Биир күрэхтэһииттэн өйдөбүл

//1979 с. Николай Тарскай бирииһэ. Өрөспүүбүлүкэ чөмпүйүөнэ буоларга сүрүн икки утарсааччылар. Арбитр Алексей Мостахов Николай Коркиҥҥа сэрэтии көрдөрөр. Уҥа – Василий Константинов кыайарга эрэллээх турар.

Саха биир биллиилээх бөҕөһө, көҥүл тустууга ССРС спордун маастара Василий Константинов (Бадьаай) сарсын, муус устар 30 күнүгэр төрөөбүт күнэ. Баара эбитэ буоллар кини 65 сааһын бэлиэтиэхтээҕэ. Манан сибээстээн, кини бииргэ төрөөбүт эдьиийдэрэ, аймахтара, Чурапчытааҕы спортивнай интернат-оскуолаҕа бииргэ үөрэммит, дьарыктаммыт доҕотторо, ыкса ыаллара кыттыһан Василий Константинов туһунан ахтыы кинигэ таһаараары бэлэмнии сылдьыллар. Бу үлэ “Сайдам” кинигэ кыһатыгар (дириэктэр М.П. Лыткина) бэчээттэнэн тахсара былааннанар. Бүгүн ол кинигэттэн биир ахтыыны билиһиннэрэбит.   

Бааска Константиновы кытта 1970-1972 сс. Чурапчы спортивнай оскуолатыгар бииргэ үөрэммитим. Улуу тириэньэр Дмитрий Петрович Коркин салалтатынан дьарыктаммыппыт. Бааска наһаа эниэргийэлээх, сүүрэ-көтө, күлэ-үөрэ сылдьар уол этэ. Наһаа эдэр сааһыгар бу дойдуттан баран хаалбытын истэн эрэ хаалбыппыт.

Оскуолабытын бүтэрэн, Дмитрий Петрович сүбэтинэн араас куораттарга үрдүк үөрэххэ үөрэнэ барыталаабыппыт. Афанасий Захаров, Семен Окоемов, Петр Петров уонна мин Ленинград куоракка Лесгафт аатынан физкультурнай институкка киирбиппит. Бу институкка 2-3-с куурустарга Федор Матвеев, Николай Лазарев үөрэнэ сылдьаллара. Валерий Пахомов Пушкин куоракка тыа хаһаайыстыбатын институтугар үөрэнэрэ. Бары Ленинград куорат чөмпүйүөннэрэ буолбуттар этэ. Өрөбүллэргэ биһигини батыһыннара сылдьан куораты көрдөрөллөрө, дьарыкка сырытыннараллара. Махталбыт билигин да улахан. Бары Д.П. Коркин уолаттара буоллахпыт.

Бааска биһиги кэннибититтэн бүтэрбитэ. Кэлин истибиппит — Читаҕа сулууспалыы тиийбитин. Онтон Москваҕа ЦСКА-ҕа тиийэн дьарыктаммыта. Күрэхтэһиилэргэ дэҥ-дэҥ көрсөрбүт. Үөрүү-көтүү, кэпсээн-ипсээн, дойдубутугар туох сонун буолбутун, кимнээх ханна үөрэнэ сылдьалларын, ким ханна үлэлиирин, сулууспалыырын кэпсэтэн ахан биэрэрбит.

Бааска наһаа үчүгэйдик кэпсээччи, бэйэтиттэн кыратык эбэн-сабан, үөрэ-көтө, күлэ-оонньуу кэпсиирин сөбүлүүр этэ. Үчүгэйдик ыллыыра. Сахабыт сиригэр саҥа ырыалары ыллаан иһитиннэрэрэ.

//1980 с. Бүлүү. Иккис разрядтаах Эдик Мосов 5 мүнүүтэ 15 сөкүүндэнэн кыайбытын, тренер Василий Константинов илиитин өрө көтөҕөр.

Ону санаан олорон, кини ССРС Кубогар хайдах тустубутун кэпсиэм.

Кини Россия ыччатын хамаандатыттан кэлбитэ. Арай көрдөхпүнэ, аҥаар хааһын үрдүнэн улахан баҕайы баастаах, хараҕын күөҕэ ааһа илик, түөрт сиринэн лейкопластырынан хам туттарыылаах. Ыйыталастыбыт. Олимпийскай чөмпүйүөнү Владимир Юмины кытта учебнай-тренировочнай киирсиигэ хаста да атахтаан баалынан кыайан истэҕинэ, киһитэ кыыһыран наһаа куруубайдык көрсөн тобугунан хааһын быһа тэппит. Тириэньэрдэр Юмины улаханнык мөхпүттэр.

Түөртэ тустан барыларын чыыстай уурталаабыта. Утарылаһааччытын уҥа хонноҕун аннынан ныроктаабыта буолар. Киһитэ көмүскэнэн илиитин үөһэ көтөҕөн кэннинэн баран истэҕинэ, уҥа илиитинэн бэйэтигэр тардан өттүктээн «лаш»гыннаран түһэртиирэ. Үс уол олох тута чыыстай барбыттара, дэлэҕэ «лаш» диэм дуо, оннук тыастаахтык түһэртиирэ. Биир уол муостаабыта да кыайан куоппатаҕа. Ону күлэ-үөрэ: «Дмитрий Петрович наар дьарыкка «отработкалатан» сорбун сордообута үчүгэй эбит», — диирэ. Быраас эчэйииттэн күрэхтэһиигэ киллэрбэппин диэбитин, Иван Сергеевич Ярыгин хамаандаҕа наада диэн сайаапкаҕа илии баттаппыт. Быраас боростуой биинтэнэн баайбытын үрдүнэн, Иван Сергеевич эластичнай биинтэнэн ынырык күүскэ баайбыта хараҕа нэһиилэ көстөрө. Тустан таҕыстаҕына, сирэйин хаана үллэн күп-күөх буолара. Биһиги түргэнник биинтэтин устарга көмөлөһөрбүт. Ону бэйэтэ күлэ-күлэ: «Ити Иван Сергеевич күүскэ ыбылы тардан, түргэнник чыыстай уура охсон таҕыс диэн сүбэлиир, хата, трамвам салгыы барбата», -диэн, Иван Сергеевичкэ махтаммыта. Ярыгин даҕаны Бааскаҕа эрэнэн, сөбүлээн хас схваткатын аайы тус бэйэтэ көмөлөһөн сүбэлээн-амалаан киллэрдэҕэ. Туораттан көрөргө-истэргэ олус үчүгэй этэ. Итинник биир күрэхтэһииттэн өйбөр билигин да хаалбыт түгэннэртэн биирдэстэрэ — Бааска харахтара.

Гаврил Афанасьевич ТРОЕВ, ССРС спордун маастара, 4 олимпийскай цикл Россия көҥүл тустууга сүүмэрдэммит хамаандатын массажист-тренерэ, Санкт-Петербург куоракка олорор-үлэлиир сахалар түмсүүлэрин салайааччыта. 

Хаартыскалар Уйбаан Ушницкай архыыбыттан ылыллан туһанылыннылар.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *