Александр Иванов: «Тустуу системата уларыйдаҕына – ситиһии баар буолуо»

Бүгүн, тохсунньу 10 күнүгэр – XX1 сайыҥҥы Олимпийскай оонньуу үрүҥ көмүс призера, спорт үтүөлээх маастара, Саха Республикатын үтүөлээх тренерэ, бэйэтин кэмин уһулуччулаах тустууга Александр Николаевич Иванов төрөөбүт күнэ.

Бу бэлиэ түгэнинэн сибээстээн, “Дьулурҕан” 2013 сыл муус устар 25 күнүнээҕи нүөмэригэр бэчээттэммит сэһэргэһиини быһа тардан билиһиннэрэбит. Александр Николаевиһы кытта атах тэпсэн олорон кэпсэтии хаһан баҕарар интэриэһинэй буолааччы. Кини оччолорго эппит санаалара билигин даҕаны тоҕоостоохтор дии саныыбын.   

Александр Николаевич, киһи барыта, тустууну таптааччылар, саамай үчүгэй быраабылалаах тустуу ааспыт үйэ 70-с, 80-с сылларыгар кэлэн ааспыт дииллэр. Оруобуна эһиги тустаргыт саҕана…

– Итиннэ бэйэм туста сылдьыбыт бириэмэм эрэ диэн эппэппин, тустуу саамай сайдыбыт кэмэ этэ. Туох баар техническэй арсеналлар, үөһэнэн күөрэтэн быраҕыылар, комбинациялаан тустуу, эҥин араас варианнары туһаныы, утары албастар, сатабыллаах көмүскэниилэр сүрдээҕин киирбит кэмнэрэ этэ. Ол иһин көрөргө сүрдээх интэриэһинэй этэ. Ити кэмҥэ көрөөччүлэр, ыалдьааччылар наһаа элбэх буолаллара. Ханнык баҕарар таһымнаах күрэхтэһиигэ, били, 2011 сыллаахха биһиэхэ буолбут Россия чемпионатыгар көрөөччүлэр күргүөмүнэн кэлбиттэрин курдук кэлэллэрэ. Омук сиригэр этэ да барыллыбат.

Тустуук кыра да буоллар артыыс буолуохтаах

Спорт ветераннарыттан, урукку көлүөнэ дьонтон ыйыттахха, саха тустууктарыттан саамай чаҕылхай баай техникалаах бөҕөс Александр Иванов диэн үрдүктүк сыаналыылларын элбэхтэ истиэххэ сөп. Эйиэхэ уопсайынан, көбүөргэ тахсан тустуу диэн туох этэй? Хайдах эмэ гынан кыайыы диэн дуу, эбэтэр үөрэппит албаскын, комбинацияҕын дьоҥҥо көрдөрөн, онтон дуоһуйууну ылыы дуу?

– Саамай үрдүк техникалаах тустуук диэн этэллэрэ сыыһа соҕус дии саныыбын. Ол гынан баран, сорохторго холоотоххо уонна көстүүтүнэн баҕар буолуон сөп. Оттон мин бэйэм санаабар, аан дойду үрдүнэн тустууну 100 бырыһыан билэр киһи диэн суох. Олох улахан, үрдүк кылаастаах спортсмен чэ 50, 60 бырыһыаны биллэҕинэ да, тустууну улаханнык билэр киһи диэн буолар. Ким хайдах стиллээх тустара, ким хайдах манералааҕа, ким хайдах стойкалааҕа барыта араарыллар. Холобур, Роман Дмитриеви ылан көр, киһиэхэ хатыламмат бэйэтэ туспа стиллээх тустуук. Кини бэйэтин стилигэр саамай баай техникалаах тустуук. Павел Пинигин эмиэ бэйэтин тустар стилигэр улахан техникалаах бөҕөһүнэн биллэр. Онон ким төһө баай албастааҕын, киһи тустар стилинэн араарыахха наада. Юрий Шахмурадовы «тустуу профессора» диэн ааттыыллар, ол гынан баран, кини эмиэ билбэтэ элбэх буоллаҕа дии.

Оттон кыраһыабай тустуу диэн олох атын. Холобур, ханнык баҕарар тустуук кыра да буоллар артыыс буолуохтаах. Тоҕо диэтэххэ, эн син биир норуот иннигэр тахсан тустаҕын. Туох дьоҕурдааххын, тугу сатыыргын дьоҥҥо көрдөрөҕүн. Кинилэргэ бэйэҥ культураҕын, билиигин көрдөрө сатыахтааххын. Ол иһин төһө кыалларынан, сорох түгэҥҥэ «бу сырыыга киирэн бу утарсааччыбын маннык албаһы, маннык кыраһыабайдык оҥоруохтаахпын» диэн бэйэҕэр сыал-сорук туруорунуохтааххын. Онтукаҥ туолбатаҕына, баҕар сүүрбэ да очукуонан кыай, астыммакка тахсаҕын.

Киһи туста киирэригэр туох эмэ саҥаны оҥордоххуна эрэ уонна эн стилгин билэр утарсааччыгар киирдэххинэ, кинини кыайыаххын баҕарар буоллаххына, кини билбэт, атын албаһын соһуччу оҥордоххуна биирдэ кыайыыны ситиһэҕин. Этэргэ дылы, хас киирсии аайы бэйэҥ улахан дуоһуйууну ылан тахсыахтааххын. Баҕар хотторуоххун да сөп, ол эрээри, бу киирсиигэ мин ханнык эрэ саҥа ньыманы, албаһы оҥорон дуоһуйан тахсыахтаахпын диэн. Холобур, бэйэҕэр сыал-сорук туруорунаҕын, кыра күрэхтэһии буоллаҕына, бу албаһы оҥоруохтаахпын уонна мантыкам табыллыбатаҕына төһө да кыайдахпына син биир астыныыны ылыам суоҕа диэн. Эбэтэр, хотторон баран бу албаһын дуу, комбинациян дуу табыллыбыт буоллаҕына, эн астыныыны ылаҕын.

Тустуу быраабылата уларыйыан наада

Билигин тустууну Олимпиадаттан туораппат туһугар элбэх үлэ бара турар. Онно биир өттүнэн кырдьык, дьоннор быраабылата ситэтэ суоҕун ыйаллар. Эн дьэ холобура, маннык оҥорон көрөн, тустууну хайдах гынан көстүүлээх оҥоруоҥ этэй? Дьон-сэргэ чахчы сэҥээрэрин курдук, туох саҥаны, сонуну киллэриэххин сөбүй?

– Бастатан туран, тустуу быраабылата уларыйыан наада. Билиҥҥи быраабыла хайдах эрэ төттөрүтүн тустууну суох гына сатыыр курдук. Киһи туох да албас, комбинация оҥорбокко анньыһан баран, анараа киһи алҕас көбүөр таһыгар үктэннэҕинэ, эйиэхэ – кыайыы.  Ол иһин билиҥҥи спортсменнар тустан күлүмэхтэһэн испэттэр, тураллар, кэтэсиһэллэр. Рискуйдуохтарын баҕарбаттар. Икки мүнүүтэ кылгас дииллэр. Дьиҥэ ити бириэмэҕэ туста киирбит киһи ортотунан уонча да очукуону ылыан сөп. Билигин ону оҥоро сатаабаттар, бары фишканы кэтэһэллэр. Инньэ гынан, халлаантан түһэри кэтэһэллэр, үлэлээн ылыы диэн мэлигир. Онон быраабыла хайаан да уларыйыан наада. Уларытыахтара даҕаны, онно мин эрэллээхпин. Аан дойдутааҕы тустуу салайааччыларар — специалистар, профессионаллар буолуохтаахтар. Чопчу харчыга оонньооһуҥҥа эҥин буолбакка. Мартинетти гиэнэ бу тустууну тэнитэбин, тарҕатабын диэн – атыыланыы буолар. Ханнык баҕарар дойду бэйэтин бөҕөһө ситиһиилээх буоларыгар элбэх харчыны биэриэн сөп. ФИЛА онно интэриэстээх, ити улахан харчы боппуруоһа. Бизнес содула тустууну маннык балаһыанньаҕа тиэртэ дии саныыбын.

Тустуу техникатын, тустуу көстүүтүн суох оҥордулар. Ити спортсменнар буруйдара буолбатах, кинилэр быраабыланан салайтараллар. Биир өттүнэн билигин кыайыы кэллэҕинэ, материальнай өттүнэн интэриэс улаатта, урукку курдук кубок, лиэнтэ ылан баран сөп буолан дуоһуйан хаалбаккын. Билигин олоххун оҥостоҕун. Политика эрэ буолбатах, билигин спордун диэн профессия. Сорохтор урут да этэр этилэр, билигин да үгүстэр саныыллар, спортсменнар диэн көрүлүү-оонньуу сылдьар дьон курдук. Спорт диэн сүрдээх улахан эриирдээх-мускуурдаах үлэ. Көрдөххө эрэ уолаттарын 4 мүнүүтэ киирэн тусталлар, оттон кыайыыны ситиһиэх диэтэххэ, эйигин утары тахсыбыт тыыннаах киһини кыайарга улахан үлэ наада. Көннөрү үлэ буолбакка, уһун унньуктаах үлэ эрэйиллэр.

Саҥа анаммыт тренердэргэ ымсыырбаппын

Республика тустууга тренердэрэ саҥа ананан үлэлээн эрэллэр, эн олимпиец, олоххун спорка анаабыт киһи буоларын быһыытынан итиннэ тугу этиэҥ этэй?

– Старшай тренеринэн ким баҕарар үлэлиир дуоһунаһа буолбатах. Биир өттүнэн, эппиэтинэһэ улахана бэрт. Иккиһинэн, биһиги тустуубут урукку таһымтан түспүтүн билэбит. Ону өрө тардарга улахан үлэ итиэннэ билии наада. Саҥа анаммыт тренердэргэ ордугурҕаабаппын, ымсыырбаппын. Ол гынан баран, талылыннылар да үлэлиэхтээхтэр. Сөбүлэнэн кэлбит буоллахтарына, эппиэтинэһи сүгүөхтээхтэр. Билигин кинилэр иннилэригэр улахан сыал-сорук туруохтаах. Ханна үбүлээһин баар даҕаны, төһөнөн ороскуот барар да, соччонон ирдэбил күүһүрүөхтээх.

Тустуу – саха норуотун саамай сөбүлүүр көрүҥэ. Кыайыахпытын сөп диэн дакаастаммыт көрүҥ. Билигин биһиги бэйэбит итэҕэспититтэн эрэ таһыммыт намтаата. Онон анаммыт тренердэр толкуйданан үлэлиэхтэрин наада. Аҥардас ыллыбыт даҕаны дьарыктаан бардахпытына кыайыахпыт диэн толкуй суох буолуохтаах. Старшай тренердэр эрэ диэн буолбатах, бүтүн системаны уларытыахха наада. Ону аҥардас көбүөргэ үлэлээһининэн уларыппаккын. Бүтүн республика үрдүнэн үлэ барыан наада. Ону сатаан тэрийдэхтэринэ маладьыас буолуохтара. Оттон салалта диэн салалта буоллаҕа, аныыр, ирдиир бырааптаах. Ол гынан баран, бу анааһыҥҥа салалта эмиэ дьиҥинэн үчүгэйдик толкуйдаан баран оҥорбут буолуохтаах этэ. Мин көрдөхпүнэ, салалта өссө төгүл бэйэтин таһымын көрдөрдө. Сыыһа, ситэтэ суох хамсаныы бара турар. Хайдах эмэ гынан аныахха эрэ диэн санаанан салайтардылар. Саҥа тренерскэй састаабы мөлтөхтөр диэн эппэппин, бэйэлэрин таһымнарынан хаһан баҕарар үлэлиэхтэрэ.

Аҕыйах хонуктааҕыта эдэр тустууктарбыт Агинскайга Россия эдэрдэргэ күрэхтэһиитигэр эриэ-дэхси көрдөрүүнү ситистилэр.

– Ити биир өттүнэн үчүгэй ситиһии. Тэҥ састаап тахсан эрэриттэн киһи үөрэр. Ол гынан баран, дьиҥинэн бастакы миэстэ суоҕа киһини толкуйдатар. Үс иккис, биир үһүс  миэстэ диэн этэргэ үчүгэй. Маныаха Петр Юмшанов улаханнык сыралаһан үлэлэспитэ көстөр. Ити миэстэлэспит уолаттары Петр Петрович Россия хамаандатын кытта элбэхтик эрчийэр түмсүүлэргэ, күрэхтэһиилэргэ илдьэ сылдьыбыта. Сайыҥҥы өттүгэр үчүгэй ноҕоруусканы ылбыттара. Итиннэ уолаттар хайдах үлэлээбиттэрин билэбин. Холобур, Василий Петрович Уваров календарьнай былаан быһыытынан тэрийэн Михаил Протопопов эҥин курдук кылаастаах специалистар үлэлэспиттэрэ. Ол иһин мин уруккуттан этэбин, бу үүнэн иһэр оҕолорбутун улахан таһымнаах тренердэр, урукку кылаастаах спортсменнар эрчийиэхтээхтэр диэн. Тустуу ымпыгын-чымпыгын саамай ылар кэмнэригэр кинилэри профессионаллар дьарыктыахтаахтар. Оттон улааппыттарын кэннэ кинилэри үөрэтэр сүрдээх ыарахан.

Манна биһиэхэ тренердиэн сөптөөх кылаастаах уолаттар элбэхтэр. Василий Гоголев, Петр Юмшанов, Герман Контоев, уо.д.а. кинилэр, урукку, советскай оскуола уолаттара үлэлиэхтээхтэр.

Ханнык баҕарар дуоһунаска профессионал олоруохтаах

Александр Николаевич, эн курдук баай опыттаах, Олимпиадаҕа туста сылдьыбыт киһи бэйэҥ курдук спортсмены иитэн-үөрэтэн таһаарбата дии саныыбыт.

– Киһи барыта олимпийскай чемпиону иитэр кыаҕа суох. Онно эппиэттиир талааннар кэмигэр көстүөхтэрин, киниэхэ түбэһиэхтэрин наада. Холобур, биһиги тренердэрбитин да ылан көр, Олимпиадаҕа кыттар кыахтара суох буолан, олимпиеһы бэлэмнээбэттэр. Россияттан буолбакка, атын дойдулартан кытта сатыыллар. Таһымнара кыра. Спорду бизнес оҥостуу, бэйэ олоҕун хаҥата сатааһын баар. Самородоктар көстүөхтэрин наада.

Биһиги тренербит Дмитрий Петрович Коркин талааннаах оҕолору көрдөөһүнүнэн утумнаахтык дьарыктаммыта. Билигин талааннары булууга усулуобуйа барыта баар. Саамай улахан биричиинэтэ үчүгэй, тыыппалаах оҕолор кэлэн баран, кыахтарын сайыннарар таһымнаах тренердэр суох буоланнар, сүтэн, симэлийэн хаалаллар. Кинилэр бэйэлэрин таһымнарыгар тиэрдэллэр, оттон салгыы сайыннарар кыахтара суох. Биһиги системабыт сыыһата итиннэ сытар. Биир тренертэн атын тренергэ баран иһиллиэхтээх. Биһиэннэрэ дэриэбинэттэн тахсаат, Олимпийскай оонньууга тиийээри гыналлар. Итинник хаһан да буолбат. Маныаха бастатан туран салалта, спортивнай функционердар уонна тренерскэй састаап буруйдаахтар, ол иһигэр тустуу федерацията эмиэ. Итиннэ барытыгар идэлэрин баһылаабыт дьон олоруохтаахтар, үлэлиэхтээхтэр. Ырааҕы көрө барбакка, биһиги спорка министерствобытыгар биир да спорт маастарын булуоҥ суоҕа. Уонна хайдах сайдаары гынаҕын? Оҕо спортивнай оскуолаларын директордарын ылан көр, биир-икки эрэ маастар баар, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастардар отой да суохтар. Уонна спорду хайдах сайыннараары гынаҕын? Ити барыта сөптөөх система суоҕуттан.

Биир эмэ спорт обьегын ылан көр эрэ, бу «Триумфтан» атыҥҥа, ону даҕаны Павел Пинигини ити дуоһунаска СР Президенэ олордубута, биир эмэ спорт маастарын бул эрэ. Спортан барбыт дьоммут үлэ көрдөөһүннэрэ кыһалҕа буолла. Тоҕо кинилэр ити обьект салайааччытынан, спортивнай оскуола директордарынан, министерствоҕа, Үрдүкү спортивнай маастарыстыба оскуолатыгар, Олимпийскай эрэл училищетыгар үлэлиир кыахтара суоҕуй? Бу буолар, система сыыһата. Тустууга сүрүн тренер буолар кыахтаах уолаттар бааллар, ол эрээри, кинилэр салалтаҕа санаа хоту сөп түбэспэттэр.

Спортсмен хаһан да салайааччы буолар кыаҕа суох диэн санаанан салайтараллар. Ити олох сыыһа. Тоҕо Россия, Союз, аан дойду чемпионнара салайыа суохтаахтарый? Төттөрүтүн кинилэрдээҕэр ордук салайалларын син биир билэбин.

Дмитрий Петровиһы маастар буолбатах этэ дииллэр. Оттон кини Ленинград куорат чемпиона ээ. Ол аата, маннык улахан куорат күрэхтэһиитигэр бастаабыт киһиэхэ спорт маастарын нуормата иҥэриллэр. Кини аат-суол ыла, эккирэтиһэ сатыыр киһи буолбатах. Баҕарбыта эбитэ буоллар, маастар нуорматын ылан кэлиэхтээх этэ. Дмитрий Петрович атын өйдөөх-санаалаах киһи. Кини киһини бары өттүнэн барытынан сайыннарара. Кини курдук саатар биир киһи баара эбитэ буоллар, улахан үөрүү буолуо этэ. Дмитрий Петрович туһунан кэпсэтии күөрэйдэҕинэ, «оннооҕор кини…» диэн тылы тутталларыттан сүрдээҕин хомойобун. Коркиҥҥа тэҥнэһэ сатаабатыннар, Коркины эккирэтэннэр, кинини холобур оҥостон үүнүөхтээхтэр-сайдыахтаахтар.

Үчүгэй системаны олохтуур туһугар улаханнык туруулаһыахха, элбэхтик этиэххэ-тыыныахха наада.

– Оттон билигин итэҕэһи-быһаҕаһы этэр, инники, кэскиллээҕи торумнуур да киһиҥ суох буолла быһыылаах. Роман Михайлович баар эрдэҕинэ, кини этэр этэ, оттон билигин оннук киһи баарын көрбөппүн. Бары тойоҥҥо бэрт буола сатыыллар. Ону кинилэр билбэт буолбатахтар, ол гынан баран, кинилэр куттастар. Үлэлэрин миэстэтин сүтэриэхтэрин баҕарбаттар. Бу күүскэ өтөн киирбит система. Кырдьык, бу сыыһа системаны алдьатарга элбэх үлэ эрэйиллэр. Дьоҥҥо эрэл үөскүөн наада. Олохпут түргэн тэтиминэн уларыйа турар. Саамай куһаҕана, нэһилиэнньэбит хотторууга үөрэннэ. Биһиги оҕолорбут кыайтарыахтаахтарын, кавказтар кыайыахтаахтарын курдук. Биһиги ахсааммытынан аҕыйахпыт, кавказтар икки-үс төгүл элбэхтэр диэн тренердэрбит кэлэн биһиги салайааччыларбытын итэҕэтэн кэбиспиттэр. Оттон дьиҥэ, дьыала онно буолбатах. Урут да кавказтартан сахалар элбэҕэ суох этибит, ол эрээри, кыайар этибит. Кавказтар күүстээхтэрин, кыайыгастарын, хотторуо суохтарын туһунан дьону, нэһилиэнньэни буккуйдулар. Ити барыта эппиэтинэстэн куотунууну була сатааһын буолар. Бэйэлэрин итэҕэстэрин, үлэлэрин саптына сатааһыннара.

Көһө сылдьар үөрэтэр бөлөҕү тэриниэххэ

Александр Николаевич, биһиги аатырбыт бөҕөстөрбүт эдэрдэргэ кэлэн аһаҕас уруок дуу, маастар-кылаас дуу ыытан, бэйэлэрин хамсаныыларын, албастарын көрдөрөллөрө эбитэ буоллар, диэн санаа баар. Ону эн туох дии саныыгын?

– Ити боппуруоһу тустууну таптааччылар туруораллара саамай сөп. Ол гынан баран, маастар-кылаас эҥин көрдөрүү диэн кыра. Биирдэ конференцияҕа эмиэ этэн турабын, кылаастаах маастардартан көһө сылдьан үөрэтэр бөлөх тэриниэхтээхпит диэн. Холобур, 5-6 үчүгэй уолаттары, ити Василий Гоголевы, Михаил Протопоповы, Артур Константиновы, Герман Контоевы… улуустарынан анаталаан, биирдии-иккилии нэдиэлэ аһаҕас уруок тэрийэллэрин ситиһиэхтээхпит. Оттон өскөтүн биир күн саалаҕа тиийэн маастар-кылаас көрдөрдүн даҕаны оҕолорун өйдөөбөттөр. Туһата суох.

Оттон эйигин бэйэҕин ыҥыран, аһаҕас уруок тэрийэн баран видеонан уһултаран, араас захваттары, албастары үөрэтэр пособие курдук тутуннахтарына, син туһалаах буолуо этэ.

– Ити туох да туһата суох буолуо. Тоҕо диэтэргин, ханнык баҕарар үрдүк кылаастаах спортсмен бу маны көрдөр диэтэхтэринэ, тута көрдөрөрө кыаллыбат. Бэйэтигэр сөп түбэһэр спарринг-партнердаах буолуохтаах. Этэргэ дылы, эн тугу оҥороору гынаргын тута өйдүүр буолуохтаах. Оттон бу дьонуҥ өйдөөбөттөр. Итиэннэ саамай улахан боппуруоһунан, эн төһө да үрдүк кылаастаах спортсмен буол, маастар кылаас дуу, аһаҕас уруок дуу иннинэ оруолгар киириэхтээххин. Ханнык баҕарар артыыһы ылан баран оонньотон, ыллатан, үҥкүүлэтэн барбаккын ээ. Уобараска киириэххэ наада. Холобур, Иван Степанов «Борис Годуновка» ыллыырыгар уобараһыгар биир ыйы быһа бэлэмнэнэн киирэр уонна ыйы быһа онтукайыттан тахсар. Биһиги ол уобараспытыттан тахсыбыппыт ырааппыт дьон буоллахпыт. Ол иһин, дьарыкка тиийэн аһыллыахха наада.

Оттон видеонан уһултарыыга биир албаһы көрдөрүүгэ кырата биир чаас наада. Араас вариана элбэх буоллаҕа дии. Мээнэ көрдөрөрдөөҕөр дьарык кэмигэр үөрэтэр туһалаах буолуон сөп. Ол иһин этэбин, тустууҥ, спордун – улахан искусство. Мин холобур киэн туттабын, тустуу искусство буолбут кэмигэр дьарыктаммыппынан. Билигин киһи барыта тустуон сөп. Барыта стандарт. Урукку спортсменнарыҥ бары тус-туһунан буочардаах, туспа стиллээх буолааччылар.

Кэпсэппиччэ, биир маннык санааны истээри гынабын, чуолкайын билбэппин, дьонтон истибитим, эн тренердии сылдьан соҕуруу оҕолору сборга илдьэ сылдьан эрчиллии кэмигэр көрөөччүлэр көрдөһүүлэринэн тустубуккун, урукку албастаргын көрдөрбүккүн сүрдээҕин сөхпүттэрин, киэн туттубуттарын туһунан кэпсээн баар. Ити туһунан билиһиннэриэҥ буолаарай?

– Итинник түгэннэр баар бөҕө буоллахтара дии. Сакаас быһыытынан биирдэ көрдөрөн турабын. Стайкига үөрэтэр-эрчийэр түмсүүгэ сырыттахпытына, сарсыардааҥҥы дьарыкка биир тренер үрдүбэр кэлэн түспүтүн утары көрсөн, бэйэм сөбүлээн туттар албаспынан боруоста атаҕа үөһэнэн күөрэйэн тахсыар диэри тэбэн көхсүгэр түһэрбитим. Саала иһэ хаһыы-ыһыы бөҕө буола түспүтэ. Анараа киһи бэйэтэ да соһуйда. Маннык оҥоруо диэбэтэх буоллаҕа дии. Онтон чэ өссө киирсиэх диэн буолла. Ону мин аккаастаммытым. Оттон тылбар киллэрэн, киириһиннэрбиттэрэ. Онно эмиэ соруйан кэннибэр таһааран баран тэбэн түһэрбитим. Ити өр чочуллубут албас этэ. Холобур, Дмитрий Петрович аҥардас биир албаһы – миэлиҥсэни үс ыйы быһа үөрэппитэ. Оннооҕор уоту умулларан баран хараҥаҕа киһи кэлэн истэҕинэ ол албаһы оҥоруохтааххын, ол кэмҥэ сөп түбэһиннэрэн кини уоту холбуура. Ханнык баҕарар албаһы автоматически оҥоро үөрэниэхтээххин.

Александр Николаевич, биһиги хаһыаппыт ыалдьыта буолан олороҥҥун ааҕааччыларга, спорду сырдатыыга туох санаалаардааххыный?

– Сырдатыы үлэтэ сүрдээх күүскэ барар. Ол гынан баран, мин бэйэм биир баҕа санаалаахпын, биһиги эдэр спортсменнарбытын наһаа арбаабакка киһи сиэринэн сырдатыахха, суруйуохха. Олимпийскай оонньууга, аан дойду чемпионатыгар ситиһии кэнниттэн дьэ киэн туттуохха сөп. Россия уолаттарга, эдэрдэргэ күрэхтэһиитигэр кыайыы, миэстэлэһии ити улахан сыал-сорук биир түһүмэҕэ эрэ буолар. Ону буоллаҕына биһиэхэ «аар саарга аатырбыт киһибит» диэн дарбатыы бөҕө буолар. Ити олох сыыһа. Аар саарга аатырыы диэн, аан дойдуга кыайыы. Ол гынан баран, улахан дьоҥҥо, оҕолорго буолбатах. Кинилэри боруоста сэмэйдик сырдатыахха эрэ наада, маннык ситиһиини ыллыбыт диэн.      

Тустууну таптааччылар билигин улаханы эрэйэллэрэ суох буолла. Урут бары олимпийскай мэтээл көрдүү сатыыллара. Билигин туох-ханнык кыахтаахпытын биллилэр уонна билиннилэр.

Петр ПАВЛОВ.

Александр Иванов: «Тустуу системата уларыйдаҕына – ситиһии баар буолуо»: 2 комментария

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *