Станислав Захаров: “Инники кэскилгэ болҕомтону күүһүрдүөххэ”

Олунньу 16 күнүгэр – ССРС, РСФСР, Саха АССР үтүөлээх тренерэ Д.П. Коркин аатынан Тустуу саалатыгар 1999-2000 сс. төрөөбүт уолаттар, номоххо киирбит бөҕөс Николай Захаров-Сахаачча кэриэһигэр республикаҕа бастыыр иһин күрэхтэһиилэрэ ыытыллан түмүктэннэ. Буолан ааспыт күрэхтэһии түмүгүн уонна Саха Республикатын көҥүл тустууга эдэрдэргэ сүүмэрдэммит хамаандата билиҥҥи кэмҥэ туох-ханнык кыһалҕалааҕын туһунан – кылаабынай тренер, РФ спордун маастара Станислав Афанасьевич Захаровтан ыйыталастым.

-Р.М. Дмитриев кэриэһигэр норуоттар икки ардыларынааҕы турнир иннинэ бу, Сахаачча аатынан сүүмэрдиир күрэхтэһии ыытыллан түмүктэннэ. Эн бу саастаах уолаттарга республика хамаандатын эппиэттээх тренерин быһыытынан, түһүлгэ туһунан тугу этиэххин сөбүй?

-Эдэрдэр хамаандаларын маннык түмпэтэхпит ыраатта. Холобур, былырыын баччаларга хомуллан баран, түмсэ иликпит. Оруобуна биир сыл ааста. Эдэрдэргэ анаан биир даҕаны үөрэтэр-эрчийэр түмсүү тэриллибэтэ. Бөҕөстөрбүт ханна сылдьалларын, хайдах сылдьалларын тустаах тренердэрэ эрэ билэллэр, онтон уопсай хартыынаны биһиги көрө иликпит. Ол иһин биһиги бу турнирга уопсай хамаанданы, састаапка киириэн сөптөөх диэбит уолаттарбытын бэрэбиэркэлээн күрэхтэһии оҥордубут. Бу күрэхтэһии түмүгүнэн бэлиэтии көрбүт уолаттарбытын талан ылан, икки нэдиэлэ устата анал үөрэтэр-эрчийэр түмсүү тэрийиэхпит. Роман Михайлович Дмитриев турнирыгар лицензиялаах уолаттар бары тусталлар. Лицензия ылбыт уолаттары барыларын кытыннарыахпыт. Бу күрэхтэһиигэ көрдөххө, уолаттар тустууларыгар сыыһа-халты бөҕөтө баар, хапсыһыылар хаачыстыбалара ситэтэ суох, ону барытын сборга көннөрөргө, туоратарга үлэлэһиэхпит.

Биһиэхэ, чуолаан эдэрдэр хамаандаларыгар сборбут тиийбэт. Хомуллуубут. Урут сайын эҥин кэм мустар буоллахпытына, быйыл туох даҕаны тэриллибэтэ. Барыта үптэн-харчыттан тиийэн иҥнэр. Бэйэбит көҕүлээммит ааспыт сайын Чурапчы институтугар Олимпийскай эрэл училище иитиллээччилэрин түмэн, уопсай эрчиллии тэрийбиппит. Эдэрдэргэ дьиҥэ, сыл устата 4-5 сбор тэриллиэхтээх. Онон эбиллии суох диэххэ сөп. Россия сборугар кыттыы туһунан этэ да барыллыбат. Барбатахпыт икки-үс сыл буолла. Лидердэри кытта бииргэ сылдьыбат, эрчиллибэт буоллаххына – сайдыбаккын.

-Күрэхтэһии аһыллыытыгар олимпиец А.Н. Иванов кыттааччы аҕыйаҕыттан хомойорун биллэрдэ. Ону эн туох дии саныыгыный?

-Бу сылларга биһиэхэ күрэхтэһиилэргэ сүрүннээн 80-ча кыттааччы баар буолааччы. Тоҕо диэтэххэ, билигин спорт көрүҥэ наһаа элбэх. Оҕолор атын-атын көрүҥнэргэ тардыалаһаллар, сорох тыыппалаах диэбит уолаттарын хапсаҕайга бараллар, чэпчэки диэннэр, сорохтор – мас тардыһыыгар. Ити курдук, оҕо эрдэхтэриттэн сөбүлүүр көрүҥнэрин бэйэлэрэ талан ылаллар.

-Манна, мин көрдөхпүнэ, сорох күүстээх уолаттар кыттыбатылар дии…

-Бу саастаах бөҕөстөргө күүстээхтэртэн арай Быйаман Яковлев уонна Стив Попов суохтар. Кинилэр бу күннэргэ Сочига Россия сүүмэрдэммит хамаандатын үөрэтэр-эрчийэр түмсүүтүгэр сылдьар буоланнар – кыттыбатылар.

Манна, 1999-2001 сс. төрөөбүт уолаттар туһуннулар. Онно балаһыанньаттан туораан, 2002 сыллаах кэскиллээх тустуукпутун Олег Фомины киллэрдибит. Тоҕо диэтэххэ, кини бу кэмҥэ күрэхтэһиитэ суох. Олег толлон турбакка, куһаҕана суохтук туһунна. Бу күһүн Россия күрэхтэһиитигэр бэһис буолбут Михаил Васильевы кыайда…

-Дьэ, иннибитигэр Роман Михайлович кэриэһигэр норуоттар икки ардыларынааҕы турнир кэтэһэр. Онно кыттыыга хааччах баар дуо уонна Саха сириттэн төһө киһи кыттыай?

-Биһиги манна хааччах оҥорбоппут. Тоҕо диэтэххэ, хааччах диэн оҥорор кыахпыт суох. Тустуу аан дойдутааҕы түмсүүтүн (UWW) лицензиятын ылбыт киһи – бу түмсүү иһинэн ыытыллар турнирга хайдах баҕарар кыттар бырааптаах. Хас киһи ылбытынан биһиги кыттабыт. Былырыын 40-чэ уол кыттыбыта. Билигин мин билэрбинэн, сүүрбэччэ уол лицензиятын ылан баран сылдьар. Аныгыскы нэдиэлэҕэ атын уолаттарбыт ылыахтаахтар. Онон быйыл Р.М. Дмитриев турнирыгар отучча уол кыттарга бэлэмнэнэр.

-Станислав, лицензия диэн тугун билбэт дьоҥҥо кылгастык быһааран биэр эрэ.

-Лицензия диэн – Тустуу аан дойдутааҕы түмсүүтэ (UWW) ыытар күрэхтэһиилэригэр биир сылга кыттарга быраап ылыы. Онтукайдарын сыаната – 9 тыһ. солкуобай. Манна Сбербааҥҥа анал счекка төлүүбүт, кыраныысса таһыгар сылдьар пааспарбытын, хаартыскабытын уонна медицинскэй ыспыраапка хомуйан республика тустууга федерациятыгар биэрэбит. Кинилэр Россия спортивнай тустууга федерациятыгар ыыталлар. Оттон UWW-га барар. Онно сайтарыгар киллэрэн, бу киһи лицензиялаах диэн бигэргэттэхтэринэ эрэ кыттар кыахтаах. Онтуката суох кими даҕаны киллэрбэттэр. Эдэрдэргэ үчүгэйэ диэн, Р.М. Дмитриев турнирыгар кытталлар уонна күһүн Д.П. Коркин түһүлгэтигэр кыттар быраабы эмиэ ылаллар.

-Роман Дмитриев турнира быйыл састаап быһыытынан хайдах буолаары турарый? Эн, тренер киһи билэ-көрө сылдьар буолуохтааххын.

-Красноярскайга Иван Ярыгин турнирыгар бара сылдьан, барыллаан кэлиэхтээх хамаандалары кытта кэпсэппиппит. Хаһан баҕарар буоларыныы, Казахстан хамаандата элбэх киһилээх кэлээри сылдьар. Грузия тустууктара кэлиэхтээхтэр. Тывалар күүстээх састаабынан кэлээри сылдьаллар. Красноярскайдар эмиэ кэлиэхтээхтэр. Итиэннэ Россия эдэрдэргэ сүүмэрдэммит хамаандатыттан күүтэбит. Санкт-Петербург эмиэ үчүгэй хамаандалаах. Хамаандалар син хомуллан эрэллэр.

-Аны маннык баар, былырыын Р.М. Дмитриев турнирын түмүгүнэн биэс бастыҥнар кэккэлэригэр киирбиттэр – Россия күрэхтэһиитин финалыгар быһа киирбиттэрэ, быйыл оннук буолуо дуо?

-Билигин ити балаһыанньа үчүгэйдик биллибэккэ турар. Россия эдэрдэргэ хамаандатын сүрүн тренеринэн саҥардыы Абдусалам Гадисов анаммыта. Биир дойдулаахпыт Петр Юмшановтан ити туһунан ыйыталаһа сылдьыбытым, ону бакаа биллибэт, кулун тутар саҥатыгар биллиэ диир. Роман Дмитриев турнирын кэнниттэн республика эдэрдэргэ хамаандата кулун тутар 20-21 күннэригэр Хабаровскайга, Дальнай Восток Федеральнай уокурук күрэхтэһиитигэр кыттар. Россия финалыгар кыттарга номнуо путевкалаах уолаттарбыт онно барбаттар. Холобур, Петр Копылов, Михаил Васильев, Айсиэн Винокуров, Алексей Данилов былырыын Россия күһүҥҥү күрэхтэһиитигэр эриэ-дэхси көрдөрүүлэммиттэрэ. Кинилэри Хабаровскайга ыыппакка, атыттарга кыах биэриэхпит. Оттон Россия финала муус устар ортотугар буолар. Бастаан Нарофоминскай диэн куоракка ыытыллар диэбиттэрэ, онтон Москваҕа диэбиттэрэ, билигин аны Владикавказ диэн буолла.

-Станислав, ити хаста да үп-харчы ыараханыттан үлэ атахтанарын туһунан кэпсээтин, онтон итинник балаһыанньаттан тахсар суолу хайдах тобуларга үлэлэһэҕит?

-Уолаттар, эдэрдэр – биһиги эрэллэрбит буоллаҕа. Онно харчы укпатаххына, болҕомто уурбатаххына, кэнники оҕолорун сайдыбакка, оҕустарыаххын сөп. Былырыын Россия ыччаттарга спартакиадатыгар барыахтаахпытын үп-харчы суох диэн ыыппатахтара. Уопсайынан, кэнники ити боппуруоһунан ыктарыы буолла. Сорох уолаттар күрэхтэһии аҕыйах, сбор да буолбат диэн тохтоон да хаалар түгэннэрэ баар. Холобур, былырыын Россия финалыгар туох баар кыттааччылар, тренердэр, судьуйалар бэйэлэрин харчыларынан барбыттара. Ону барытын төрөппүттэр, улуустар, спонсордар бэйэлэрэ онтон-мантан булсан барбыттара. Быйыл эмиэ хайдах буолара биллибэккэ турар. Урут биһиги Спорт министиэристибэтин кытта үлэлэһэр буоллахпытына, билигин үп-харчы боппуруоһун барытын ЦСП-га ыытабыт дииллэр. Онно билигин бу кэмҥэ харчы суох дииллэр.

Р.М. Дмитриев турнирыгар бэлэмнэнэр сборбутун Олимпийскай эрэл училищетын Тустууга саалатыгар ыытарга былаанныыбыт. Онно Чурапчыттан, Сунтаартан тыыппалаах уолаттары ыҥырыахпыт. Төһө кыалларынан элбэх киһини хабарга кыһаллабыт. Онтон күрэхтэһии саҕаланара биир нэдиэлэ хаалбытын кэннэ чопчу лицензиялаах уолаттары кытта үлэ ыытыллыа. Тренерскэй штабка миигин кытта өссө А.К. Константинов, П.С. Иванов, П.М. Капитонов, В.П. Уваров, Н.Н. Рожин, О.В. Михайлов үлэлэһэллэр.

Училище оҕолорун аһылыктарын боппуруоһугар ыарахаттар бааллар. 350 солк. аһыы сылдьыбыттара. Ону училище дирекцията үлэлэһэн, билигин арыычча үрдээтэ, 450 буолла. Сэрээккэни киллэрэн туран, күҥҥэ икки дьарыктаах оҕоҕо ити даҕаны кыра. Чэ, бастакы нэдиэлэтин тулуйуохтара, онтон салгыы бысталлар. Тоҕо диэтэххэ, үчүгэйдик восстановление барбат. Калорийность мөлтөх соҕус. Онон ас харчыта өссө үрдүөн наада. Улаатан эрэр оҕолорго фармакология элбэх буолуохтаах…

Сэһэргэстэ Петр ПАВЛОВ.  

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *