнаах: С.С. Окоемов, Н.П. Старостин, B.C. Табытыков, 4 Россия таһымнаах судьуйалар иитиллэн тахсыбыттара. 8 төгүл республика , 3 төгүл Россия  «Бастыҥ судьуйатын» аатын ылбыта кини бу спорт биир уустук хайысхатын толору баһылыырын туоһулуур. Маны таһынан республикаҕа тустуу федерациятын иһинэн судьуйалар комиссияларын председателинэн үлэлээбитэ. Саха сирин тыатын сиригэр физкультура уонна спорт сайдыытыгар, национальнай оонньуулар сайдыыларыгар төрүт омук оонньуута – хапсаҕай күрэҕэр судьуйалар анал сахалыы таҥастаах киирэн судьуйалыыр сүүрээни киллэрсибитэ.

Николай Николаевич, Роман Михайлович Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училищетын бастакы үлэһиттэриттэн биирдэстэрэ, старшай методистан саҕалаан, тренер, дириэктэри спортивнай үлэҕэ солбуйааччынан, учууталынан, кэнчээри ыччаты спорт эйгэтигэр утумнаах уһуйааччытынан 29-с сылын үлэлиир.

Сахалартан бастакы олимпийскай чемпион Роман Михайлович Дмитриев төрөөбүтэ 65 сылыгар аналлаах тэрээһини көрсө училищеҕа кини аатынан спортивнай Албан аат музейа 2015 сыллаахха тэриллибитэ, дириэктэринэн Николай Николаевич анаммыта. Бу сыллар усталарыгар училище сайдыытын кэрэһэлиир, үлэтин сырдатар, үтүмэн үрдүк ситиһиилэри мунньан баай материалы музейга муста. Олимпиадаҕа бастакы хараҥаччы Анатолий Филиппов (бокс) саҕалаан Артур Федоров, Герман Контоев, Георгий Балакшин, Кристина Тимофеева, Виктор Лебедев, Василий Егоров ситиһиилэрэ, 7 –  үтүөлээх спорт маастардара Петр Юмшанов, Герман Контоев, Виктор Лебедев, Георгий Балакшин, Владимир Балынец,Ксения Дудкина, Василий Егоров, 31 – норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастардара, 150-тан тахса Россия спордун маастардара спорт араас көрүҥэр: тустуу, бокс, дзюдо, самбо, оҕунан ытыы, чэпчэки атлетика, хайыһар, пауэрлифтинг о.д.а. иитиллэн таҕыста.

Музейга 3000-тан тахса экспозиция, документальнай матырыйаал, Олимпиада историятыттан саҕалаан араас ураты, сэдэх экспонаттар бааллар. Сыллата музей байытыллан, устудьуоннарга аналлаах уруок ыытыллар. Спортсменнар чинчийэр үлэнэн дьарыктанар усулуобуйаларын тэрийдэ, дипломнай үлэлэр суруйуллан, электроннай сайтка сырдатыллын, аныгылыы штрих-кодтаах материаллар баар буоллулар. Аан дойду таһымнаах күрэхтэһии кыттыылаахтарыттан саҕалаан спорду сэҥээрээччилэр, оскуола оҕолоро сөбүлээн сылдьар музейдара буолла, ааспыт сылга 12779 киһи сырытта.

2016 сылтан училищебытыгар спорт уонна наука быстыспат сибээһин чинчийэр үөрэтэр Россия таһымыгар ыытыллар Роман Михайлович Дмитриев аатын үйэтитэр, салгыы сайыннарар «Наука побеждать» диэн научно-практическай конференцияны тэрийиигэ тэҥҥэ үлэлэһэр. Быһаччы Роман Дмитриев уһулуччулаах киһи олоҕун, спортивнай ситиһиилэрин, государственнай деятель быһыытынан кэпсиир элбэх матырыйаал хомулунна, киинэ, быыстапка оҥоһулунна, кинигэлэр таҕыстылар. Эдьигээн улууһун салалтатын, олохтоохторун, төрөөбүт дойдутун Бэстээҕин, Роман Дмитриев бииргэ төрөөбүттэрин, дьиэ кэргэнин, аймахтарын, бииргэ алтыспыт дьонун-сэргэтин  кытта ыкса сибээс олохтонон күн бүгүн бииргэ үлэлиибит.

Николай Николаевич айылҕаттан бэриллибит талааннаах ырыаһыт, баяҥҥа да оонньуур, хомуһу да тардар, бары өттүнэн дэгиттэр тэрийээччи, салайааччы, спорстмен, тренер,киэҥ билиилээх, үрдүк культуралаах, толкуйдаабытын олоххо киллэрэр, дьүккүөрдээх, киэн туттар тумус туттар киһибит буолар.

Улуу тренер Д.П. Коркины кытта тэҥҥэ алтыһан, киниттэн элбэххэ үөрэнэн Саха сиригэр физкультура уонна спорт, ону тэҥэ тустуу сайдарыгар киллэрбит кылаата үгүс. Быйыл тренер быһыытынан үлэлээбит опытыгар олоҕуран Роман Михайлович 70 сылыгар анаан, училище 30  сыллаах үбүлүөйүн көрсө спортсмен ис туругун үөрэтэр хабааннаах «Тустуук ис туругун бөҕөргөтүү» диэн кинигэтэ эдэр ыччаты спорт эйгэтигэр тардар дьоһун бэлэх буолан сабыс саҥа бэчээттэнэн таҕыста.

Убаастабыллаах коллегабытын Николай Николаевиһы, Саха АССР үтүөлээх тренерын, СР физкультура уонна спорт үтүөлээх үлэһитин, РФ физическай культура уонна спорт туйгунун, ССРС тустууга маастарын, ФИЛА международнай категориялаах судьуйатын, Уус Алдан улууһун бочуоттаах гражданинын 65 сааһын туолар төрөөбүт күнүнэн уонна кинигэтэ күн сирин көрбүтүнэн ис сүрэхтэн училище коллективын аатыттан эҕэрдэлиибит! Кинигэни – тренердэр, спортсменнар, спорду сэҥээрээччилэр сөбүлээн ааҕар, күннэтэ туттар кинигэлэрэ буолуо диэн эрэнэбит! Николай Николаевичка кытаанах доруобуйаны, дьиэ-кэргэнигэр дьолу, ситиһиини баҕарабыт!

Светлана НИКИФОРОВА, Р.М. Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училищетын методиһа.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *