Тустуохтаах сылларын мүччү туппатаҕа

Саха тустуутугар Аянитов диэн араспаанньа үс көлүөнэ устата дорҕоонноохтук иһиллибитэ. Мин бүгүн эһиэхэ билиһиннэрэр тустуугум – норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Иннокентий Аянитов.

Кини Чурапчы спортивнай оскуолатын 1975 сыллаахха бүтэрбитэ. Саха омук киэн туттуута буолбут ССРС үтүөлээх маастара Василий Гоголев, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастар Григорий Христофоров, спорт маастардара Николай Аргунов, Василий Данилов, Гаврил Дмитриев, Алексей Иванов, Аскалон уонна Александр Кардашевскайдар, Михаил Каженкин, Николай Матвеев, Иван Сивцев, Прокопий Сивцев, Владимир Степанов, Михаил Филиппов уонна маастар буолбатар даҕаны, тустуу бөҕөтүн тустубут Семен Окладников бары бииргэ бүтэрбиттэрэ. Кырдьык даҕаны, бэйэлэрин тустууга ситиһиилэринэн тренердэрин Дмитрий Петровиһи үөрдүбүт уолаттар. Манна өссө икки үтүөлээх тренердэри эбэн кэбис.

Бу суруйа олорон, харахпар көбүөр биир муннугар дэлби ыйааһын үүрэн хааппыла да уута суох буола куурбут, икки иэдэстэрин уҥуохтара уһулута ойон тахсыбыт, мунна кырыыланан хаалбыт, хоҥоруута көҕөрүүлээх, эбэтэр дьуккуруйуулаах Иннокентий Аянитов тахсан, тарбаҕын мускуна турара көстөр. Итинник хартыынаттан тустуу диэн спорт бэрт ыарахан дьарык буоларын киһи эрэ итэҕэйиэх курдук. Кешаны Саха сирин чемпионаттарын ыйынньыктарыттан көрдөөн булуоххут суоҕа. Мин кинини Тааттаҕа республика зонатааҕы күрэхтэһиитигэр, Дьааҥыга «Тымныы полюһа» турнирга бастаабытын уонна СГУ аһаҕас түһүлгэтигэр миэстэлэспитин өйдүүбүн.

Дьэ, ол оннугар улуу Коркин норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах 13 маастары ииппит эбит буоллаҕына, олортон биирдэстэрэ Иннокентий Аянитов буолар. Аан дойду аччыгай чемпионатынан ааттаммыт Тбилистээҕи турнир 5 призерун бэлэмнээбит буоллаҕына, биирдэстэрэ эмиэ кини. Итиннэ эбии Монголия, Бурятия норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдарыгар бастаабытын эбэн кэбис. Союз, Россия «Трудовые резервы» обществоларыгар кыайыылааҕынан тахсыбыта. 1982 сыл түмүгүнэн республикаҕа уон бастыҥ спортсменнар ахсааннарыгар киирбитэ. Онон мин 1982-1983 сс. Саха сирин таһыгар биир үчүгэйдик, соргулаахтык уонна эрэллээхтик тустубут бөҕөспүт Иннокентий Аянитов буолар диэн сыаналыыбын.

Монголия көбүөрүгэр 1983 с. кыайыыта норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара буолбутун чахчы бигэргэппитэ. Кешаҕа Европа икки төгүллээх чемпиона Стоян Стоянов (Болгария) 0:3 ахсаанынан сабырыйтаран иһэн ыраастык барбыта. Финалга эмиэ оннук курдук хартыына буолбута. Аан дойду самбоҕа уонна көҥүл тустууга иккис призера Намзадын Бургэдаа эмиэ баалынан хотторон иһэн ыраастык ууруллубута.

1983 сыллаахха Тбилиситээҕи аатырбыт турнирга Союзка миэстэлэһэр тустууктары Гибертаевы, Санояны, Миланхановы уонна Алшимбаевы кыайталаан, аатырар Валентин Иорданов (Болгария) уонна Роман Цыпандин кэннилэриттэн үһүс буолбута. 1982 сыллаахха ССРС чемпионатыгар 24 тэҥ кылаастаах маастардар күөн көрсөллөр. Олортон сэттэтэ – норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастардара А.Диодоров, М.Саввинов, М.Костопуло, Т.Мамедов, А.Хатукаев, А.Саноян, А.Киркеснер. Маннык күүстээх састаапка биһиги уолбут сүтэн хаалбакка, бэйэтин сулустаах чааһын мүччү туппатаҕа, бириистээх үһүс миэстэҕэ тахсыбыта. Республикаҕа Василий Гоголев кэнниттэн иккис улахан ситиһии быһыытынан сыаналанан, бастыҥнар ахсааннарыгар киирбитэ.

Баҕар тренер буоларбынан буолуо, республика тас өттүгэр таҕыстахтарына табыллан, туох баар дьарыкка иҥэриммит билиилэрин-көрүүлэрин, сатабылларын таба уонна муҥутуур туһалаахтык туттан тустар тустууктары сыаналыы көрөбүн. Аны туста сылдьан уустук балаһыанньаҕа түбэһэн баран, онтон кыайыылаах тахсыы тустуук аайы бэриллибэт хаачыстыба.

Иннокентий Аянитов атахтааһына, обвивтаан быраҕыыта, партерга «мария» диэн албаһа – күүстээх эрэ тустууктар оҥорор албастара. Атаҕынан эрийэн кэдэрийэн быраҕыытынан, төһөлөөх элбэх тустууктан хотторон иһэн быыһаммытын киһи ааҕан сиппэтэ буолуо. Оттон обвивтааһына уонна «марията» элбэх ааттааҕы ытаппыт, эркин курдук эрэнэр албастара. Кырдьык, сиһигэр уонна илиитигэр күүстээх буолан ити албастары кыайа тутааччы уонна тобуктаан атахтаан баран, туран кэлэн охторуутун эбэн кэбистэххэ, барыта киһи сыратын ылар албастар.

Кеша тустар сылларыгар 52-57 киилэлэргэ саха ааттаахтара, ити сыллар чаҕылхай тустууктара Роман Цыпандин, Алексей Стручков, Прокопий Иванов, Николай Константинов, Михаил Каженкин, Егор Старостин, Валерий Керемясов, Егор Борисов, Александр Тимофеев, Гаврил Винокуров, Геннадий Егоров, Степан Сивцев, Семен Петухов, уо.д.а. бааллара. Аны 48 кг ааттаахтара Василий Гоголев, бырааттыы Василий, Егор Алексеевтар сороҕор 52 киилэҕэ тахсан тустан, миэстэлэспэккэ эрэ арахсыбат буолаллара. Онон Кешаҕа Саха сирин чемпионата бэрт ыараханнык ааһар күрэхтэһии этэ. Сорох сорохтор киниэхэ түбэспит буоллахтарына, «сэрэбиэй бүгүн табыллыбыт» диир буолаллара. Ол эрээри, ити ыйааһыннарга Роман Цыпандин эрэ республика таһыгар Кешатааҕар соргулаахтык тустубут буолуохтаах.

Бу мин кылгас ахтыыбын ааспыт үйэ 80-с сылларын саҕаланыыларыгар Д.П. Коркины, Дьокуускайга киирэн үлэлии сылдьар кэмигэр бэйэтин тустууга ситиһиилэринэн өйөөбүт Иннокентий Аянитов туһунан эдэр көлүөнэ тустууктар биллиннэр диэн санааттан суруйдум.

Петр ПОРТНЯГИН. Дьааҥы.

«Дьулурҕан» хаһыат 2013 сыл ахсынньы 5 күнэ. 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *