Константин Бурцев: “Дыгын оонньуута – ыһыах киэргэлэ”


Саха киһитэ ыһыаҕы кэтэһэринии, Туймаада ыһыаҕын киэргэтэр бу улахан тэрээһини элбэх киһи кэтэһэр буолуохтаах. Онон сибээстээн, “Дыгын оонньууларын” бэлэмнээн, тэрийэн ыытар Дьокуускай куорат физическэй култуураҕа уонна спорка управлениета начаалынньыга Константин Семенович Бурцевы көрсөн, бэлэмнэнии хаамыытын туһунан билистим.

-Константин Семенович, дьэ, Дыгыммыт оонньуута бу тиийэн кэллэ. Эһиги, сэрэйдэххэ, сүүрэ-көтө, түбүгүрэ аххан сылдьар буолуохтааххыт.

-Дьэ, кырдьык, Дыгын оонньуутун элбэх киһи кэтэһэр. Ыһыах саамай улахан күрэхтэһиитэ, саамай маанылаах көстүүтэ диэххэ сөп. Туймаада ыһыаҕар кэлбит дьон 70-80 бырыһыаннара Дыгын оонньуутун көрө кэлэр диэтэххэ, арааһа улаханнык сыыстарбаппыт буолуо. Онон, бу, дьон кэрэхсиир оонньуутун ыытыллар балаһыанньатын систиэмэлээн, 2016 сылтан сүүмэрдээһиннээх оҥорон, тыҥааһына уонна интэриэһэ күүһүрдэ. Ити курдук, сэҥээрии улаатан, финалга чахчы талыллан 12 боотур, киһи сирбэт уоланнара киирэн киирсэллэр. Бары этэргэ дылы, тэҥ баайыылаахтар.

Кинилэр биирдии бэйэлэрэ сөбүлээн дьарыктанар күүстээх көрүҥнээхтэр. Биирдиилээн ылан көрдөххө, ити тутум эргииргэ өрөспүүбүлүкэҕэ бастыҥ көрдөрүүлээх Алексей Уваровскай баар. Таас көтөҕүүтүгэр Дьулустаан Ноговицын. “Үс төгүл үскэ” Егор Филипповын. Уолаттар бэйэлэрэ, “ээ бу киһи сэттэ көрүҥҥэ буолбакка, алта көрүҥҥэ күрэхтэһэр, “Үс төгүл үс” бэйэтин килиэбэ буоллаҕа” диэн дьээбэлэһэллэр.
Ити курдук, атын көрүҥнэргэ – атын бастыҥнар бааллар. Ол иһин, ким бастыыра интэриэһи үөскэтэр.
Онон киһи ылла да, чопчу бааччы, бу киһи бастыыр диэн эрдэ этэр кыаҕа суох. Ким баҕарар кыайыан сөп. Сэрэбиэйтэн улахан тутулуктаах. Итиэннэ оҕунан ытыы түһүмэҕэ улахан буккууру таһаарыан сөп.

Аҥаардас туруору күүс эрэ быһаарбат

-Бээрэ, оттон уолаттар бэлэмнэрэ хайдах курдугуй?

-Бастакы күн, 29-ка күрэхтэһии алта чаастан саҕаланар эбит буоллаҕына, биэс чаастан биһиги кыттааччылары барыларын мунньабыт. Онно кэлэн тыл этэн, эҕэрдэлэһэн баран, уолаттар бары сэрэбиэй тардаллар – алта көрүҥҥэ. Ол иһин, билэллэр, ким кэнниттэн ким тахсарын, бэлэмнэнэллэригэр да үчүгэй. Бүтэһик, сэттис көрүҥмүт – таас көтөҕүүтэ. Онно уолаттары сынньатар инниттэн, бу иннинээҕи көрүҥҥэ ким урут туораабыт – тааска бастакынан барар. Онон бэлэмнэнэригэр арыый бириэмэлээх, сэниэлээх буолар.
Билигин уолаттар сүрдээҕин бэлэмнэнэ сылдьаллар. Тыҥааһын күүрэн баран турар. Этэргэ дылы, быччыҥнара уруһуйданан тахсан, хатан-кууран, олох күүстээх таһымнарыгар киирэн баран сылдьаллар. Өйдөөн-дьүүллээн көрдөххө, бастакы сүүмэрдээһин кэнниттэн быдан, чыҥха атын боотурдар. Көрдөрүүлэрэ даҕаны эбиллэн, тупсан иһэр. Бэйэлэрин туруктарын тургутан, ким төһө кыахтааҕынан ыһыахтары кэрийэн эмиэ күрэхтэһэн көрдүлэр. Холобур, Егор Филиппов Чурапчыга “Тоҕус томтор оонньууларын” кыайыылааҕынан буолла.
Дыгын оонньуутугар кыттар уолаттар – бары өттүнэн дэгиттэр кыахтаахтар. Киһи ис кыаҕын барытын көрдөрөр буолуохтаах диэн, балаһыанньа онно олоҕуран оҥоһуллубута. Аҥаардас туруору күүс эрэ буолбакка, ким түргэн, сымса, имигэс – ол кыайар. Онон күрэхтэһии балаһыанньата оннун-олоҕун булла дии саныыбын. Сыл аайы уларыйа сылдьар буоллаҕына – сайдыбаккын.

Билигин, тутум эргииригэр 44-тэ эргийэн бастаабаккын

-Константин Семенович, быйылгы оонньуу туох уратылаах буолуой?

-Дыгын оонньуутун балаһыанньатыгар туох да уларыйыы киирбэт. Барыта – уруккутунан. Дьон үчүгэйдик бэлэмнэнэрин инниттэн, хаһан баҕарар халбаҥнаабат биир систиэмэ баар буолуохтаах дии саныыбын. Холобур, көрүҥнэрэ уларыйыа суохтаах, ыытыллар түһүмэхтэр бэрээдэктэрэ хамсыа суохтаах, бастакы күн – бу көрүҥнэр, иккис күн – маннык көрүҥнэр диэн. Оччоҕо уолаттар систиэмэҕэ киирэн, былааннаан бэлэмнэнэллэр. Бу көрүҥ кэнниттэн – бу көрүҥ кэлэр диэн. Ол иһин, көрдөрүүлэрэ лаппа тубуста диэххэ сөп. Урут, Николай Николаев тутум эргииргэ 44-тэ эргийэн бастыыр эбит буоллаҕына, билигин итиччэни оҥорон, 12 иһигэр киирбэккин.

Күрэхтэһии балаһыанньатын сыл аайы тупсардар тупсаран, бэйэбит эрэ быһааран кэбиспэккэ, элбэх киһини кытта сөбүлэһэн оҥоробут. Билигин Дыгын оонньуутуттан сибээстээн сахалыы многоборьенан анаан дьарыктанааччылар ханан даҕаны элбээтилэр. Онон эдэр, кыахтаах, талааннаах уолаттар көстөн иһиэхтэрэ.

Уларыйыыбыт диэн арай, былырыын тэриллибит СӨ национальнай многоборьеҕа федерацията (бэрисидьиэн – “Офсет” тэрилтэ генеральнай дириэктэрэ Алексей Скобелев) быйылгыттан күүскэ ылсан биһиэхэ, Дыгын оонньуутун ыытыытыгар көмөлөһө сылдьар. Ол курдук, федерация бу Дыгын ооонньуута сайдарыгар уонна уопсайынан, сахалыы многоборье күүһүрэригэр диэн, бириис булуутугар спонсордары кытта күүскэ үлэлэһэр. Сыаллара, былааннара элбэх. Итиэннэ урукку Дыгын оонньуутун кыайыылаахтара, киэн туттар дьоммут Иннокентий Макаров, Николай Дьяконов, Иван Белолюбскай бары биир санааҕа киирэн үлэлии-хамныы сылдьалларын көрөргө астык.

Хас биирдии боотур – улууһун дьоруойа

-Оттон наҕараадалар хайдах буолуохтарай?

-Дьэ, ити курдук, тэрээһин өттүгэр бэлэмнэнии бу күннэргэ күүскэ бара турар. Кылаабынай судьуйанан Дмитрий Шарин үлэлиэҕэ. Кини солбуйааччытынан – Иван Горохов. Көрүҥнэринэн сүрүннүүр судьуйаларбыт эмиэ уруккуттан уларыйбаттар. Оттон комментатор быһыытынан күрэхтэһии хаамыытын суруналыыс Илья Скрябин кэпсиэҕэ-ипсиэҕэ.
Уолаттар бары үчүгэй бэлэмнээх сылдьаллар. Түһүлгэ тосхойуута билиэҕэ. Холобур, хайа уолу, олох дыыгыныы сылдьар киһини бэлэмэ мөлтөх буолан хоттордо диэххиний? Дыгын оонньуутун бүтэһик быһаарыылаах түһүмэҕэр тахсыбыт хас биирдии боотур бэйэтин улууһун дьоруойа диэххэ сөп. Ол быһыытынан, 9-тан 12-кэ диэри миэстэлээх уолаттарга бириистэри Дьокуускай куорат дьаһалтата биэриэҕэ. Оттон бастаабыттар, эппитим курдук, СӨ национальнай многоборьеҕа федерациятын уонна спонсордар бириистэринэн наҕараадаланыахтара.

Былырыыҥҥыттан ыла биирдии көрүҥҥэ бастаабыттарга аттаах бухатыыр статуэткатын туттарабыт. Мэтээллэрбит эмиэ оҥоһуллан бэлэмнэр. “Дыгын оонньуулара” диэн анал суруктаах, атын ханнык да мэтээллэргэ маарыннаабат сиэдэрэй оҥоһуулаахтар.

-Дьэ, кырдьык, сытыы тыҥааһыннаах күрэхтэһии буолара буолуо…
-Онон, бэс ыйын 29-30 күннэригэр Үс Хатыҥҥа тэриллэр Туймаада ыһыаҕар сүрдээх интэриэһинэй киирсиилэргэ саха дьонун-сэргэтин ыҥырабыт! Ити Дыгын оонньуутун тэҥэ, үгэс быһыытынан “Өбүгэлэр оонньууларын” түөрт көрүҥҥэ тэрийэн ыытабыт. Өссө быйыл сарсыардаттан саҕалаан, баҕалаах дьоҥҥо СӨ оҕунан ытыыга федерациятын көҕүлээһининэн төрүт оҕунан ытыыга күрэхтэһии тэриллэр.

Манна даҕатан эттэххэ, өссө “Хапсаҕай-Арена” муҥутуур ыйааһыҥҥа туспа улахан бириистээх түһүлгэ тэрийэр буолла. Онон күрэхтэһии киэргэйэн, тыҥааһына күүһүрэн биэрэр.
Ити курдук, бары биир санааҕа түмсэн үлэлээтэхпитинэ, сахалыы көрүҥнэрбит сайдалларыгар уонна ыһыахха дьон кэлэн көрөрүгэр туһалаах эрэ буолуо дии саныыбын.

Петр ПАВЛОВ.
Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.

Константин Бурцев: “Дыгын оонньуута – ыһыах киэргэлэ”: 2 комментария

  1. Прок

    Филиппов ылара боло! Бары көрүҥҥэ стабильнай! Варданян, Старостин кирсиэхтэрэ. Ноговицын туруга хайдах эбитэ буолла?

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *