Николай Николаевич Тарскай диэн кимий?

Ардыгар күрэхтэһиигэ сылдьан тустууктартан, тренердэртэн Николай Николаевич Тарскай туһунан ыйытылаһан көрдөххө, күттүөннээҕи билбэттэриттэн хомойо санааччыбын.
Уопсайынан, улахан сыал-сорук туруорунан дьарыктана сылдьар спортсменнар, чуолаан тустууктар, тустуу специалистара – спорт бу көрүҥүн геройдарын, тустуу историятын билиэхтээхтэр дии саныыбын. Ол кинилэр профессиональнай таһымнарын үрдэтиигэ, билиилэрин-көрүүлэрин хаҥатыыга сүрдээх улахан оруоллаах. Көбүөргэ тахсан аҥардас күүһүргэһэри таһынан, тустууктар элбэҕи ааҕан, билэн-көрөн, эргиччи сайдыылаах буоллахтарына эрэ – улахан көрдөрүүлэнэллэрэ биллэр суол.

Бөҕөстөрбүт сыллата Дан Колов, Яшар Догу, Али Алиев, Александр Медведь, Иван Ярыгин, Сергей Преображенскай, Дмитрий Данилов… бириистэригэр күрэхтэһэллэр, кыайыылааҕынан уонна призерунан буолаллар. Оттон кинилэр бу дьон туһунан төһө-хачча билиилээхтэрий?

Манан сиэттэрэн, аҥаардас түһүлгэ сыанатыгар мэтириэтин эрэ көрүүнэн муҥурдаммакка, Николай Николаевич Тарскай туһунан кылгастык билиһиннэриэхпин баҕарабын.

Николай Николаевич Тарскай 1924 сыллаахха ыам ыйын 8 күнүгэр Уус-Алдан оройуонун 1-эй Өспөх (билиҥҥи Баатаҕай) нэһилиэгэр дьадаҥы дьиэ-кэргэҥҥэ төрөөбүтэ.
1939 с. Чараҥай сэттэ кылаастаах, 1942 с. Дьокуускайдааҕы 8 №-дээх орто оскуолалары ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэртээбитэ. 1942 с. ЫБСЛКС чилиэнэ, активист этэ. Орто оскуола кэнниттэн биир ыйдаах военруктар курстарыгар үөрэнэн баран, бастаан Өнөр, онтон Чараҥай оскуолаларыгар учууталынан үлэлээбитэ. Ити кэнниттэн Танда, Мүрү орто оскуолаларыгар физкультура уруогун үөрэппитэ. Тандаҕа үлэлиир кэмигэр, 1947 с. ыччат ортотугар маассабай физкультурнай-спортивнай үлэҕэ ситиһиилээхтик кыттарын иһин Комсомол Киин комитетын Бочуотунай грамотатынан наҕараадаламмыта.
1948 с. Сталин аатынан Ленин орденнаах Москватааҕы физкультурнай институт студена буолар. Бастакы курсу бүтэрэн баран, аҕата соһуччу ыараханнык ыалдьан дойдутугар төннөн кэлэн Мүрү орто оскуолатыгар учууталлаабыта. Икки сыл буолан баран үөрэҕин салҕаан, 1954 с. институту туйгуннук үөрэнэн бүтэрэр.
Чаҕылхай тэрийэр талааннаах эдэр киһини республикатааҕы физкультура уонна спорт комитетын председателин солбуйар, 1955 с. сирэй председателинэн анаан үлэлэтэллэр. Ити кэмнэргэ биһиги республикабытыгар физкультура уонна спорт дохсуннук сайдыбыттара.


1959 с. ССКП чилиэнэ. Ураты активнай позициялаах үүнэн иһэр киһини Уус-Маайа оройуонугар исполком председателинэн быыбардыыллар. Итинтэн үс сыл буолан баран, Москваҕа үрдүкү партийнай оскуолаҕа үөрэххэ ыытыллыбыта. Онно үөрэнэр кэмигэр Николай Николаевич бастыҥ үөрэнээччи уонна общественнай үлэ активиһынан биллэр. Маҥнайгы сүһүөх партийнай тэрилтэ секретарынан үлэлиир. Ити курдук, Москваҕа үөрэнэ сылдьан Николай Николаевич Тарскай быстах оһолго түбэһэн, 1962 с. сирдээҕи олохтон соһумардык өлөн туораабыта.
Николай Николаевич Тарскай Саха сиригэр спорду сайыннарыыга улахан үтүөлэрин бэлиэтээн туран, республика салалтата 1963 с. саҕалаан Саха сирин көҥүл тустууга күрэхтэһиитин кини аатынан ыытарга олохтообута. Ол эрээри, улугуруу сылларыгар сымыйа дьыалаҕа олоҕуран, Н.Н. Тарскай аатынан күрэхтэһиини тохтото сылдьыбыттара. Саха АССР Министрдэрин Сэбиэтин 1989 с. ахсынньы 21 күнүнээҕи 407 №-дээх уурааҕынан Николай Николаевич Тарскай бирииһигэр көҥүл тустууга күрэхтэһии хаттаан чөлүгэр түһэриллибитэ. Онон кырдьыктаах дьыала кыайбыта.

Николай Николаевич Тарскайы биһиги Саха сиригэр көҥүл тустууну көҕүлээччи, уопсайынан, республикаҕа физкультурнай-спортивнай хамсааһыны саҥа тыыннаабыт улахан таһымнаах салайааччы, тэрийээччи быһыытынан сыаналыыбыт. Тустууну сэргэ ыарахан атлетика, бокс сайдыыларыгар улахан өҥөлөөх киһи быһыытынан билинэбит. Николай Николаевич – Саха сиригэр спортивнай фестиваллары, спартакиадалары көҕүлээбит уонна ситимнээхтик ыытыллалларын ситиспит төлөннөөх салайааччы.

Бэчээккэ бэлэмнээтэ Петр ПАВЛОВ.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *