Сөпкө суруйбут

Бу дьыл олунньу 27 күнүгэр “Дьулурҕан” хаһыакка Геннадий Бечеряков “Хапсаҕайбытын харыстыаҕыҥ, эбэтэр сүрүннүүргэ уолдьаста!” диэн суруйуута бэчээттэммитин сэргээммин, санааҕытын үллэстиҥ диэн ыҥырбытын ылынаммын, суруйарга сананным.

Мин, ааптар “А.В. Васильев-Көрдүгэн кэпсиир-ипсиир күрэхтэһиилэрэ үрдүк күүрээннээхтик, сэргэхтик ааһаллар”, — диирин кытта толору сөбүлэһэбин. Онон кини Көрдүгэҥҥэ СР спордун үтүөлээх үлэһитин аатын иҥэрэргэ диэн этиитин өйүүрбүн биллэрэбин. Көрдүгэн кэлэр инники сылларга, этэҥҥэ эрэ сырыттар, өссө да биһигини үөрдүө, сэргэхситиэ диэн бигэтик эрэнэбин.

Аны Геннадий хапсаҕай туһунан этиитигэр тохтуум. Быраабыла субу-субу уларыйа турара хапсаҕайдьыттары да, көрөөччүлэри да астыннарбат, мөккүһүүгэ төрүөт буолар. Сэрэтии бэриллибэт буолбута үчүгэй. Ыйааһынынан кыайыылааҕы быһаарыыны, эбэтэр хапсыһыылар хаачыстыбаларынан түмүк таһаарыытын мин сөптөөх сууттааһын диэбэппин. Хоннох үллэстэн охторсуу диэн эмиэ суоҕа ордук. Хотуһуу албас оҥорон охторсуунан, эбэтэр ол суох буоллаҕына, түһүлгэ чэрчититтэн таһаарыынан быһаарыллыахтаах.

Мин, кини чэрчини кыаратар туһунан этэригэр эмиэ сөбүлэһэн туран, манныгы этэрдээхпин. Күрэхтэһиини урукку курдук түөрт муннуктаах чэрчи иһигэр ыытыахха. Тоҕо диэтэххэ, төгүрүк ии иһигэр тусталларыгар чэрчиттэн үтүрүйэн таһаарарга уустук, оттон түөрт муннуктаахха кэбэҕэстик таһаарыаххын да, тахсыаххын да сөп. Манна сөптөөхтүк хамсанарын, сэргэх туруккун хайа да кэмҥэ сүтэрбэтиҥ ирдэнэр. Ити мин этэрим олоххо киирдэҕинэ, “хапсаҕай – халбас харата” дэнэрэ дьэ чахчы көстүө. Көбүөр кээмэйэ 3:3 м буолара сөп.

Күрэхтэһиини көрө олордоххо, сорох түгэҥҥэ быраҕыы көбүөр таһыгар тахсан баран оҥоһуллар. Судьуйа иһиирбэккэ туран хаалар түбэлтэтэ баар буолааччы, баҕар соруйан иһиирбэтэ буолуо. Оннук буолбатын наадатыгар, быраҕааччы аҥаар да атаҕынан сурааһын тас өттүгэр үктэнэн туран охтордоҕуна, кыайыы бэриллиэ суохтаах. Судьуйа иһиирдин да, иһиирбэтэх да буоллун, хапсыһыыны уһулар тэрилинэн хос көрөн, албас сөпкө оҥоһуллубутун дуу, эбэтэр сыыһатын дуу быһаарыллыахтаах. Өскөтүн сыыһа оҥоһуллубут буоллаҕына, үтүрүйэн таһаарыы курдук сыанабыл оҥоһуллуохтаах.

Судьуйаларга мордьооттуур бөҕөһү күрэхтэһииттэн тута устар уонна кэлэр итинник таһымнаах турнирга кыттар быраабын хааччахтыыр туһунан этэрэ эмиэ сөп. Судьуйа остуолугар бөҕөс бэйэтинэн быһаарса кэлэрэ букатыннаахтык бобуллуохтаах. Бу түгэҥҥэ, кини секундана эрэ кэлэн быһаарсыахтаах.

Аны билигин “хапсаҕай” диэн спорт көрүҥэр тохтуум. Ол курдук, соторутааҕыта буолбуттан аҕыннахха маннык. 2009 cыллаахха кулун тутар 29-31 күннэригэр Дьокуускайга СР физкультураҕа уонна спорка үлэһиттэрин иккис съезтэрэ буолбута. Онно Сунтаартан дэлэгээт быһыытынан сылдьыбытым уонна съезд үрдүк үктэлигэр тураммын тыл этэр чиэстэммитим. Онно Москваттан кэлбит үрдүк сололоох ыҥырыылаах ыалдьыттарга сахалыы саҥа хайдаҕын иһитиннэрэн турардаахпын. Мин эрэ сахалыы тыл эпппитим, сахалар баарбытын биллэрбитим.

Ол тыл этэрбэр үс суолга тохтообутум. Бастакытынан, элбэх күннээх, маастар аатын иҥэрэр сүүрүүлэри хос сөргүтэргэ туруорсубутум. Урут итинник сүүрүүнү тэрийээччинэн миниистирдээн олорбут биир дойдулааҕым Петр Егорович Попов, онтон ону өссө сайыннарбыт, кэҥэппит Виктор Петрович Ноговицын буолаллар. В.П. Ноговицын атын дуоһунаска үлэлии барыаҕыттан, хомойуохпут иһин, ити хаарыаннаах кэскиллээх тэрээһин тохтообута.

Иккиһинэн, Саха сиригэр урукку өттүгэр спорт көрүҥүн быһыытынан суох спортивнай ходьбаны сайыннарыахха, биһиэхэ сахаларга аһара барсар көрүҥ диэбитим. Ону сайыннарарга Мордовия Республикатыгар, чуолаан Саранскай куоракка дьону тренер үөрэҕэр үөрэттэриэххэ, эбэтэр манна ыҥыран үрдүк кылаастаах специалистарынан эрчиттэриэххэ диэн эппитим. Ити этиим икки дуу, үс дуу сыл ааһыыта, биир дойдулааҕым Сергей Степанов диэн эдэр уол бэйэтин баҕатынан ол куоракка эрчиллэ сылдьар сураҕын истэн, олус үөрбүттээҕим. Кини онно үөрэнэ сылдьан Россия спордун маастара, Россия чемпионатын призера буолбута. Сергей билигин Дьокуускайга ыччаттары эрчийэр. Олортон саҥа талааннар тахсыахтара турдаҕа. Саха сиригэр барытыгар спорт бу көрүҥэ сайдарыгар баҕарабын. Ол туһугар түөрт сылга биирдэ ыытыллар Саха Республикатын норуоттарын спортивнай оонньууларыгар – спортивнай ходьба көрүҥ быһыытынан киллэриллиэн наада.

Үсүһүнэн, биһиги сахалар урут ыһыахтарга эрэ сэргээн көрөр көрүҥмүт – хапсаҕайга туһаайан санаабын эппитим. Биһиги омук быһыытынан баар суох тустуубутун, ытыктанар көрүҥмүтүн атын омуктарга тэнитиэхпитин, көрдөрүөхпүтүн баҕарар буоллахпытына, “хапсаҕай” диэн тылы харыстыахтаахпыт. Атын, шоу буолар көрүҥнэргэ ити тылы кыбытыа суохтаахпыт. Оччолорго саҥа үөдүйбүт “Хомуур хапсаҕай” былааһы ылан эрэрин туорайдаспытым. Бу спорт көрүҥэ буолбатах, дьону саататар, туох да үчүгэйгэ ииппэт, үөрэппэт тэрээһининэн билинэбин. Биир киһини куолаан охторуу, киһини кэнниттэн саба түһэн төкүнүтүү ити мин эппиппин бигэргэтэр. Онон итинник тэрээһиннэргэ “хапсаҕай” диэн тылы сыһыарымаҥ.

Дьиҥнээхтик хапсаҕайдаһан тустууну сайыннарыахтаахпыт, харыстыахтаахпыт диир спорду салайааччылар, тэрийээччилэр “хапсаҕай” диэн ааты оннук-маннык шоу тэрээһиннэргэ кыбытымаҥ. Оттон көмүс көлөһүҥҥүтүн тохпут хапсаҕайдьыттар итинник тэрээһиннэргэ төһө да араас сыаналаах бириистэринэн маччыыктааталлар – кыттымаҥ диэн ыҥырабын. Мин урукку санаам уларыйбат. Геннадий Бечеряков олус сөпкө суруйбут.

Уйбаан АРХИПОВ, спорт бэтэрээнэ, марафонец.

Сунтаар.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *