Тустууну таптыахха наада  

Саха биир талааннаах тустууга Василий Константинов – Бадьаай баара буоллар муус устар 30 күнүгэр 65 сааһын туолуохтаах этэ.

Василий Васильевич Константинов, Сэбиэскэй Сойуус көҥүл тустууга спордун  маастара, улуу тренер Д.П. Коркин үөрэнээччитэ, Саха Республикатын 1980 сыллааҕы 68 кг чемпиона, ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин ыччаттарга , Российскай Федерация уонна элбэх күрэхтэһиилэр кыайыылаахтара. Сахалар аатырбыт тустуукпут Сахаачча дойдутуттан төрүттээх, Кыыс Амма ыччата.

Кылгастык олорон ааспыт табаарыспыт, айылҕаттан тустууга анаан айыллыбыт, тустуу ымпыгын- чымпыгын билэр, хаһан баҕарар араас үрдүк таһымнаах күрэхтэһиигэ тустар кыахтаах, норуокка таптаппыт мааны ааттаах «Бадьай Бааска» дэнэрэ. Чурапчы спортивнай оскуолатын кэнниттэн үчүгэй тренергэ түбэспэккэ, бэйэтин дьиҥнээх кыаҕын, кылааһын көрдөрбөккө, олорон ааспыт чаҕылхай тустуук буолар. Бэйэтин көлүөнэтэ, тустууну таптааччылар кини тустар истиилин, кэтэнэн турбат, түргэн хамсаныылаах, кыайыыга дьулуурдаах , кимээһиннээх тустуутун сүрэхтэригэр илдьэ сылдьаллар. Сахалар баалларын тухары Вася аата ааттана туруоҕа. Иккиэн Д.П. Коркин үөрэнээччилэрэ буолабыт. Улахан тустуугу, Василийы кытта биир түгэҥҥэ кылгастык да буоллар көрсөн ааспыт түгэммин ахтан ааһарга сананным. Васяны билэрбинэн киэн тутуохпун сөп. Ол курдук, кинини кытта сылдьыбыт, бииргэ улааппыт, үөрэммит табаарыстара, көҥүл тустуу ыалдьааччылара, хайдах да умнуохтарын табыллыбат. Кини дьоҥҥо сыһыана, кэпсэтэрэ, олоххо дьулуура, улахан көбүөрдэргэ тахсан тустуохтааҕа биһиэхэ эрэли үөскэтэрэ.

1976 сыллаахха күһүн Д.П. Коркин сорудаҕынан Минскэйгэ, сборга сылдьар уолаттарбын көрсөн сүрүн тренердэри А.Дякины, Ю.Шахмурадовы көрсөн, Стайки сборугар кыһын ахсынньыга биһигиттэн 5-с тренери, судьуйаны ССРС спорткомитетын суотугар кэпсэттим, хас да саҥа тустуу киинэтин ыллым. Москваҕа кэлэммин, Якутскайга көтөргө авиабилет суох буолан, «Аэровокзал» аттыгар оччолорго саҥа киирбит гостиницаҕа тиийэн хонороллоругар көрдөстүм. Миэстэ таҕыстаҕына хойут, киэһэ биэриэх буоллулар, уочаракка суруйдулар, түүн көтөр дьон бардахтарына киллэрээччилэр.

Тугу да гынар санаа суох буолан, ЦСКА-ҕа саха уолаттара баар буолуохтаахтар диэн онно барарга былааннанным, урут сылдьар, хонор сирбит этэ. Москва куораты кэрийэргэ харчы суох. Вокзалбар киирэн Якутскайга барар дьону көрүстүм, атаардым. Ол турдахпына Вася турар эбит, хаста да «Бадьай Бааска» диэри гынан баран туттуннум, көрсүбэтэхпит да ырааппыт уонна үлэһит киһи буоллаҕым дии, «тойон», Чурапчыга бииргэ үөрэммит, дьырыктаммыт, биир хааһыны сиэн, интернат оскуола оҕолоро буоларбытынан, хаһыытаһа тустубут, кэпсэтии-ипсэтии омуннаахтык саҕаланна, аттыбытыгар баар да дьон соһуйдулар. Кыһалҕабын эттим, онон билиэт буларга, миигин самолетка олордон ыытарга кыахтаах киһилэнэ түспүппүтэн, бэйэм биир харыс үрдүү түстүм.  Бүгүн самолет суох, сарсын эбиэттэн киэһэ баар. Онон суукка биһиги илиибитигэр. Билэр дьонун, аммалары атаарбыт, саллаатскай формата суох, күнүс дарыктанарын эттэ, мин барсан көрүөх буоллум, иллэн буоллаҕым дии. Үөһэ иккис этээскэ тахсан рестораҥҥа тото-хана  аһаатыбыт, саллааты киһилии аһаттым, арыгыта суох, ыксаабат дьон дойдубутун, уолаттар ханна туста салдьалларын  хардарыта ыйыталаһабыт.

Никитин Викторы кытта бииргэ сулууспалыыр, ханна эрэ туста сылдьар. Дьарыкка  сырыттым, Москва куорат чемпионатыгар уонна Челидзе Всесоюзнай турниригар бэлэмнэлэллэр эбит. Василий хас да Кавказ уолаттарын кытта дьарыктанна, приемнарын уһуннук хатылаата, кэлин дьрык бүтүүтэ туһуннардылар. Кузьмичев диэн күүстээх маастар уолу кытта тэҥҥэ тустубутун өйдөөн хаалбыппын, баҕар араспаанньатын сыыспытым  буолуо. «Кузнецов», Вася этэринэн, Москва куорат чемпиона, Сойууска 5-6-та иһигэр киирсэр быһылааҕа. Онтон кинилэр остолобуойдарыгар киирэн аһаатыбыт, ким да миигин «гражданскай» киһигин диэн тохтоппотулар,  ЦСКА-лар астара оччолорго «усиленнай» диэн буолара, тото босхо аһаан таҕыстым.

Уочаратым кэлэн «крутой» гостиницабар  9-с этээскэ  түстүм, Васям арыаллыы, батыһа сылдьар, үс миэстэлээх ыраас хоско түһэрдилэр. Васям табаарыстарыгар барда,таарыччы ас булан кэлиэх буолла. Василийбын кэтэһэ олоробун киэһээҥҥи Москвабын түннүгүнэн көрөбүн, куорат оччолорго улахан  тутуулар чугас эргин суохтара, икки метро «Динамо» уонна «Аэропорт» чугастар, куоракка сылдьарга чугаһа үчүгэй. Хас хонорум биллибэт, күн аайы самолекка анньыһарга чугас тохтообутум, онон уолум кэлиэр дылы урукку-хойукку табаарыстарбын саныы олордум. Урут самолетунан көтөр дьоннор Москва  куорат иһигэр «Аэровокзалга» билиэттэрин регистрациалатан баран, автобустарга олордон, Москва таһыгар баар авиапортарга Внуковаҕа, Шереметьеваҕа, Домодедоваҕа  илдьэн бэлэм турар самолеттарга олордоннор, араас куоракка ыыталлара. Онон  Аэровокзалга киһи куруук элбэх буолара.

Урут Душанбеҕа үөрэнэр кэмнэрбэр, сбортан, күрэхтэһииттэн төннөн иһэн, гостиница көстөн биэрбэт этэ, ордук харчыбыт да суоҕа, ол иһин саллаат уолаттарбытын булар буолбуппут. Цыкунов Юралыын хаста да ЦСКА-ҕа  биһигини кытта Чурапчы спорт-оскуолатыгар бииргэ үөрэммит уолаттарбытыгар,  казармаларыгар түннүгүнэн киирэн, Платонов Петяҕа, Аргунов Сашаҕа, Дмитриев Ганяҕа, Шестаков  Петяҕа (Шистигран), Григорьев Ильяҕа хонон ааһар буоларбыт, Аэровокзал уонна ЦСКА кэккэлэьэ тураллара. Саллааттар киэһэ 10 чааска утуйаллара, дьуһуурунай саллаат казармаҕа утутан барар, сарсыарда 6.30 туруораллара, биһиги ханна миэстэ көстөрүнэн, эбэтэр сборга барбыт саллаат уолаттар миэстэлэригэр хонон турарбыт. Отбой кэнниттэн түннүгүнэн киирэрбит, сарсыарда подьем иннинэ туран, тыаһа суох казарматтан түннүгүнэн тахсан барарбыт. Тутуллуннахпытына иэдээн, табаарыстарбытын түһэн биэрэрбитин өйдүүрбүт, сотору кэлэн эмиэ хонон ааһыахпыт турдаҕа дии, онон эппиэтинэстээҕин бары дириҥник өйдүүрбүт, ким да тутуллубатаҕа.

Баһылайым, эппитин курдук, астаах биир кыһыл бытыылкалаах икки студен табаарыстарын илдьэ кэлэн, остуолбутун тула олорон кэпсэтэн, эбии дөксө ас ылынан, тустуубутун, спорт-оскуолабытын, тренердэрбитин, учуталларбытын кэпсэттибит. Вася ордук Константин Сергеевиһы, Денис Денисэбиһи астынан кэпсиирэ уонна сотору-сотору “тустууну таптыахха наада, тустууну таптыыр буоллахха, тустуу бэйэтэ көбүөргэ ыҥырар” диирэ. Хойут утуйдубут быһыылааҕа. Гостиница харабыллара вахтердар, төһө эрэ умнан кэбиспиттэрэ дуу, эбэтэр Васям икки уолу хоннорор гына кэпсэппит, төҕө эрэ уолаттарбын үүрбэтэхтэрэ, орон таҥаһын тыыппакка эрэ үрдүгэр утуйдуннар диэбитэ, хос сылаас, үчүгэйдик утуйан  турбуттара. Вася казарматыгар баран хоммута, уолаттарым ааттарын билэр этим, бириэмэ ыраатан ааттарын умнубуппун. Сарсыҥҥы күнүгэр уолаттар билиэт булан, миигин дойдубар Якутскайга атаарбыттара. Васям аэровокзалга  сибээһэ абыраабыта, миигин эрэ абыраабыт буолбатах, элбэх хаайтарбыт сахаларга көмөлөстөҕө буолуо.

Үөрэппит оскуолабыт 50 сыллаах үбүлүөйүгэр сылдьан көрдөххө, Саха сиригэр, Россияҕа, Сойууска бастакынан аһыллыбыт спортивнай оскуола-интернат ситиһиитин истэн, бу  оскуолаҕа үөрэммиккинэн киэн туттаҕын, харыс үрдүүгүн. Үйэ аҥарыгар оскуолабыт үөрэнээччилэрэ Аан дойду үрдүгэр баар спортивнай үрдэли эрэллээхтик дабайбыттара. Оскуола выпусниктара Роман Дмитриев, Павел Пинигин Олимпийскай оонньуу чемпионнара буолбуттара туоһулуур. Саха  сирин ХХ үйэ чулуу киһитэ, учуутал Дмитрий Петрович Коркин баар буолан, элбэх ыччаты аар-сарга таһаарда, олох дьоллоох суолугар үктэннэрдэҕэ, олоххо элбэҕи ситиһиннэрдэ, киһи буоллулар. Төрөөбүт дойдубут сайдарын туһугар, икки үйэ кирбиитигэр кимтэн да чорбойбокка, кимтэн да хаалсыбакка, инники күөҥҥэ сырыттыбыт. Сайдыылаах, аан дойдуга аатырбыт Сэбиэскэй Сойууспут 1991 сылга сууллан, уларыйан,  капиталистическай тутулунан салайтаран иннибит диэки баран  эрэбит. Урукку олох тутула уларыйда, биһиги өйбүт-санаабыт советскай тутулунан саҥа олоҕу кытта үөрэ-көтө барсан иһэбит.

Оскуолабыт юбилейыгар выпустар отчуоттарын иһиттэххэ, үгүстэр олохторугар бары ситиһиилээхтэр, үөрэммит оскуолаларын аатын түһэн биэрбэтэхтэр, үрдүктүк туталлара чуолкайдык иһиллэр. Вася үөрэммит выпуһугар республика араас улууһугар, Якутскай куоракка улахан тэрилтэлэргэ тахсыылаахтык, ситиһиилээхтик сылдьаллар эбит, Россияҕа биллибит оҕолордоохтор. Бу үөрүүлээх түгэҥҥэ Вася суоҕа хомолтолоох. Ол курдук, Душанбе куоракка физкультурнай институкка бииргэ үөрэммит, Европа ыччаттарга призера Иван Захаров, Саха АССР үтүөлээх тренердэрэ Афанасий Лугинов, Прокопий Иванов, физкультура, үөрэх туйгуннара Виктор Дьяконов, Прокопий Огулов, Михаил Жирков, Валерий Лыткин, Афанасий Саввинов, Святослав Иванов, көҥүл тустууга спорт маастардара Василий Константинов, Иван Захаров, Прокопий Иванов, Станислав Иванов, Михаил Михайлов,  Адам Таныков, Семен Попов, Петр Неустроев Иннокентий Егоров Валентин Петров, Валентин Ноев (Феофанов) ааттара оскуола спортивнай историятыгар киирбиттэрэ хайҕаллаах. Бу маастар уолаттары кими да көтүппэккэ барыларын ааттаатым быһыылаах…

Көҥүл тустууга Советскай Союз спордун маастара, Улуу тренер  Д.П. Коркин үөрэнээччитэ Михаил Егорович ДРУЗЬЯНОВ.

Дьокуускай куорат. Кулун тутар 19 күнэ, 2020 сыл.

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *