Тустуу: Хара үлэ көмөлөһүө

Кэлин кэмҥэ тустуубут туһунан “тустан бүтүҥ” диэххэ дылы, араас кэпсэтиилэр, этиилэр киирэллэр. Кырдьык, киһи үөрэрэ аҕыйах. Кылгастык эттэххэ, үчүгэй тустуук буоларга туох нааданый?

Бастакытынан, күүс! Иккиһинэн, сылайбат сындааһын! Үсүһүнэн, имигэс, сылбырҕа буолуу! Итиэнэ төрдүһүнэн, өй уонна түргэн өй!

Күүһү, сындааһыны, имигэс буолууну хантан ылабыт? Манна аҥаардас тимиринэн, штанганан хачайданыы наада да, ол быһаарар оруолу ылбат. Быһаарар оруолу араас быччыҥнары тэҥинэн сайыннарар хара үлэ, мас, буор, от үлэтэ ордук туһалаах буолуо этэ. Тустуу федерацията оҕолору кыра эрдэхтэриттэн оҕолору сыыйа хара үлэнэн эрчийиэн наада. Ол инниттэн тустуунан дьарыктанар улуустар оҕолоругар оттуур сир сыһыаран сайыны быһа ийэ айылҕабытыгар, ыраас салгыҥҥа, куйааска, ардахха буһарыахха-хатарыахха.

Натуральнай аһынан, сибиэһэй этинэн, балыгынан, үрүҥ аһынан аһатан, илии хотуурунан от оҕустаран, кыраабыл, атырдьах туттаран, оттотор наада. Кэлин кэмҥэ оҕону хара үлэттэн, айылҕаттан араарыы улахан алҕас. Бары да айылҕа оҕолоро буоллахпыт! “Күнтэн көнтөстөөх, ыйтан ыйаахтаах айыы аймаҕа буолабыт” диэн олоҥхобутугар кытта хоһуллар дии.

Сайыны быһа күн уотугар сирилэччи харааран, күн биэрэр энергиятын иҥэринэн, тиритэн-хорутан, күөх хонууга, сииктээх отунан атах сыгынньах хааман, сир ийэттэн күүс-сэниэ иҥэриммит оҕо иммунитета күүһүрэр, эт-хаан өттүнэн күүһүрэр-уоҕурар. Аны хотуурунан от охсон имиллэҥнэппит оҕо “өттүктээһин” диэн тустуу албаһын аптамаат курдук оҥорор буоларга үөрэнэр. Атырдьаҕынан, кыраабылынан илиитэ чэрдийиэр диэри үлэлээбит оҕо имигэс, тарбахтара кытаҕас курдук, туппутун ыһыктыбат тустуук, тустуук буолар буоллаҕа. Мас, буор үлэтэ эмиэ туһалаах буолуо этэ.

Ити ааттаммыт үлэлэри хайдах түргэнник, сатабыллаахтык, кыайыылаахтык оҥорорго оҕо өйө эмиэ үлэлиир. Оҕо сарсыарда сөпкө туран киэһээҥҥэ диэри бэриллибит үлэни бүтэрэр туһугар сылайары аахсыбакка, өсөһөн, туруулаһан туран үлэлээн, сылайбат сындааһыннанар, характера күүһүрэр. Ол ханна эрэ Кисловодскай курордугар быыллаах маатка эрчиллэ сылдьан, сылайдахтарына маатка тиэрэ түһэн сытан сынньана-сынньана эрчиллии буолбатах. От үлэтэ оннук буолбатах, таалалыы сатыы сылдьыбаккын. Үлэ быыһыгар тустуу албастарын чочуйар, кинигэ ааҕар бириэмэ биэрэн, күннээҕи үлэтин былааннаан тутта үөрэнэр.

Ас боппуруоһугар эппитим курдук, бэйэбит натуральнай аспытын аһатар наада. Соҕуруу минньигэһин иһин, биһиги организмытыгар сөп түбэспэт ас буоллаҕа. Бу допинг эҥин үйэтигэр өссө тугу аһаталлара – боппуруос.

Бастакы аатырбыт тустууктарбыт бары да хара үлэни үлэлээн, буспут-хаппыт дьон этилэр. Улахан эрчиллиитэ да суох үлэлии сылдьан, аҕыйах күн сбордана түһэн баран, кыайан-хотон кэлэр этилэр. Ылан көр, номох буолбут Максим Сибирякову, Николай Гоголевы, Петр Алексеевы уо.д.а.

От лааҕыра төгүрүччү барыс: айдааннаах от да оттонуо, сир даҕаны ыраастаныа, тустууктар харчы да аахсыа этилэр. Оҕоҕо бэйэтэ буһан-хатан үлэлээн ылбыт харчыта хайдахтаах курдук күндүтүн, оҕону эр киһи быһыытынан харыс үрдэтэрин, өй-санаа өттүнэн бөҕөргөтөрүн санаан кэбис.

Аны өй туһунан, тустуук билиилээх-көрүүлээх, өйдөөх буолуохтаах. Бастакы аатырбыт тустууктарбыт, чемпионнарбыт Николай Гоголев, Петр Алексеев, Алкивиад Иванов улахан үөрэхтээх учуонай, наука доктордара этилэр. Үөрэхтээх, билиилээх, сайдыылаах, интеллектээх киһи аҥаардас аурата, көрөрө-истэрэ, туттара-хаптара атын буолар. Мөлтөх сайдыылаах киһи өйүнэн-санаатынан күлүк баттатар, илиитэ-атаҕа бааллан хаалар. Оттон өйдөөх тустуук – тустуутун тактика өттүнэн табатык аттаран туруорар. Сөптөөх түгэннэргэ түргэн быһаарыыны ылынан, тоҕоостоох хамсаныыны оҥоро охсон, кыайыыны ситиһэр.

Билигин тыыппалаах дэммит оҕону оскуолаҕа сүгүн-саҕын үөрэппэккэ, наар сбордарга сырытыннаран, оскуола программатын ситэ үөрэттэрбэт балаһыанньа. Күүстээх тустуук диэн буоллаҕына, үрдүк үөрэххэ киирдэҕинэ эмиэ оннук. Тустуугу базовай да билиитэ суох профессионал тустуук оҥоро сатыыбыт. Онон тустуук оҕолору элбэхтик ааҕарга, интеллектуальнай өттүнэн сайдыыга үлэлэһэллэрин ситиһиэххэ.

Мин 1962-1964 сыллаахха Уус Алдан улууһун тустууга оҕолорго, улахан дьоҥҥо чемпиона, республикаҕа үһүс миэстэлээх этим. Давлениелаах буолан, бырааһынан тохтоппуттара. Бииргэ, тэҥҥэ тустубут уолаттарым Иван Соловьев, Иван Охлопков, Моисей Литвинцев спорт маастардара – Россияҕа, Сойууска, аан дойдуга тиийэ тахсыбыттара.

Ити ааттаабыт суолларбын тутустаххытына эрэ урукку тустууктарбыт албан ааттарын ааттатар уолаттар тахсыахтара. Тутуспатаххытына, биир эмэ айылҕаттан айдарыылаах оҕо тахсыа, урукку курдук үстүү олимпиец тахсара уустук буолуо.

Василий ПАРНИКОВ, РФ, Саха АССР культураларын үтүөлээх үлэһитэ, Россия үтүөлээх, образцовай “Кэнчээри” ансамбль салайааччыта, РФ Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ.

 

2 thoughts on “Тустуу: Хара үлэ көмөлөһүө

  • 25 октября, 2020 в 10:10 пп
    Permalink

    Хайа мненияғытын этиң эрэ.ким да кыһаммат долгуйбат боппуруоһа дуу

    Ответ
    • 25 октября, 2020 в 10:26 пп
      Permalink

      Сөптөөх суруйуу. Кырдьык, хары үлэтиттэн дьон тэйдэ. Хары үлэтэ киһини күүс-уох, дьулуур өттүнэн сайыннарар, өйүн-санаатын хатарар. Оҕону хары үлэтиттэн тэйитимиэххэ баара. От оттоон, мас мастаан…

      Ответ

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *