Кирилл Павлов: “Орегон оскуолатын олоҕуттан”

Р.М. Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училищетын гректии-римнии тустууга тренерэ, көҥүл тустууга Россия, хапсаҕайга Саха сирин спортарын маастара Кирилл Иннокентьевич Павлов билигин республика хамаандатын салайсан АХШ Орегон штатыгар сылдьар. Сонун дойдуга тренер тугу бэлиэтии көрөн сүбэлиир, билиһиннэрэр суруйуутун кытта билсэргитигэр ыҥырабыт.

— Үтүө күнүнэн! Биһигини барыбытын ыалга түһэрбиттэрэ. Сарсыарда мустабыт, киэһэ тарҕаһабыт. Оҕолор үчүгэйдэр. Бэҕэһээ сарсыарда Бенд куоракка полицияҕа, маҕаһыыннарга, бааҥҥа сылдьыбыппыт. Оҕолор маҕаһыынтан элбэх тугу да ылымматылар. Таҥаска-сапка сыана орто соҕус быһыылаах. Саха сиригэр маҕаһыын кэрийбэт киһи быһаарсыбат эбит.

Омук тылын билбэт буоллахха, балык курдук ууну омурдан баран сылдьар эбиккин. Хараххынан эрэ көрөҕүн. Оҕолор омук тылын дьаныһан үөрэттэхтэринэ, инники олохторугар, үлэлииллэригэр-хамныылларыгар улахан туһалаах буолуо этэ. Биһиги Саха сиригэр төнүннүбүт да, тустуунан эрэ олоробут. Тылы үөрэтии, саҥаны көрдөөһүн тохтуур. Ол иһин төрөппүт бэйэтэ туспа көрүүлээх буоллаҕына, оҕотун сайын ханнык эмит омук тылын үөрэтэр лааҕырга, Европа дойдутугар ыытыан сөп.

Маннык сылдьан киһи кырдьык сайдар эбит. Билииҥ-көрүүҥ кэҥиир. Оҕолорго да оннук буоллаҕа. Ол эрэн, манна көрбүт саҥа билииҥ дьиэҕэр тиийдэххинэ туохха туһалыырый диэн ыйытыыга, быһаччы хоруй биэрэр дэбигис кыаллыбат курдук. Олох көстүүтүн ким барыта, бэйэтин сайдыыта ханнык таһымҥа турарынан ылынар, анаарар уонна толкуйдуур буоллаҕа. Бу сырыыбыт биһиэхэ мууһу алларан, саҥа эйгэни киирэн көрөргө кыах биэрбитин (американскай виза), салгыы хайдах сайыннарарбын толкуйдуубун. Сахалыы ханарытан көрдөххө, муус аннынан муҥхалаан, айаххын ииттинэргэ сатабыл эрэ ирдэнэр. Киһи элбэҕи ырыппакка дьону батыһан, үтүктэн балыктаан барарын курдук, биһиги омук тылын билиэхтээх эбиппит. Балыктааһыҥҥа туттуллар тэрил курдук (муҥха, анньыы, ньырыы), тыл эмиэ туттар мал курдук улахан суолталааҕын ситэ өйдөөбөккө сылдьабыт. Номнуо 41 сааһым буолла да, баччааҥҥа диэри биир омук тылын билбэппин.

Биһиги олоххо көрүүбүт таһыма намыһаҕа уонна татыма, аттыбытыгар баар оҕолорбут билиилэрин дириҥэтэргэ кыах биэрбэтэ өйдөнөр. Ол иһин төрөппүт олоҕу көрүүтэ, бэйэтин эйгэтинэн эрэ муҥурдаммакка, оҕотун сөбүлүүр идэтин сайыннарарга уонна билиитин дириҥэтэргэ эмиэ көмө буолуохтаах. Маны таһынан оскуола ирдэбилэ оҕону иитиигэ, билиитин дириҥэтиигэ төрөппүтү, тренери кытары тэҥҥэ дьүөрэлэстэҕинэ эрэ, улахан таһымҥа үрдүк ситиһии кэлэр эбит.

Манна үс сүһүөх оскуоланы барытын көрдөрдүлэр.

Бастакы сүһүөххэ 5-11 («Элементари скул») саастарыгар диэри үөрэнэллэр. 5-7 саастаах оҕолор туспа үөрэнэллэр.

Иккис сүһүөххэ 12-14 саастарыгар «Медиум скул» дэнэр.

Үһүс сүһүөххэ 15-18 саастаах оҕолор «Хай скул» үөрэнэллэр.

Начальнай кылаастарга оҕолору дьону кытары кэпсэтэргэ, санааларын аһаҕастык этэргэ, сатаан толкуйдуурга, дьоҥҥо-сэргэҕэ ытыктабылаахтык сыһыаннаһарга, тулалыыр эйгэни харыстыырга үөрэтэллэр эбит. Манна оҕолорго ахсыаҥка туруорбаттар эрээри, аныгылыы тест оҥорон оҕо билиитин хайа таһымҥа турарын кэтээн көрөллөр. Кыра оҕо айар дьоҕура хааччахтаммакка, наар сайдыыга барарын ситиһэ сатыыллар.

Үөрэх быыһыгар тохтобулга, оҕолору таһырдьа таһааран тэрээһиннээхтик оонньотоллор. Ким эрэ бейсболлуур, баскетболлуур, кэпсэтэр-ипсэтэр, сүүрэр-көтөр, биир тылынан, баҕатын хоту оонньуур. Биир да оҕо телефоҥҥа бүк түһэн олорорун көрбөтүм.

Орто сүһүөххэ билиини дириҥэтиигэ үлэ барар. Оҕолору бэйэлэрин дьоҕурдарын салгыы сайыннаралларыгар болҕомто ууруллар. Оҕо бэйэтэ үлэлии, санаатын сааһылана үөрэнэр.
Үһүс сүһүөххэ билиини дириҥэтии, идэни баһылааһын бастакы олуга ууруллар. Оҕо бэйэтин олоҕун чопчу билэр. Салгыы колледжка, университекка, эбэтэр үлэлии барарын быһаарынар.
Кылаас иһигэр учуутал уонна оҕолор ситиһиилэрэ, оскуола олоҕо барыта тиһиллэн сүрдээх үчүгэй көстүүнү үөскэтэр эбит.

Оскуола ис-тас тутуута, массыына тохтобула, оонньуур площадкалар, автобуснай пааркалара барыта баар.
Биир сөхпүтүм диэн дьиэ иэнин (пространствоны) олус табыгастаахтык туһаналлар эбит. Холобура, остолобуой уонна актовай саала бииргэ көрүдүөргэ тураллар. Раздевалка оннугар, көрүдүөргэ хас биирдии оҕоҕо анаммыт туспа кабинка баар. Чэ, ити курдук киһи илэ хараҕынан эрэ көрдөҕүнэ өйдүүр көстүүлэрэ элбэхтэр. Туспа оҕо спортивнай оскуолалара суохтар. Урукку Сэбиэскэй Сойуус үөрэҕириитин бэйэлэригэр сөп түбэһиннэрэн сайыннарбыттар эбит дии санаатым.
Сарсыарда уонна күнүс оҕону оскуолаҕа босхо аһаталлар. Астарын көрүҥэ олус элбэх. Фрукта уонча көрүҥэ баар. Аны сарсыарда оҕолору барыларын оскуолаҕа босхо автобус таһар. 1200-1500 оҕоҕо 50 автобус сүүрэр. Ити курдук оҕо сайдарыгар, государство улахан болҕомто уурар эбит.

Оскуола босхо эбит буоллаҕына, үрдүк үөрэх барыта төлөбүрдээх. Үөрэххэ, спорка, искусствоҕа үрдүк ситиһиилээх эрэ оҕолор босхо үөрэнэллэр уонна эбиитин стипендия ылаллар. Инньэ гынан оҕолор үөрэхтэригэр, улахан киһи этиитэ, ыйыыта-кэрдиитэ суох, бэйэлэрэ ис сүрэхтэриттэн кыһаллар эбит. Үөрэҕирии системата олус үчүгэйдик үлэлиирэ харахха тута быраҕыллар.
Манна хас биирдии штатка сокуон ирдэбилэ уратылаах буолан, үөрэххэ эмиэ туспа төлөбүрдэр, түһээннэр баар буолуохтарын сөп. Бу биһиги Орегон штатын Ла Пайн куоратыгар сылдьыбыт оскуолабытыгар олоҕуран сурулунна.

Кирилл ПАВЛОВ, сэтинньи 5 күнэ, 2018 с. АХШ, Орегон штата.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *