Ильмень күөлгэ Улуу Кыайыы 75 сылыгар факел уоттаах сүүрүү

Бэйэ норуотун историятын үөрэтии, билии, биһиги барыбыт умнуллубат үйэтитэр эбээһинэспит. 2020 сылга Улуу Кыайыы 75 сылыгар диэн, өссө кыһын Ильмень күөлгэ факел уотун илдьэн, кэриэстэбил сүүрүү ыытары былааннаан, СР сэбиэттэрин бэтэрээннэригэр проект оҥорон түһэрбитим, ыам ыйын 9 күнүгэр Устреки дэриэбинэҕэ монумеҥҥа фиништээн түмүктүүр гына. Ол эрээри, ол дойдуга пандемия туран, тохтообута.

Россияҕа ыарыы уоскуйбутун кэннэ, от ыйын ортото хаттаан сөргүтэн, сэбиэттэр бэтэрээннэрин үлэһитэ Уарова Агафьия Ильична, сэбиэттэр бэтэрээннэрин салайааччыта Иванов Вильям Очирович сөбүлэһэн, Москваҕа СР предствительствотын салайааччыта Федотов Андрей Сандаминович ылынан, СР Үлэҕэ министерствота Волкова Елена Александровна, Улуу Кыайыы 75 сылыгар фонда,СР баһылыгын дьаһалтатын салайааччы Владимиров Афанасий Семенович көмөлөрүнэн сүүрүүгэ анаан бэрт кылгас бириэмэҕэ футболка суруттаран, факел бэлэмнээн тэрилиннэ.

Атырдьах ыйын 3 күнүгэр Улуу Кыайыы болуоссатыгар Санкт-Петербург представителэ Кравцов Юрий Николаевич кыттыылаах, Кыайыы факел уотун куораттааҕы бэтэрээннэр сэбиэттэрин салайааччыта Тряпша Николай Александрович биһиэхэ, сүүрүү кыттыылаахтарыгар үөрүүлээх тыл этэн, уоту Ульяна Окороковаҕа, Александра Митинаҕа, Айгуля Михайловаҕа, Гаврил Филипповка, оператор Айан Николаевка уонна миэхэ туттарда.

Биһиги салгыы Сайсарга, Ильмень болуоссакка сүүрэн кэлэн, сүүрүүктэр бары эһээлэрэ сэриигэ кыттыбыт портреттарын тутан мүнүүтэ кэриэстэбил ыытан, Николай Александрович тыл этэн атаарда.

Дьокуускай – Москва куоратынан көтөн, Санкт-Петербург авиапордугар тиийэрбитин кытта, СР предствительстватын советнига Петров Евгений Михайлович икки массыынанан көрсөн, Новгород Старай Русса куоракка хостелга илдьэн биэрэн үөрүү буоллубут, сарсын графиктааҕы сүүрүүбүт саҕаланар.

Хостелга сынньанан туран, атырдьах ыйын 6 күнүгэр эрдэ Устреки дэриэбинэҕэ айанныыбыт. Уонна 597 саха саллаата сырдык тыына быстыбыт кэриэстэбилигэр, монумеҥҥа тиийэбит. Манна Новгород спорт комитетыттан Панкратова Екатерина Анатольевна, Васильев Валерий Геннадьевич көрсөллөр уонна сүүрэрбитигэр 3-4 хонукка микро-автобус биэрэн үөртүлэр. Үчүгэй күн үүннэ, Ильмень күөл долгуна суох, чуумпуран турар.

Монумеҥҥа Старай Русса админстрациятын баһылыга Бучацкий Виктор Васильевич уонна культура үлэһиттэрэ, салайааччылар кэлэн кыттыыны ылан, тыл этэн факел уотун туттулар. Биһиги уот оттон алгыстаан, бу дойду сириттэн-уотуттан көрдөстүбүт. Биһиги сыалбыт Ильмень күөлү факел уотун тутан 264 км сүүрүөхтээхпит. Онон сүүрүүбүтүн саҕалыыбыт. Саха саллааттарыгар анаан 1968 с. саха учуонай-историга Петров Дмитрий Дмитриевич көмүс буукубанан суруллубут бэлиэ оҥорбут, мантан тэйиччи биэрэк үрдүгэр кэлин, 2000 с. СР правительствотын көмөтүнэн бу Устреки бөһүөлэк биэрэгэр памятник оҥоһуллубут. 2018 сылга сахалыы сэргэ туруоруллубут. 1943 с. олунньу ыйга 597 саха саллааттарын кырыктаах кыргыһыыга геройдуу охтубуттарыгар анаммыт.

Биһиэхэ анаммыт суоппарбыт Дементьев Сергей Павлович көнө майгылаах, эдэрчи үчүгэй суоппар буолла. Бу суол трассатын билэр буолан, элбэх суол арахсыытыгар муннарбакка факелы көрсөн, ыраастаһан, көмө бөҕө буолла, маладьыас уол эбит.

Бу дойду айылҕата олох атын, сииктээх буолан от-мас күөҕүнэн турар, салгына ырааһа, онон киһи чэпчэкитик сүүрэр. Кыргыттарым Ульяна, Александра, Айгуля уонна Гаврил этапка 3 км факелларын күөрэччи тутан, эр биир эрэллээхтик этаптан этапка баран иһэллэр. Онтон оператор уол Айан Николаев устан түһэрэн иһэр, бэйэтэ да тэһийбэтэ, 4-6 км сүүрэн ылла.

Ильмень күөлү эргийэ бардахпыт аайы кыырыктаах сэрии ааспыт бэлиэтэ монуменнар, пааматынньыктар, Биллибэт саллааттар харалла сытар миэстэлэрэ кэлэн иһэллэр, биһиги тохтоон кэриэстэбил оҥорон ааһабыт. Мин саныахпар, сэрии алдьархайын дуораана ааһа илик курдук, самныбыт дзоттар, таас тутуулар ол курдук тураллара көстөр.

Новгородка чугаһаабыппытыгар, “Россия” канал ТВ уһуллулар, интервью ыллылар уонна маннык үтүө түгэни бэлиэтии сылдьарбытын махтанан, үөрэн бардылар.

Новгород историята киэҥ, 857 сыллаахтан саҕаланар, көрүөхпүтүн баҕарбыппыт да иһин, бириэмэ тиийбэт, онон сүрүн тутуллубут кремль диэҥҥэ киирэн таҕыстыбыт.

Суолбут киин трасса буолан, араас транспорт элбэх, күүскэ ааһаллар, онон эмиэ да сэрэнэбит, этапка сүүрэрбитигэр, үксүн суол кырыытын тутуһабыт. Манна кэлиибитигэр полиция, ГИББД көҥүллүөхтэрэ суоҕа, уоттаах сүүрүүнү диэн буолта, хата этэҥҥэ мэһэйдэспэтилэр.

Бүгүҥҥү былааммытын күнү тура сүүрэн, 120 км бардыбыт, онон эмиэ санаабыт көтөҕүллэн, сынньана барабыт. Хостелга сылаас уу, газ баар, онон үчүгэй, арай хоспут иһэ сииктээх курдук.

Иккис күммүтүгэр, бэҕэһээ тохтообут бэлиэбитигэр тиийэн, тыл этэн, сүүрүүнү салгыыбыт. Факел уотун күөрэччи тутан Александра Митина, онтон Гаврил Филиппов саҕалыыллар.

Сүүрэ сырыттахха, араас санаа киирэр…

Сахабыт ньургун уолаттара

Ийэ дойдуну көмүскүү

Маннык ыраахха

Тиийэ кэлбиккит…

Улуу нуучча норуоттуун

Сахам уолаттара

Тэбис тэҥҥэ өстөөҕү самнарбыккыт

Ильмень нэлэмэн күөлгэ куккут-сүргүт тостубакка

Хайыһарынан атаакаҕа киирбиккит

Эһиги геройдуу охтубуккут!

Бүтүн Россия, Саха сирэ – умнубат

Ол иһин манна монуменнар, сэргэлэр тураллар

Факел уота кэриэстиир.

Бүгүн улахан трассаттан туораан, асфальт суолунан барабыт, суол кыараҕас, онон үксүн оттоох кырыыннан барабыт. Суоппарбыт барытын ыйан биэрэн иһэр, онон улахан көмө буолла.

Питертэн Евгений Михайлович барытын ыйытан, сураһан иһэр. Онон эрэл улахан .

Сотору Ильмень киэн биэрэгэр кэлэбит. Сымара улахан тааска хаартыскаҕа түһэн ааһабыт.

Новгородтар, Старай Русса олохтоохторо икки сылга биирдэ олунньу ыйга хайыһарынан күөлү эргийэ сүүрүү ыыталлар эбит. Ону таһынан сылын аайы 4-5 хонуктаах сүүрүү күөлү эргийэ, быйыл 25-с төгүлүн бу, атырдьах 14 күнүгэр Кыайыы 75 сылыгар сүүрээри бэлэмнэнэллэр.

Бүгүҥҥү сүүрүүгэ 90 км бардыбыт.

Сүүрүүбүт үһүс күнэ, чаҕылхай күннээх күн үүннэ, түмүктүүр сүүрүүбүтүн барабыт. Трассаҕа биир дойдулаахпыт Троев Гаврил Афанасьевич баһылыктаах Питертан олохтоохтор кэлэн, трассаҕа саха былааҕын күөрэччи көтөҕөн көрсөллөр, онон сүүрүү тэтимирэр.

Күнүс Монумеҥҥа Новгород, Старай Русса салайааччылара факел уотун өрө көтөҕөн көрсөллөр, үйэлээх үтүө тыллары эттилэр.

Биһиэхэ уобалас салайааччыта Виктор Бучацкий сертификат туттарда, постпредства  советнига Евгений Михайлович махтал суругун тутан, миссиябытын толордубут уонна пааматынньыкка сибэкки уурдубут.

Ильмень күөлгэ Улуу Кыайыы 75 сылыгар факеллаах сүүрүүгэ көмөлөспүттэргэ сүүрүүктэр ааттарыттан улахан махталбытын биллэрэбит!

Сүүрүү салайааччыта Дмитрий ГОРОХОВ.

Атырдьах ыйын 15 күнэ, 2020 сыл.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *