Биллиилээх бөҕөс Константин Луковцев күн сириттэн күрэннэ

Саха сирин тустуута ыар сүтүктэннэ. Бүгүн, ыам ыйын 31 күнүгэр, сарсыарда Майаҕа – тапталлаах Тааттаны ааттаппыт, биир биллиилээх тустуук, ССРС спордун маастара Константин Константинович Луковцев 75 сааһыгар ыарахан ыарыыттан күн сириттэн барда. Бу ыар күнүнэн сибээстээн, бокуонньук дьиэ кэргэнигэр, чугас дьонугар, биир дойдулаахтарыгар кутурҕаммытын тиэрдэбит. Итиэннэ Ытык Күөлтэн спорт ахсаабат пропагандиһа, Таатта тустуутун туһунан хас да кинигэ ааптара, биһиги общественнай корреспондеммыт Анатолий Григорьевич Мурунов – К.К. Луковцев 70 сааһын туолбутунан, 2015 сыллаахха муус устар 2 күнүгэр “Дьулурҕан” хаһыакка “Кэпсиэхпин баҕарабын” диэн рубрикаҕа бэчээттэппит матырыйаалын билиһиннэрэбит.

“Үчүгэй тренергэ түбэспитэ буоллар…”

Константин Константинович Луковцев Тааттаттан иккис киһинэн ССРС спордун маастарын аатын ылбыта. Кини 1945 сыллаахха саас Улуу Кыайыыны уруйдуу, Баайаҕа нэһилиэгэр күн сирин көрбүтэ.

Баайаҕа оскуолатыгар үөрэнэр кэмигэр киниэхэ тустуу туһунан маҥнайгы өйдөбүллэри оройуон биир бастакы күүстээх тустууга, бастакы чемпиона, энтузиаст-тренер Дмитрий Дмитриевич Луковцев биэрбитэ. Үрдүкү кылаастарга Ытык Күөл орто оскуолатыгар үөрэнэр кэмигэр оскуола физическэй култуураҕа учуутала Дмитрий Григорьевич Бравин тэрийбит секциятыгар салгыы дьарыктаммыта. Оҕо эрдэҕиттэн күүстээх үлэҕэ эрчиллэн улааппыт буолан, күүс-уох өттүнэн бэйэтин кыанар, сылбырҕа этэ. 1961 с. оройуон улахан дьоҥҥо күрэхтэһиитигэр 52 кг Григорий Пономарев (Чөркөөх) кэнниттэн иккис миэстэ буолан, убайдарын ууга-уокка түһэрбитэ.

Оройуон уолаттарга чемпиона буолан, 1963 с. өрөспүүбүлүкэ уолаттарын бэһис чемпионатыгар кыттан, 57 кг тэҥнээҕин булбат, чемпион аатын сүгэр. Нөҥүө сылыгар улахан дьоҥҥо өрөспүүбүлүкэ тохсус күрэхтэһиитигэр ССРС спордун маастара Николай Гоголев, Алкивиад Иванов кэннилэриттэн үһүс бириистээх миэстэҕэ тахсан, Тааттаттан күүстээх тустуук тахсан эрэрин көрдөрбүтэ. Ити дьыл Дьокуускай куоракка ыытыллыбыт РСФСР чемпионатыгар Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар киирсэн 52 кг бэһис миэстэҕэ тахсан, 19 сааһыгар ССРС спордун маастарын нуорматын толорор. Ити, РСФСР 19-с чемпионатыгар Саха сирин саамай эдэр бөҕөһө Константин Луковцевка “Бэлэм буол” (“Кэскил”) хаһыат кылаабынай редактора Н.И. Протопоповаттан, анал бирииһинэн наҕараадаламмыта.

Эдэр маастар уол Ийэ дойдутугар ытык иэһин толоро Читаҕа сулууспалыы барар. Забайкальскай байыаннай уокурук спорка кулуубун тренерэ Илья Романович Фрунджиевка дьарыктанар. Константин сулууспалыыр кэмигэр икки төгүл Дальнай Восток уонна Сибиир, түөрт төгүл байыаннай уокурук чемпиона буолар. ССРС Сэбилэниилээх Күүстэригэр биирдэ иккис уонна түөртэ төрдүс миэстэҕэ тахсар. Сэбиэскэй Сойуус биир күүстээх маастарыгар тиийэ үүнэр. Аармыйаҕа сылдьан атаҕын улаханнык дэҥнээн, улахан спортан барарга күһэллибитэ.

Ол да буоллар, 1971 с. аан дойду аччыгый чемпионатынан ааттанар Тбилиситээҕи норуоттар икки ардыларынааҕы турнирга кыттан, үһүс миэстэҕэ тахсыбыта, кини улахан маастар буоларын өссө төгүл туоһулуур. Киниттэн хотторуу хомолтотун билбиттэрэ: аан дойду, Сойуус ааттаахтара Амангелдьы Габсаттаров, Леонид Барсуков, Юрий Кишиев, Нима Ивахинов, Семен Морфунов, Алкивиад Иванов, Александр Иванов, Роман уонна Гаврил Дмитриевтэр…

//1973 сыл Саха АССР чемпионатын 57 кг финала: Константин Луковцев (хаҥаһа) — Гавриил Дмитриев. 

Константин бэйэтэ эрэ сөбүлээн, сатаан оҥорор халбарыйан туора охсуутуттан элбэх маастар эмсэҕэлээбитэ.

1973 с. өрөспүүбүлүкэҕэ бастыырыгар бу албаһынан Сэбиэскэй Сойуус чемпионун, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Гавриил Дмитриеви ыраастык ууран турар. Олимпийскай чемпион Роман Дмитриев хайдах хотторбутун умнубакка өйдүүрүн, суруналыыс Иван Кычкин “Аан дойду чемпиона” кинигэтигэр ааҕабыт:

“… Самолет улуу Атлантическай акыйааны туораары, Соҕуруу Америка диэки көтөн иһэр. Роман Дмитриев сахалартан бастакынан аан дойду чемпионатыгар кытта баран иһэринэн долгуйа быһыытыйар. Тулуйа сатаан бу сырыыга кириэһилэтигэр ойоҕоһунан эргилиннэ, харахтарын арыый сабан, Сахатын сирин санаан кэллэ, былырыын сайынДьокуускай пааркатын стадионугар саллааттыы сылдьан, Читаттан кэлэн тустубут Константин Луковцевка ыраастык уурдаран, үһүскэ тахсыбыта. Роман ити самолет кириэһилэтигэр сытан, сулууспаҕа маҥнай Читаҕа сылдьыбытын өйдөөтө”.

Константин Луковцев үчүгэй тренергэ түбэспитэ буоллар, үрдүк ситиһиилэниэх киһи, Читаттан ырааппакка хаалбыта. Роман Дмитриев курдук, Читаттан Москваҕа Армеецтар киин спортивнай кулууптарыгар тиийэн С.А.Преображенскай курдук улахан тренергэ түбэспитэ буоллар, аан дойдуну, Европаны аймыа хааллаҕа…

//»Көбүөр сулустара» турнир, уҥаттан хаҥас Константин Луковцев, Константин Леонтьев, Николай Алексеей. Чурапчы, 1993 с.

Константин Константинович тустууттан тохтоон баран, төрөөбүт Баайаҕатыгар өр сылларга ийэ айылҕабыт чөл буоларын туһугар, леснигинэн үлэлээн бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсан, тыа ыалын сиэринэн сүөһү-ас тутан, сиэннэрин көрсөн олорор. Кэргэнинээн, зоотехник идэлээх Светлана Егоровналыын түөрт оҕону күн сирин көрдөрбүттэрэ, элбэх сиэннээхтэр. Улахан кыыс ийэтин утумнаан зоотехник. Уолаттар аҕаларын туйаҕын хатаран спордунан дьарыктаммыттара. Улахан уола Гоша оҕолорго ситиһиилээхтик туста сылдьыбыта, хапсаҕайга СӨ спордун маастара. Кыра уол бэйэтин аатын сүгэр Костя мындыр уус, муосчут. Бэйэтин кэмигэр спорт саҥа көрүҥүнэн – муай тайынан дьарыктаммыта. Бу көрүҥҥэ Россияҕа икки төгүл миэстэлэстэ.

Мин Константин Константиновиһы үс төгүл маастар диэхпин баҕарабын. Бастакытынан, тустуу улахан маастара, иккиһинэн, кини лесник, ол аата тыа маастара. Кини кинигэни, хаһыаты сөбүлээн, элбэхтик ааҕарын сорохтор өссө билбэттэрэ буолуо. Баайаҕа библиотекатын бастайааннай ааҕааччыта. Ол аата, билиҥҥи түргэн олохтон хаалсыбат, барытын билэ-көрө сылдьар, ааҕыы маастара буолар.

“Дьулурҕан”.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *