Тустуу кыраһыабай буолуохтаах

Ааспыт үйэ 70-с сылларын ортолоругар тустууну кэтээн көрдөххө, Дмитрий Петрович Коркин иитиллээччилэрэ тустар стиллэрэ, оҥорор албастара туспатынан боростуой көрөөччүгэ, харахха быраҕыллара. Ол курдук, Егор Борисов икки атахтарыттан өрө көтөҕөн таһааран иһэн түргэн үлүгэрдик хоннох аннынан өттүктүүрэ, Михаил Каженкин атаҕынан олуйан тиэрэ уурара, Григорий Христофоров атахха киирэн «Карповтаан» тиэрэ эргитэрэ, Василий Борисов төбөнү хам тутан өттүктүүрэ, Анатолий Константинов “бэстилиэтэ”, Захар Чукров түргэннээһинэ, Василий Гоголев “кочергата”, Иннокентий Зырянов “мельницата”, Игорь Кудрявцев кууһан ылан бэйэтин нөҥүө элээрдиитэ, Роман Цыпандин өрө баһан таһаарыыта, Николай Коркин партерга илиини олуйан тиэрэ эргитиитэ… кинилэргэ эрэ анаан чочуллубут курдук көстөрө.

Билигин өйдөөтөххө, Д.П. Коркины “тустуу композитора” диэх курдук. Ити сорохторун эрэ эттим, оччотооҕу тустууктар албастара аһара элбэҕэ, хамсаныылара уустуга.

1983 с. Улан-Удэ куоракка «Сельская жизнь» хаһыат бирииһигэр аан дойду таһымнаах турнирга Егор Борисов 57 кг финалга бурээт уолун Абзаевы атахтата сылдьан “биилкэлээн” элээрдэн, ыраастык ууран бастаабытыгар, ЛВРЗ культуратын дьиэтин саалыгар толугураан олорор аҕыйах сахалар харахпыт уутун сотто-сотто эҕэрдэлээн турабыт.

Аҕыйах хонуктааҕыта аатырбыт тустуук Николай Захаров-Сахаачча бирииһигэр өрөспүүбүлүкэ бастыҥ эдэр ыччаттара күөн көрүстүлэр. Үгүстэрэ араас улуустар тустууга оскуолаларын кыһатын ааһан, ОСУ-га (УОР), ХИФУ-га уонна Чурапчы институтугар үөрэнэр, дьарыктанар оҕолор. Аны туран, бары улахан ыал игирэ оҕолорун курдук, биир халыып тусталлар: көбүөртэн үтэн таһаараллар, кэннигэр тахсан икки баалы ылаллар уонна төһө сатанарынан, “накаты” оҥоро сатыыллар. Атын албас аҕыйахта оҥоһуллунна. Атаҕы ыллаттара сылдьан көмүскэнии, утары бырахсыы көстүбэтэ. Күрэхтэһии кэмин устата Сахаачча быраҕыыта уонна “растяжка” биирдэ эрэ оҥоһулуннулар. Ньургун Скрябин партерга туттар «Джим Миллз» албаһын оҥоро да сатаабатылар.

Кыһалҕа тирээтэҕинэ, Сунтаар оҕолоро албас оҥоро сатыыллар эбит. Холобур, 65 киилэҕэ финалга Алексей Данилов сэрэтиинэн кыайтаран иһэн, тустуу бүтэрэ икки сөкүүндэ хаалбытын кэннэ утарсааччытын бэйэтин нөҥүө быраҕан (прогибтаан), кыл-мүччү кыайда. 57 киилэҕэ үһүс миэстэни былдьаһыыга Александр Болуров эмиэ кыайтаран иһэн “мельницалаан” кыайда. Бу уол икки сыллааҕыта Россия оҕолорго чемпионун Айсен Алексеевы “мельницаҕа” түбэһиннэрэн турар. Манна эбэн эттэххэ, Сунтаар тустууга оскуолатын ааспыт оҕолор кыраһыабай албастардаахтарын билэбит: Николай Охлопков “кочергатын”, Револий Самсонов “бэстилиэтин”, прогибын, “лампочкатын”, Ньургун Сергин халбарыйыыларын…

Билиҥҥи ыччакка тустуу кыраһыабай бырахсыылаах буолуохтаах диэн өйдөбүл иҥмэтэх курдук. Кинилэр сэрэтиинэн, эбэтэр аҕыйах баалынан кыайар интэриэстээхтэр. Ол иһин ыалларбытыгар, бурээттэргэ уонна аймахтарбытыгар тувиннарга кыра оҕоттон саҕалаан улахан дьоҥҥо диэри күүскэ сабырыйтарар эбиппит. Ааспыт өрөбүл күннэргэ УИФО күрэхтэһиитигэр улахан уолаттарга үс эрэ чемпионнаахпыт, онтон иккитэ Сунтаар оҕото. Онтон бурээт хааннаах уолаттар 8 кыһыл көмүс мэтээл күлүгүн эрэ көрдөрдүлэр. Ити омуктар тустууларын элбэх бырахсыылаах оҥоро сатыыллар. Ол түмүгэр Н.Куулар, Е.Жербаев, Б.Цыжипов, С.Казырык Олимпиада уонна Аан дойду түннүгүн тоҥсуйаллара чугаһаабыт.

Роман Михайлович Дмитриев оҕолор уонна ыччаттар таһымнарыгар улахан ситиһиитэ суох көрдөрүүлээх А.Диодоровы, Г.Христофоровы уонна И.Зыряновы ЦСКА-ҕа бииргэ дьарыктаан, ити уолаттара Союз призердара буола үүммүттэрэ. Алексей Диодоров Москва куорат чемпионатыгар 52 киилэҕэ аан дойду чемпионун С.Корнилаевы баһыйа туппуттааҕа. Ити уолаттар Р.М. Дмитриевы кытта бииргэ эрчиллэн итинник ситиһиилэммиттэрэ. Ыраата барбакка, үтүөлээх тренер Яков Филиппов түөрт тэҥ ыйааһыннаах уолаттары бииргэ эрчийэн, төрдүөннэрин Россияҕа уолаттарга бастаппыта, ини-бии Копыловтар аан дойду чемпионнара буола үүммүттэрэ.

Итиннэ сиэттэрэн, мин этиим маннык: ОСУ-га уонна ШВСМ-на дьарыктанар 18 саастарыттан саҕалаан ыйааһыннарынан бөлөхтөөн эрчийиэххэ сөп этэ (кг): 57-61, 65-70, 75-79 уонна итинтэн үөһээ ыйааһыннар. Оччотугар атылыы ыйааһыннаах уолаттар биир, эбэтэр нормативка олоҕуран хас да тренергэ дьарыктаныахтаахтар. Россия сүүмэрдэммит хамаандатыгар ыйааһыннарынан тус тренердэр үлэлииллэрин курдук. Роман Михайлович Союзка улахан дьоҥҥо уонна эдэрдэргэ кыра ыйааһыннарга ситиһиилээхтик үлэлээн, ССРС үтүөлээх тренерин үрдүк аатын ылбыт дии, ону эмиэ болҕомтоҕо ылыахха баара.

Максим АФАНАСЬЕВ.

Дьокуускай, Марха.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *