Көҥүл тустуу: Саха сириттэн Россия чемпионатыгар кимнээх призер буолбуттарай?

Билигин Саха сиригэр көҥүл тустууну спорт үчүгэйдик сайдыбыт уонна элбэх ситиһиилэри, кыайыылары аҕалбыт көрүҥүн быһыытынан билинэллэр, олус сөбүлүүллэр. Спорт бу көрүҥүн 1954-1955 сыллартан аан маҥнайгынан пропагандалаан, олук ууран тэниппит уонна сайыннарбыт киһинэн оччолорго республика спордун комитетын председателэ Николай Николаевич Тарскай буолар.

Киниэхэ бу улахан кэскиллээх дьыаланы олоххо киллэрэн сайыннарарыгар эрэллээх көмөлөһөөччүлэринэн тустуу тренердэрэ: В.Г. Румянцев, Д.П. Коркин, Н.Н. Волков уонна да атыттар буолбуттара. Кинилэр уһун сыллар устата ыыппыт сыралаах үлэлэрэ кэлин үтүө түмүктэри, ситиһиилэри аҕалбыта.

Ааспыт сыллар устата саха тустууктара Россия, Советскай Союз түһүлгэлэриттэн саҕалааннар, аан дойду улахан күрэхтэһиилэригэр ситиһиилээхтик кыттаннар, бэйэлэрин төрөөбүт республикаларын, олорор дойдуларын аатырдыбыттара. Аан дойдуга саха диэн омук баарын биллэрбиттэрэ. Ол курдук, сахалар ортолоруттан Европа, Азия континеннарын, аан дойду уонна Олимпийскай оонньуулар чемпионнара уонна призердара тахсыбыттара элбэҕи этэр.

Онтон, маҥнай Россия түһүлгэтигэр улахаттарга бастакы ситиһиилэр, кыайыылар хайдах кэлбиттэрин туһунан билигин спорду сөбүлүүр, сэргиир дьон ортотугар билиэн, истиэн баҕалаахтар элбэх буолуохтаахтар. Бу саастарыттан тутулуга суох, араас көлүөнэ дьоно  буолаллар. Бүгүҥҥү күн туругунан, Саха сириттэн барыта 26 бөҕөс Россия түһүлгэтигэр бэйэлэрин иннигэр кими да иннилэригэр түһэрбэккэ бастаабыттар, эбэтэр чемпион үрдүк аатын ылар чиэстэммиттэрэ. Сорохтор  ити ааты хастыы да төгүл ылары ситиспиттэрэ. Онон, бастаабыттар пьедестал саамай үрдүкү чыпчаалыгар барыта 41 төгүл тахсан  турбуттара.

Чемпионнартан 19 бөҕөс өссө Россия түһүлгэтигэр бастыахтарын иннинэ, эбэтэр кэлин эмиэ тустаннар, миэстэлэһэннэр үрүҥ көмүс уонна боруонса өҥнөөх мэтээллэр хаһаайыннарынан буолбуттара. Кинилэр бары холбоон 16 үрүҥ көмүс уонна 21 боруонса мэтээли ылары ситиспиттэрэ. Арай, чемпионнартан сэттэ эрэ киһи: Петр Попов, Аркадий Аманатов, Егор Борисов, Алексей Стручков, Валерий Керемясов, Петр Малардыров уонна Прокопий Петров эрэ Россия түһүлгэтин кыһыл көмүс мэтээлиттэн атыны билиммэт курдук, чемпионат атын өҥнөөх мэтээлин илиилэригэр олох туппататахтара. Ол курдук, кинилэр Россияҕа биирдэ даҕаны  призердаабатахтара.

Чемпионнартан ураты бүгүҥҥү күннээх туругунан 43 саха чулуу тустууктара көҥүл тустууга  РСФСР-га уонна РФ-ҕа призердаабыттара итиэннэ дьиэлэригэр-уоттарыгар 28 үрүҥ көмүс уонна 31 боруонса мэтээллээх, үөрүү-көтүү аргыстаах, сүргэлэрэ көтөҕүллэн төрөөбүт дойдуларыгар, алаһа дьиэлэригэр эргиллибиттэрэ. Онон кинилэр уопсайа 59 мэтээли ылар чиэстэммиттэрэ. Хас биирдии мэтээл улахан сыранан, сылбанан,  элбэх  көмүс көлөһүн сүүрэн, тохтон ситиһиллибит буолан, олус күндү уонна билигин улаханнык сыаналанар. Тустууну таптааччылар, сөбүлээччилэр Россия призердарын чопчу кимнээхтэрин, кинилэр ааттарын-суолларын билиэн баҕалаах билигин үгүс киһи баара өйдөнүллэр. Онон,  Саха сириттэн  кимнээх, хаһан, ханна, ханнык ыйааһыҥҥа, тустан ханнык өҥнөөх мэтээллэр хаһаайыннара буолбуттарын ааҕан билсиҥ:

  1. Петр Гаврильев – 1960 с., Махачкала, 52 кг – III миэстэ;
  2. Петр Алексеев — 1962 с., Калининград, 57 кг — II миэстэ; 1963 с., Горькай, 57 кг — III миэстэ;
  3. Алкивиад Иванов — 1963 с., Горькай, 52 кг — III миэстэ;
  4. Альберт Захаров — 1963 с., Горькай, 63 кг — III миэстэ;
  5. Николай Гоголев — 1964 с., Дьокуускай, 52 кг — II миэстэ;
  6. Алексей Ермолаев – 1964 с., Дьокуускай, 57 кг – II миэстэ;
  7. Владимир Данилов – 1964 с., Дьокуускай, 63 кг – II миэстэ;
  8. Николай Алексеев – 1964 с., Дьокуускай, 57 кг – III миэстэ;
  9. Алексей Атласов – 1965 с., Калининград, 52 кг – III миэстэ;
  10. Максим Тихонов – 1965 с. Калининград, 57 кг – II миэстэ;
  11. Эдуард Гегеев — 1966 с., Ижевскэй, 78 кг — II миэстэ;
  12. Моисей Литвинцев – 1966 с. Ижевскэй, 52 кг – II миэстэ;
  13. Николай Габышев – 1967 с., Ленинград, 70 кг – III миэстэ (IV РСФСР Спартакиадата);
  14. Константин Леонтьев – 1968 с., Алмьетьевскай, 57 кг – II миэстэ;
  15. Петр Калачев – 1970 с., Сыктывкар, 74 кг – III миэстэ;
  16. Вячеслав Карпов — 1971 с., Таганрог, 57 кг — III миэстэ;
  17. Николай Неустроев — 1972 с., Махачкала, 68 кг — II миэстэ;
  18. Виктор Никитин – 1973 с., Белгород, 48 кг – III миэстэ;
  19. Гавриил Дмитриев — 1973 с., Белгород, 52 кг — III миэстэ;

12. Ефрем Ефремов – 1973 с., Белгород, 57 кг – II миэстэ; 1974 с., Казань, 57 кг – II миэстэ;

  1. Василий Данилов – 1974 с., Казань, 48 кг – II миэстэ;
  2. Захар Чукров – 1976 с., Орджоникидзе, 82 кг – III миэстэ;
  3. Афанасий Захаров – 1977 с., Улан-Удэ, 48 кг – III миэстэ;
  4. Юрий Андреев – 1977 с, Улан-Удэ, 82 кг – III миэстэ;
  5. Василий Гоголев — 1979 с., Кириши, 48 кг — II миэстэ, 1983 с., Красноярскай — III, 1978 с., Новосибирскай — II миэстэ;
  6. Егор Старостин — 1981 с., Улан-Удэ, 57 кг — III миэстэ, 1982 с., Махачкала, 57 кг — III миэстэ;
  7. Егор Алексеев — 1981 с., Улан-Удэ, 48 кг — II миэстэ, 1988 с., Дьокуускай, 48 кг — III миэстэ;
  8. Григорий Христофоров — 1982 с., Махачкала, 1983 с., Красноярскай, 1987 с., Горькай — II миэстэ, 1981 с., Улан-Удэ — III миэстэ;
  9. Степан Сивцев – 1984 с., Тула, 48 кг – II миэстэ; 1985 с.,Орджоникидзе, 48 кг – II миэстэ;
  10. Василий Алексеев — 1984 с., Тула, 52 кг — III миэстэ;
  11. Владимир Яковлев – 1986 с., Абакан, 48 кг – II миэстэ;
  12. Никита Никифоров – 1988 с., Дьокуускай, 52 кг – II миэстэ;
  13. Владимир Винокуров – 1988 с., Дьокуускай, 68 кг – II миэстэ;
  14. Анатолий Петров – 1988 с., Дьокуускай, 52 кг – III миэстэ;
  15. Владимир Винокуров -1988 с., Дьокуускай, 68 кг — II миэстэ;
  16. Владимир Торговкин – 1989 с., Махачкала, 48 кг – II миэстэ; 1990 с., Владикавказ 48 кг – II миэстэ; 1993 с., Москва, 48 кг – II миэстэ; 1992 с. Санкт- Петербург 48 кг – III миэстэ;
  17. Сергей Степанов – 1991 с., Дьокуускай, 48 кг – III миэстэ;
  18. Андрей Христофоров – 1991 с, Дьокуускай, 52 кг – III миэстэ;
  19. Герман Контоев – 1991 с., Дьокуускай, 55 кг – II миэстэ; 1992 с., Санкт-Петербург, 52 кг – II миэстэ; 1993 с., Дьокуускай, 52 кг – III миэстэ;
  20. Василий Стручков – 1991 с., Дьокуускай, 62 кг – II миэстэ; 1995 с., Пермь, 62 кг – II миэстэ; 1994 с. Санкт-Петербург, 62 кг – III миэстэ;
  21. Артур Федоров – 1991 с., Дьокуускай, 57 кг – III миэстэ; 1992 с. Санкт-Петербург, 57 кг – III миэстэ;
  22. Петр Юмшанов — 1993 с., Москва, 48 кг, 1994 с., С-Петербург, 1996 с., Тула — III миэстэ;
  23. Николай Яковлев — 1993 с., Москва, 57 кг — III миэстэ;
  24. Егор Красильников – 1995 с., Пермь, 48 кг – II миэстэ;
  25. Кирилл Павлов – 1996 с., Тула, 52 кг – II миэстэ;
  26. Матвей Матвеев – 1991 с., Воронеж, 58 кг – II миэстэ;
  27. Александр Контоев — 2001 с., Москва, 2003 с., Черкесскэй, 2005 с., Краснодар, 54 кг — III миэстэ;
  28. Павел Капитонов – 2001 с., Москва, 54 кг – II миэстэ;
  29. Дмитрий Михайлов – 2001 с., Москва, 58 кг – III миэстэ;
  30. Антон Иванов – 2002 с., Дьокуускай, 55кг – III миэстэ;
  31. Осип Михайлов — 2006 с., Нижневартовскай, 2009 с., Казань, 55 кг — II миэстэ;
  32. Евгений Коломиец – 2007 с., Москва, 84 кг – III миэстэ; 2016 с., Дьокуускай, 97 кг – III миэстэ;
  33. Михаил Иванов – 2007 с., Москва, 50 кг – II миэстэ; 2019с., Сочи, 57 кг – III миэстэ;
  34. Николай Старостин – 2008 с., Санкт-Петербург, 55 кг – III миэстэ;
  35. Петр Сивцев – 2010 с., Волгоград, 55 кг – III миэстэ;
  36. Тимур Пестерев – 2011 с., Дьокуускай, 60 кг – III миэстэ; 2013 с., Красноярскай, 55 кг – II миэстэ;
  37. Виктор Лебедев — 2012 с., Санкт-Петербург, 55 кг — II миэстэ;
  38. Виктор Рассадин – 2014 с, Дьокуускай, 57 кг – III миэстэ; 2016 с., Дьокуускай, 61 кг – II миэстэ; 2017 с., Назрань,61 кг – II миэстэ;
  39. Арыйаан Тютрин — 2014 с. Дьокуускай, 57 кг – III миэстэ; 2016 с., Дьокуускай, 57 кг – III миэстэ; 2018 с., Дьокуускай, 57 кг – III миэстэ;
  40. Егор Пономарев — 2014 с., Дьокуускай, 61 кг — II миэстэ;
  41. Ньургун Скрябин – 2016 с., Дьокуускай, 61 кг – III миэстэ;
  42. Вячеслав Ефремов – 2016 с., Дьокуускай, 61 кг – III миэстэ;
  43. Дмитрий Аксенов – 2017 с., Назрань, 57 кг – III миэстэ.

Бу үөһээ ахтыллыбыт Россия  призердарын ситиһиилэрэ да, тус олохторо тустууну сөбүлээччиллэргэ уонна сэргээччилэргэ элбэҕи кэпсиэн, сырдатыан сөп.

Петр Гаврильев саха тустуутун устуоруйатыгар бэлиэ суолу хаалларбыт киһинэн буолар. Кини  саха бастакы маастардарыттан биирдэстэрэ, маастар нуорматын иккис киһинэн толорбута, 1960 сыллаахха сэтинньигэ ССРС спордун маастара буолбута. 1961 сыллаахха  Таллиҥҥа сахалар Советскай Союз чемпионатыгар аан бастаан кыттыбыт сэттэ бөҕөстөрүттэн биирдэстэрэ. Онно улуу бөҕөскө, оччолорго аан дойду икки төгүллээх чемпионугар Али Алиевка очконан хотторбута. Киһитэ аан дойдуга барыта биэстэ  бастаабыта.

Саха бөҕөстөрүттэн Петр Гаврильев аан маҥнайгынан Россия боруонса призера буолбута. Ити 1960 сыллаахха Махачкалаҕа буолбута.

Ленинградка адмирал С.О. Макаров аатынан Үрдүкү инженернэй-морской училищены (билигин академияны) бүтэрбитэ. Онно, тустуу хас да көрүҥүнэн утумнаахтык эрчиллэн, дьарыктанан үчүгэй тустуук буолбута. Үөрэнэр сылларыгар самбонан, классическай  уонна көҥүл тустуунан дьарыктаммыта. Үһүөннэригэр бастакы разряды толорбута. Кэлин дойдутугар кэлэн баран, науканан дьарыктаммыта, географическай наука доктора буолбута.

1964 сыллаахха Дьокуускайга буолбут Россия чемпионатыгар Алексей Ермолаев 57  кг тустан иккис миэстэни ылбыта, онон үрүҥ көмүс призер буолары ситиспитэ. Нөҥүө сылыгар, эбэтэр 1965 сыллаахха Гомель ( Белоруссия) куоракка Советскай Союз ыччаттарыгар тустан, сахалартан маҥнайгынан чемпион буолбута. Аны саха тустууктарыттан норуоттар икки ардыларынааҕы кыластаах спорт  маастарын аатын эмиэ бастакынан ылбыта. Итини таһынан киниэхэ Дьокуускай куорат бочуоттаах олохтооҕо аат иҥэриллибитэ.

Россияҕа призердаабыт саха тустууктарыттан уон биир бөҕөс хас биирдиилэрэ хастыы да мэтээли ылары ситиспиттэрэ. Кинилэртэн алта бөҕөс иккилии мэтээли (Ефрем Ефремов, Степан Сивцев, Артур Федоров, Евгений Коломиец, Михаил Иванов, Тимур Пестеров),  түөрт тустуук үстүү мэтээли (Герман Контоев, Василий Стручков, Виктор Рассадин, Арыйаан Тютрин) уонна биир киһи – Владимир Торговкин түөрт мэтээли моонньуларыгар  иилинэн, төрөөбүт Сахаларын сиригэр эргиллибиттэрэ.

Кинилэртэн саамай элбэх мэтээли аҕалбыт бөҕөһүнэн, үөһээ ахтыллыбытын курдук, Советскай Союз норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Владимир Торговкин буолар. Кини дойдутугар барыта түөрт мэтээли, ол иһигэр үс үрүҥ көмүс уонна биир боруонса мэтээли аҕалан, тустууну сөбүлүүр, сэргиир дьону үөрпүтэ, сүргэлэрин өрө көтөхпүтэ. 1996 сыллаахха кини Атлантаҕа (АХШ) Олимпийскай оонньууларга кыттыбыта, онон бэйэтин үчүгэй өттүнэн көрдөрбүт уопуттаах спортсменын быһыытынан биллэр. Кэлин  улахан спортан тэйэн, наукаҕа сыстан үлэлиир. Педагогическай наука кандидата.

Онтон Герман Контоев, Василий Стручков уонна Виктор Рассадин иккилии үрүҥ көмүс уонна биирдии боруонса ылары ситиспиттэрэ.

Иккилии үрүҥ көмүс мэтээлинэн Степан Сивцев уонна Ефрем Ефремов наҕараадаламмыттара.

Биирдии үрүҥ көмүс уонна биирдии боруонса мэтээллэр хаһаайыннарынан Михаил Иванов уонна Тимур Пестеров буолбуттара.

Россия чемпионатыгар тустан  Арыйаан Тюрин үс боруонса мэтээлинэн бэлиэтэммит соҕотох бөҕөс .

Онтон, Евгений Коломиец уонна Артур Федоров иккилии боруонса мэтээли ылар чиэстэммиттэрэ.

Россияҕа призердаабыт бөҕөстөртөн сүүрбэ түөрт киһи ССРС спордун маастардара, икки  киһи ССРС спордун норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастара, уон биир киһи РФ спордун маастардара, алта киһи РФ спордун норуоттар икки ардыларынааҕы  маастардара буолаллар. Норуоттар икки ардыларынааҕы спорт маастардарынан Алексей Ермолаев, Владимир Торговкин, Герман Контоев, Михаил Иванов, Евгений Коломиец, Арыйаан Тютрин, Виктор Рассадин уонна Ньургун Скрябин буолаллар. Кинилэртэн икки бастакылара Советскай Союз саҕана маастар буолар ирдэбили толорон ылбыттара, атыттарга кэлин 1991 сыл кэнниттэн бу бочуотаах аат иҥэриллибитэ. Бу интэриэһинэй дааннайдар. Тустуу тренердэрэ уонна специалистара маннык баар балаһыанньаны  үчүгэйдик үөрэтиэхтэрин, ырытыахтарын наада.

Россияҕа призердаабыт тустууктартан үс киһи атын дойдулар сүүмэрдэммит хамаандаларын састаабыгар Олимпийскай оонньууларга кыттыбыттара. Ол курдук, Герман Контоев Беларусь Республикатыттан 2000  сыллаахха  Сиднейгэ (Австралия), 2004 сыллаахха Афиныга (Греция); Владимир Торговкин уонна Артур Федоров 1996 сыллаахха Атлантаҕа (АХШ) Кыргызстан уонна Казахстан аатыттан кыттыбыттара.

Призердартан Герман Контоев Беларусь Республикатын үтүөлээх маастара, Российскай Федерация норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастара. 2001 сыллаахха Софияҕа (Болгария) буолбут аан дойду чемпионатыгар бастаабыта. Ити улахан күрэхтэһиигэ кини бииргэ төрөөбүт быраата Александр үһүс миэстэҕэ тахсан, наҕараадалааһын церемониятыгар бырааттыылар пьедесталга сэргэстэһэ тахсан турбуттара. Урукку өттүгэр маннык түбэлтэ тахсыбытын өйдөөбөппүн.

Билигин Белоруссия спорка чиэһин көмүскүү сылдьар саха уола Ньургун Скрябин 2020 сыллаахха олунньу ыйга Европа чемпионатыгар кыттан, үрүҥ көмүс мэтээли ылары ситиспитэ.

Владимир Данилов 1964 сыллаахха Дьокуускайга буолбут чемпионакка 63 киилэҕэ иккис миэстэҕэ тахсыбыта. Кини тустууга ССРС спордун маастарын ахсыс киһинэн ылбыта (1960 с.), онон бастакы маастардартан биирдэстэрэ. Кэлин тустуу араас көрүҥнэринэн дьарыктанан, олорго улахан ситиһиилэрдээх. Ол курдук, тувинецтар “хуреш” тустууларыгар РСФСР спордун маастара (1981 с.), хапсаҕайга Саха АССР спордун маастара (1991 с.). Кэлин бэтэрээн –маастардар түһүлгэлэригэр самбо уонна нууччалар слада тустууларыгар аан дойду сэттэ төгүллээх, Азия континенын самбоҕа үс төгүллээх чемпиона. Бу уонна атын ситиһиилэрин иһин самбоҕа РФ спордун бочуоттаах маастара (1993 с.), спорт норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастара. Тустуу араас көрүҥнэригэр 83-тэ чемпион, 52-тэ бириистээх миэстэҕэ тиксибитэ.

Россия түһүлгэтин 1966 сыллаах призера Максим Тихонов сахалартан аан маҥнайгынан ССРС Сэбилиниилээх Күүстэрин чемпионатыгар бастаабыта, онон саха тустуутугар  бэлиэ суолу хаалларбыта. Кини кэнниттэн элбэх саха саллаат уолаттара кини тыырбыт суолун кэҥэтэн эмиэ дойду Сэбилиниилээх Күүстэригэр элбэхтик чемпионнаабыттара. Оччолорго армеецтар көҥүл тустууга Советскай Союзка саамай күүстээх хамаандатынан  биллэллэрэ.

1976 уонна 1977 сылларга сахалартан орто уонна ыарахан ыйааһыннарга Захар Чукров уонна Юрий Андреев Россия түһүлгэтиттэн биирдии боруонса мэтээллээх төннүбүттэрэ. Онон сахалар да ыарахан ыйааһыҥҥа тустуохтарын сөп диэн эрэл кыымын сахпыта. Хомойуох иһин, ити бачыым кэмигэр атыттарынан өйөммөтөҕө. Кэлин иккиэн хапсаҕайынан утумнаахтык дьарыктаммыттара, хапсаҕайга иккиэн Саха АССР спордун маастардара. Саха сиригэр Юрий Андреев көҥүл тустууга 14 төгүл, хапсаҕайга 10 төгүл бастаабыта элбэҕи этэр. Аны аан дойдуга бэтэрээн-маастардарга чемпионнаабыта. Ити 1994 сыллаахха этэ.

Захар Чукров Саха сирин биир чулуу тустууга этэ. Көҥүл тустууга республика аҕыс төгүллээх чемпиона. Хапсаҕайга эмиэ элбэхтик тустан бастаабыта. Хапсаҕайга республика бочуоттаах маастара этэ. Аан дойдуга бэтэрээн-маастардарга эмиэ бастаабыта,  Ити 1995 сыллаахха этэ. Республикаҕа биллэр икки тустуук уолаттары ииппитэ. Кинилэр аҕаларын хапсаҕайга ситиһиилэрин чиҥэтэн биэрдилэр.

Сорох Россияҕа  призердаабыт уолаттар республика тас өттүгэр аармыйаҕа  сулууспалыыр, эбэтэр үөрэнэр сылларыгар атын регионннар сүүмэрдэммит хамаандаларыгар киирэн тустубуттара. Холобура, Читинскай уобаластан байыаннай сулууспалаахтар Алексей Атласов, Максим Тихонов, Николай Габышев, Хабаровскай кыраайтан Ефрем Ефремов, Москваттан уонна Московскай уобаластан Михаил Иванов уонна Евгений Коломиец тустубуттара биллэр. Кинилэртэн сорохторо миэстэлэстэхтэринэ  Саха сиригэр наадалаах бааллары, очкуолары  эмиэ биэрэллэрэ.

Россия биир күүстээх спортсмена Ефрем Ефремов Хабаровскайга үөрэнэр сылларыгар  көҥүл тустуунан утумнаахтык дьарыктаммыта. Онтуката үтүө түмүктэрдэх буолбута. Ол курдук, кини 62 киилэҕэ 1973-1979 сылларга Хабаровскай кыраай биэс төгүллээх чемпиона буолбута. 1974-1976 сылларга Сибиир уонна Дальнай Восток икки төгүллээх чемпиона уонна биирдэ үһүс миэстэ буолбута. Аны 1973 уонна 1974 сылларга Россия чемпионатыгар Белгородка уонна Казаньҥа тустан икки төгүл үрүҥ көмүс мэтээл хаһаайына  буолбута.

Россия чемпионатын иккис  призера Владимир Яковлев, аны Советскай Союз чемпионатыгар кыттан эмиэ үрүҥ көмүс мэтээли ылбыта. Бу ситиһии 1985 сыллаахха Дьокуускайга буолбут дойду чемпионатыгар буолбута.

Призердар тустарынан, кинилэргэ аналлаах хаһыаттарга да кинигэлэргэ суруйуулар бааллар, ол гынан баран, олор элбэҕэ суохтар. Россия курдук улахан түһүлгэҕэ миэстэлэспит сорох тустууктар тустарынан суруйуулар олох  суохтар. Онон бу ыстатыйа кэнниттэн, кинилэр тустарынан суруйуулар баар буолуохтара диэн эрэнэбин. Урут призердаабыт тустууктар  бэйэлэрэ даҕаны хайдах бэлэмнэнэн, эрчиллэн, кимниин тустубуттарын, ханнык албастары туттан ситиһиилэммиттэрин, миэстэлэспиттэрин тустарынан ахтыылары суруйуохтара, эбэтэр бэчээттэтиэхтэрэ диэн эрэнэбит. Россия улахан түһүлгэтиттэн кэлбит баай, сыаналаах уопут, призердар бэйэлэрин ахтыылара билигин суола-ииһэ суох сүтэн хаалыа суохтаах. Интэриэһинэй түгэннэр, түбэлтэлэр хааһахха хааллыбакка, хатаммакка, бар дьоҥҥо-сэргэҕэ үчүгэйдик биллэн хаалыахтаах. Бу саха тустуута өссө иннин диэки сайдарыгар улахан көмөлөөх, туһалаах буолара чахчы.

Виталий СЛЕПЦОВ.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *