Бойобуой офицер, аатырбыт хапсаҕайдьыт

/// “Дьулурҕан” саһарбыт страницатыттан     

Быйыл, Саха сирин бэчээтигэр спорду сахалыы тылынан сырдатан кэлбит “Дьулурҕан” хаһыат бэчээттэнэн тахсыбыта 20 сыла. Манан сибээстээн, хаһыат саһарбыт страницаларыттан үйэлээх, ааҕыллымтыа, олорон кэлбит историябытын кэрэһилиир диэбит бастыҥ суруйуулары, очеркалары http://dzulurgan.ru сайтка сөргүтэн, ааҕааччыларга өссө төгүл санатабыт. 

“Дьулурҕан” хаһыат 2003 сыл муус устар 15 күнүнээҕи нүөмэригэр Үөһээ Бүлүүттэн хаһыат үлэһитэ Виталий Попов биллиилээх хапсаҕайдьыт Никита Докторов – Бычырдаан туһунан суруйуута бэчээттэммитэ. Ону, спорт историятын сэҥээрээччилэргэ анаан хаттаан билиһиннэрэбит.

Бойобуой офицер, аатырбыт хапсаҕайдьыт

Үөһээ Бүлүү улууһуттан үүммүт спортсменнартан аан бастакынан киэн сирдэринэн сураҕырбыт киһинэн Никита Константинович Докторов – Бычырдаан буолар. Кини 1913 сыллаахха муус устар 15 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһун Нам нэһилиэгэр төрөөбүтэ.

Дьокуускайга саха национальнай байыаннай оскуолатын уонна Москваҕа Осоавиахим Киин оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Старшай лейтенан званиялаах. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр 1941-1942 сс. Хотугулуу Арҕааҥҥы фроҥҥа бастакы гвардейскай корпус 52-с биригээдэтигэр бастаан взвод, кэлин стрелковай рота хамандыырынан сулууспалаабыта. 1942 сыл муус устар 14 күнүгэр Старай Русса куоракка 16-с немецкэй армияны төгүрүктээһиҥҥэ илиитигэр ыараханнык бааһыран, ити күһүн иккис группалаах инбэлиит буолан дойдутугар эргиллибитэ. “Кыһыл Сулус” уонна Аҕа дойду сэриитин 1-кы степеннээх орденынан, элбэх бойобуой, юбилейнай мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.

Никита 1929 сыллаахха улууһун киинигэр Куорамыкыга сэттэ кылаастаах оскуоланы бүтэрбитэ. Ол кэннэ Намҥа сири түҥэтэр депутаттарга хамнаһа суох секретарынан үлэлээбитэ.

1930 сыллаахха 17 саастааҕар Никита Докторов Балаҕаннаахха “Кыһыл үлэһит” колхозка аҕатын баайын, сирин-уотун холбоон киирбитэ уонна ити колхозка үс сыл биригэдьииринэн үлэлээбитэ. Бу сылларга кини бүдүрүйбэт сүһүөхтээх хапсаҕайдьыт быһыытынан биллэн барбыта. 1930 сыллаахха Бүлүү куоратын ыһыаҕар хапсаҕайга бастакы бирииһи ылан, маҥнайгы улахан кыайыытын ситиспитэ. Итиннэ быһаарыылаах хапсыһыыга Дадарах бөҕөнү охторбута. Эмиэ ити сыл уоллара күүстээх бөҕөс буоларын истэн, Никитаны дойдутугар Намҥа аара суолга тоһуйан тустуу тэрийбиттэрэ. Онно 17 саастаах Никита сынньаммакка эрэ 17 киһини утуу-субуу охтортообута.

Никита Докторовы хапсаҕайга үөрэппит дьонунан Нам нэһилиэгин бөҕөстөрө Гаврил Спиридонович Кардашевскай-Бочо уонна Андрей Николаевич Егоров-Бурҕаа буолаллар.

Н.К. Докторов 1930-1941 сылларга араас түһүлгэлэргэ хапсаҕай күрэхтэһиилэригэр икки атахтаахтан бүдүрүйбэтэҕэ. 1934 сыллаахха сайын Дьокуускайга татаардар сабантуйдарыгар татаар бухатыырын Аргылланы (аатырбыт Боссоойко бииргэ төрөөбүт быраата) курдаһан тустууга тиэрэ быраҕан, аата-суола өссө үрдээбитэ.

1937 сыллаахха Бычырдаан Мэйик биллиилээх хапсаҕайдьытын Василий Степановы-Буучугураһы икки төгүл охторбута (муус устарга Куорамыкыга, бэс ыйыгар Бүлүү куоратыгар). Киниттэн хотторуу хомолтотун Күүстээх Захаров (Сунтаар), Василий Семенов – Күүстээх Бааска (Ньурба), Күүстээх Мииккэ (Бүлүү) уо.д.а. билбиттэрэ.

Никита Докторов 1934 сыллаахха күһүн Саха национальнай байыаннай оскуолатын бүтэрэн, Бүлүү оройуонугар Осоавиахим председателинэн анаммыта. Итиннэ түөрт сыл үлэлээбитин кэннэ, кинини Москваҕа Осоавиахим Киин оскуолатыгар үөрэххэ ыыппыттара. Никита бу оскуолаҕа үөрэнэн лейтенант званиятын ылбыта, сахалартан бастакынан снайпер нуорматын толорбута. Осоавиахим Киин оскуолатын бүтэрбит 26 саастаах эдэр специалист 1939 сыллаахха Дьокуускайга республикатааҕы стрелковай кулууп начальнигынан анаммыта.

Никита Константинович эргиччи сайдыылаах киһи. Кини литератураҕа холонон көрө сылдьыбыта. Ол курдук, “Сахалар – сэриигэ” диэн драматын Ньурба театра 1943 сылтан саҕалаан элбэхтик туруорбута. Үөһээ Бүлүү Балаҕаннааҕар туруорулла сылдьыбыта эмиэ биллэр. Оттон Саха театра бу драманы туруораары бэлэмнээн эрдэҕинэ, партия обкома драмаҕа нуучча оруола көрдөрүллүбэтэх диэн матыыптаан бобон кэбиспитэ. Үйэ аҥаара буолан эрэ баран, Н.К. Докторов “Сахалар – сэриигэ” диэн драмата күн сирин көрбүтэ.

Сэрииттэн эргиллэн кэлэн баран, Н.К. Докторов Кэбээйи оройуонугар райком партийнай кабинетын сэбиэдиссэйинэн, Дьокуускайга Осоавиахим республикатааҕы сэбиэтин председателин солбуйааччынан, Эдьигээҥҥэ народнай депутаттар оройуоннааҕы Сэбиэттэрин исполкомун председателин солбуйааччынан, Усуйаана оройуонугар Ленин аатынан миллионер-колхоз председателинэн үлэлээбитэ. Төрөөбүт Үөһээ Бүлүүтүгэр эргиллэн, Исидор Барахов аатынан колхоз председателин солбуйааччынан, коммунальнай хонтуора начальнигынан үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ.

Н.К. Докторов – Бычырдаан активнай общественник быһыытынан биллэр. Кини сүүрбэччэ сыл устата оройуоннааҕы революционнай уонна бойобуой албан аат кулуубун председателинэн, улуустааҕы ветераннар сэбиэттэрин чилиэнинэн, райсовет, нэһилиэк сэбиэттэрин депутаттарынан талыллан үлэлээбитэ. Республикатааҕы, зонатааҕы, улуустааҕы спортивнай күрэхтэһиилэргэ өр сылларга судьуйалаабыта, спорду тэрийиигэ көхтөөхтүк кыттыбыта.

Н.К. Докторов – Бычырдаан бирииһигэр хапсаҕайга күрэхтэһии Үөһээ Бүлүүгэ 1988 сылтан ыытыллар. 2003 сылтан Бычырдаан бирииһин иһин хапсаҕайга күрэхтэһии – республикатааҕы турнирга кубулуйда.

Никита Константинович кэргэнинээн Анна Даниловна Анисимовалыын билигин Үөһээ Бүлүүгэ олороллор, элбэх ахсааннаах сиэннэрин кытта бодьуустаһаллар.

“Дьулурҕан”, 2003 сыл, муус устар 15 күнэ.  

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *