Хайыһардьыт

Афанасий армияҕа сулууспалаан кэлэн военкомакка учуокка тура киирдэ. Сэкэрэтээр кыыс докумуон толоро олордоҕуна, биир майор чыыннаах офицер кабинеттан таҕыста. Саллаат турарын көрөн кимин, хантан кэлбитин ыйыталаста.

“Молодец старший сержант, служил хорошо – видать сразу” – диэн баран, Афанасий түөһүгэр иилиллибит армейскай значоктары кичэйэн көрдө, онтон биир значогу интириэһиргээн илиитигэр тутан көрдө: “Лыжник значит, пятерку за сколько?” – диэн ыйытта – значокпут бастакы разрядтаах  хайыһардьыт диэн эбит.

Афанасий: “Пятерку не очень, ну где-то чуть выше семнадцати, мой конек пятнашка, временами тридцатку хорошо бегаю, товарищ майор”,– диэн хоруйдаата уонна байыаннайдыы чиккэйэн турда. Майор Афанасий докумуоннарыттан түргэн баҕайытык биир кумааҕыны иилэ тардан ылла уонна: “А вот с этим только ко мне, пошли”, – диэтэ уонна кабинет аанын арыйан Афанасийы киир диэбиттии илиитинэн ыйда. Киирэн баран, майор сиэйпэ арыйан биир сурунаал таһаарда уонна кумааҕыны көрө-көрө толорбутунан барда. Толорон бүтэн баран: “И так, товарищ старший сержант, на гражданке Афанасий Яковлевич Филиппов, я напоминаю, что вы давали расписку о не разглашении военной тайны. К этой военной тайне относится даже то, что вы служили в секретных особых частях связи. Также напоминаю, что вы являетесь так называемым не выездным в течение пяти лет, если этот срок изменится будете уведомлены особо. Ну доброго пути”, – диэн баран илии тутуста.

Афанасий төрөөбүт Хоротугар тиийэн, сулууспалыы барыан иннигэр физкультура учууталынан үлэлээн испит оскуолатыгар ити дуоһунаһыгар төттөрү киирдэ. Ити кэмҥэ директордыы сылдьар Семен Алексеевич Корнилов туох да улаханнык астынна – ол сахха физкультура учуутала “улахан дефицит” этэ. Оттон Афанасий, аҕа саастаах дьоҥҥо боростуой соҕустук Оппьуонньа, оскуола саҕаттан син биллэр спортсмен, ол саҕанааҕы үгүс спорсменнар курдук элбэх көрүҥҥэ дьарыктанар киһи – арба, дьарыктананыыта үксүн хайыһар уонна тустуу буолара, оттон ити көрүҥнэртэн ылбыт сатабылларын спорт үгүс көрүҥэр туһанар этэ. Хоро сэттэ кылаастаах оскуолатын кэннэ Иккис Нөрүктээйигэ (норуокка Второй аатырар нэһилиэккэ) үөрэҕин салҕаабыта. Ол онно үөрэнэр сылларыгар хаста да Второйтан Хороҕо хайыһарынан кэлитэлээн турар. Онтуҥ уон икки көстөн ордук курдук сир. Субуотаҕа үөрэх кэннэ турунар, сарсыныгар, ийэтигэр дьиэ таһыгар күүс-көмө буолан баран, төттөрү барар… Саха сирин бастакы эдэр ыччат Спартакиадатыгар чэпчэки атлетикаҕа хас да сүүрүүгэ, көҥүл тустууга бириистээх миэстэлэри ылбыта, Саха сирин хапсаҕайга бастакы чемпионаттарыттан биирдэстэригэр элбэх “улуулары” охтортоон, иккистээбит “улууга” баал эрэ аҥара хотторон, үһүс буолбута. Онон директор үөрүүтэ улахана биллэн турар. Ону таһынан Афанасий Яковлевич оҕо аймаҕы кытта уопсай тыл булар киһи буолан биэрдэ, түргэн баҕайытык оскуола эрэ буолбакка нэһилиэк олоҕор-дьаһаҕар тутаах киһи буолла.

Саҥа Дьыл кэннэ директор телефона биир өрөбүл күн сүгүннээбэтэ. Ити кэмҥэ телефон нэһилиэккэ бэрт сэдэх тэрил, чааһынай ыалга суоҕун кэриэтэ, почтаҕа, сэбиэккэ уонна оскуолаҕа эрэ баар. Арай ити күн Семен Алексеевич оскуола таһыгар субуотунньук тэрийэн дьиэҕэ киирбэккэ сырытта. Күн бүтүүтэ дьэ оскуолаҕа киирэн кумааҕы саамылана түһэргэ сананна. Онно телефон трубката директор кулгааҕын кытары дьэ көрүстэ. Трубка: “Филиппов Афоня кэлбит эбит дуу, кэлэр нэдиэлэ бүтүүтэ оройуон чемпионатыгар кыттара булгуччулаах”, – диэн сорудахтаан баран ах баран хаалла. Афанасий итиччэ сорудах ылан баран хайыһарын дьарыгын күүһүртэ, хаста да оҕолорго бириэмэ туттаран бэйэтэ-бэйэтин кытта күрэхтэстэ. Хас да табаарыс киһи холонсон көрөөрү гынан баран аккаастаннылар – киһилэрэ армияттан хайыһардьыт быһыытынан лаппа күүһүрэн кэлбит эбит. Хайыһардыы куораттыырыгар (манна киин улуустарга анаан – эһи диэки куораттааһын диэн Дьокуускайга киирии буоллаҕына, биһиэхэ ити өйдөбүл Өлүөхүмэҕэ кирии) Семен Алексеевич бэрт күүскэ кыайыы баҕаран, алҕаан ыытта. Чемпионат бүппүтүн кэннэ Афанасий телефонунан директорыгар маннык быһыылаахтык биллэрдэ: “Уон уонна уон биэс километрга бастаатым, биэскэ үһүс буоллум, онон сборнайга киирэн Ньурбаҕа зонаҕа барар буоллум”, – диэн. Онно директор бэркэ диэн үөрдэ уонна: “Кытаат, түһэн биэримэ, оскуолаҥ, Хороҥ аатын өрө тут!”, – диэн алҕаан биэрдэ.

Олох бэйэтин хаамытытан баран истэ. Хас да хонон баран оскуолаҕа директор хоһугар почтальон киһи Фаина Григорьевна Ченских киирэн кэллэ уонна телеграмма туттарда. Ону ылан Семен Алексеевич аахта уонна кабинетын аанын аһан коридорынан сүүрэн иһэр уолу тутан ылан оскуола иһигэр баар дьону, улаханныын-кыралыын спортзалга хомуйарга сорудахтаата. Дьон мустубутун кэннэ тахсан телеграмматын кинилэргэ ааҕан иһитиннэрдэ: “Пятнадцать, эстафету выиграл, десятка третий, лечу на республику”, – диэн баран дьоҥҥо ситэ тиийбэтэ диэбиттии өссө төгүл добдугураччы аахта уонна эбэн биэрдэ: “Уолбутугар ситиһиилэри баҕарыаҕыҥ уонна манна үчүгэй үлэбитинэн киниэхэ күүс-көмө буолуохайыҥ”, – уонна залтан тахсан барда.

Ити күн Афанасий ситиһиилэрин туһунан Хоро туола түстэ. Арай, кини ийэтэ Мария Николаевна уолум тоҕо өр буолла диэн мунаахсыйа сылдьар. Оттон дьон эмээхсин бэйэтэ билэ сылдьар диэн ол туһунан кинилиин кэпсэтии таһаарбаттар. Семен Алексеевич учууталым суох кэмигэр дьиэтигэр-уотугар туох эмэ көмө наада эбитэ дуу диэн, Мария Николаевнаҕа тахса сырытта. Дьиэҕэ тоҥсуйан баран киирэн дорооболоһон баран, иһирдьэ ааста. Мария Николаевна оһох таһыгар турар олоппоско олоро түстэ: “Уолум?” – диэн ыйытардыы нэһиилэ кэриэтэ саҥа таһаарда. Семен Алексеевич тугу өйдөөбөтө: “Улахан маладьыас, Дьокуускайга да маладьыастыыр ини”, – диэн хоруйдаата уонна туох эбит көмө наадатын ыйыталаста. Мария Николаевна сирэйэ-хараҕа сырдаан, уола тоҕо маладьыаһын ыйыта да барбата уонна остуол тардан киһитин чэйдэттэ. Семен Алексеевичтыын бэйэтин үгэһинэн сиһилии кэпсэтэн Мария Николаевна, кырыктаах сэрии уотугар уолун, кэргэнин сүтэрбит киһи, сүрэҕэ сымнаата, кэҥээтэ.

Аҕыйах хонон баран, Фаина Григорьевна эмиэ телеграмма аҕалла. Ону ааҕан баран, Семен Алексеевич сирэйиниин сырдыы түстэ. Ити күн буолбут педсовекка онтун ааҕан иһитиннэрдэ: “Все как в Нюрбе. Вошел в сборную Якутии. Еду в Комсомольск-на-Амуре”, – диэн эбит, директор телеграмматын өрө күөрэттэ уонна эмискэ нууччалаан: “Вперед к победе!” – диэн түмүктээтэ.

Өссө уонча хонугунан Фаина Григорьевна директор хоһугар бэрт көтөҕүллүүлээхтик туттан киирэн кэллэ. Суумкатыттан таһааран осуолга ууран кэбистэ. Семен Алексеевич кини биэрбит телеграмматын арыйан да көрбөтө, почтальон сурунаалыгар илии баттаата уонна почтальон тахсарын кэтэһэн саҥата суох олордо. Аан сабыллыбытын кэннэ ээр-сэмээр телеграмманы арыйда, аахта, өрө тынна уонна остуолга ууран кэбистэ. Ити телеграмма туох ис-истээҕин биир уол директор ыҥырыытынан киирэ сылдьан алҕас ааҕан тахсан сурах тарҕатта: “Яковлич алдьархай эбит. Дальнай Восток сильнейшайдарыгар уон биэскэ бастаабыт, аны Дальнай Восток чемпионатыгар Хабаровскайга барбыт”, – диэн. Ону истибит оҕо, учуутал дьэ, директор хомуйара буолуо диэн кэтэһэн көрдүлэр да, киһилэрэ туох эрэ бэйэтин дьыалытын оҥорон кабинетыттан тахсыбата, киэһэ хойукка диэри онно олордо.

Нэдиэлэ ааста. Фаина Григорьевна сүүрэр быластаан оскуола диэки баран иһэн, Семен Алексеевиһы көрсө түстэ уонна бэркэ диэн үөрбүт куолаһынан: “А я к Вам!” – диэтэ уонна эмиэ телеграмма таһаарда. Киһитэ онтун туох да саҥата суох былдьыыр быластаах туура тутан ылла уонна илии баттаан баран, бара турда. Фаина Григорьевна кинини батыһа көрдө уонна өрө тыынан баран төбөтүн илгиһиннэ. Почтатын диэки баран иһэн Ефросинья Васильевна Майорованы утары көрсөн: “Афанасий Яковлевич очень молодец-то является, Восток выиграл едет на Сибирь, ух молодец, фу ты… На целую Сибирь едет”, – диэтэ уонна кэпсэтэ турбакка ааһа турда.

Өссө нэдиэлэ ааста. Почтальоммут сүүрэр быластаан оскуолаҕа киирэн директор кабинетын аанын тэлэччи аһан уонна телеграмма тутуурдаах илиитин утары ууммутунан  киирдэ, аан таһыгар турбут Семен Алексеевич онтун туура тутан ылан баран, төттөрү остуолун диэки баран иһэн соһуйан тохтоон турар Фаина Григорьевна диэки телеграмманы быраҕан саайда уонна: “Мне его телеграммы не нужны, понимаете не нужны-ыы-ыы. Мне он сам нужен, ясно да…” – диэн хаһыытыырдыы куолаһын улаатыннаран саҥарда. Почтальон эрэйдээх ити тыллар сорохторун истибэтэ да – телеграмманы туттурбытыгар илии да баттаппахха атахха биллэрдэ. Син өр соҕус салгыҥҥа ыйыммыт телеграмманы сиртэн ылан Семен Алексеевич остуолга ууран кэбистэ. Киэһэтигэр дьиэтигэр бараары туран телеграмматын дьэ аппас гыннаран аахта: “Зоне Сибири и Дальнего Востока выиграл пятнашку, десятке третий. Еду на Союз”, – диэн суруллубут эбит. Директор: “Маладьыаһын маладьыас буоллаҕа…” – бэйэтэ-бэйэтигэр диэн баран, тахсан барда.

Хаар ууллара чугаһаата. Арай, биир сарсыарда директор телефона тыаһаата, трубкатын ылбытыгар онтон Афанасий Яковлевич куолаһа: “Дорооболоруҥ. Бу куоракка кэллим, кэнники Свердловскайга Союзка иккитэ сүүс сүүрбэччэ киһиттэн сүүрбэ алтыс буоллум, бу спорткомитеттан эрийдим. Ньурбаҕа Спартакиада зачетугар хайыһар республика буолар үһү, онно илдьэбит дииллэр. Бу…” – диэн дакылааттыырдыы чуолкай соҕустук саҥаран истэҕинэ, ону ситэ саҥардыбакка Семен Алексеевич: “Ону-маны билбэппин, куоракка холхуос массыыната баар. Бул. Кэлэ тарт”, – диэн саҥаран баран, телефонун ууран кэбистэ уонна кабинетыттан тахсан барда. Утары иһэр оскуола саабыһа Лидия Алексеевнаны тохтотон туох да саҥарар бокуой биэрбэккэ: “Мин суохпун. Телефону ылымаҥ. Ким да эрийдин”,– диэтэ уонна тугу ыйытар дуу саҥарар дуу бириэмэ биэрбэккэ түргэн-түргэнник оскуолаттан тахсан барда.

Тойон тылыгыр турунан, Афанасий сарсыныгар этэҥҥэ Хоро массыынатын булан дьиэтигэр тиийэн кэллэ. Сааһын куска сырыттахтарына, арыый киэркэтэн, кып-кыратык эбэн телеграммаларын туһунан Хоро иһигэр үөскээбит сэһэни сиһилии, хаста төхтөрүйэн, хас сырыы аайы саҥа кыраасканан киэркэтэн биэрэн бииргэ бултуур табаарыстара уот таһыгар олорон кэпсээтилэр…

Ити Афанасий Яковлевич Филиппов улахан таһымҥа бүтэһигин хайыһарга турбут сыла этэ…

Биллэн турар хайа да сыанаалаах кумааҕытааҕар киһи илэ бэйэтинэн баара хаһан баҕарар ордук буоллаҕа дии…

Быйыл Афанасий Яковлевич Филиппов-Чоллоон, Саха сирин араас күрэхтэһиилэрин, ол иһигэр чемпионаттарын уонна Спартакиадаларын, хайыһарга, көҥүл тустууга, хапсаҕайга, чэпчэки атлетикаҕа, дуобакка элбэх төгүллээх кыайыылааҕа уонна призера, аата Өлүөхүмэ Хоротун орто оскуолатыгар иҥэрилиннэ…

Андрей ФИЛИППОВ-Хомпоруун, Дьокуускай куорат бэһис оҕо спортивнай оскуолатын директорын солбуйаачы, А.Я. Филиппов-Чоллоон уола.

ЗАХАРОВА Татьяна Иннокентьевна уруһуйа.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *