Аҕабытын муҥура суох күүстээх үлэһит киһинэн өйдүөхпүт…

Бүгүн, ахсынньы 28 күнүгэр – Саха сирин физкультураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһитэ, Россия норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха Республикатын физкультураҕа уонна спорка туйгуна, Саха сирин үөрэҕириитин туйгуна, Баатаҕай нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо, ССРС спордун маастарыгар кандидат, хайыһарга Ленинградскай уобалас, Сибиир, Саха сирин араас таһымнаах күрэхтэһиилэрин кыайыылааҕа уонна призера, Дьокуускай куорат бэһис нүөмэрдээх оҕо спортивнай оскуолатын дириэктэрэ Слепцов Александр Будимирович күн сириттэн барбыта түөрт уон күнэ…

Биһиги тапталлаах аҕабыт Слепцов Александр Будимирович кыра эрдэҕиттэн утумнаахтык спордунан дьарыктаммыта. Кинини хайыһарынан сүүрүү үлүскэнигэр угуйбут киһинэн, кини бастакы тренерэ Дьячковскай Григорий Константинович буолар. Аҕабыт 5-с кылаастан хайыһарынан сүүрүүгэ атыттартан чорбойорун бэлиэтии көрөн, эһиилигэр оскуола сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар киллэрбитэ. Намнааҕы педагогическай училищеҕа үөрэнэр кэмнэригэр 10 уонна 15 километрдарга сүүрэн бастакы миэстэлэри ылаттыыра. Онтон многоборьеҕа күрэхтэһэн, эмиэ тэҥнээхтэрин булбат этэ. Дьоҕурдаах буолан, республика сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар киирбитэ. Дальнай Восток, Сибиир зонатын “Трудовые резервы” күрэхтэһиитигэр саха уолаттарын хамаандата эстафетаҕа үһүс миэстэ ылары ситиспиттэрэ. Сахалин, Магадан, Приморье, Камчатка курдук хайыһар күүскэ сайдыбыт регионнарын хамаандаларын кытары илин-кэлин түсүһэн, бириистээх миэстэҕэ тиксэн – үгүстэри соһуппуттара, сөхтөрбүттэрэ.

Ол курдук, саҕалаан аҕабыт Александр хайыһарын олоҕун суола оҥостон тэлбитинэн барбыта. Ленинградтааҕы физкультурнай училищеҕа студенныыр сылларыгар хайыһарынан өссө дьаныһан дьарыктаммыта. Ленинград куорат чемпионатыгар 10 километрга сүүрэн, 200 киһиттэн онус кэлэн, чахчы кыахтааҕын көрдөрбүтэ. Онно үөрэнэр сылларыгар куорат “Трудовые резервы” хамаандатын чилиэнинэн сылдьыбыта. Студенныы сылдьан, армияҕа ыҥырыллан спортивнай ротаҕа түбэһэн күүстээх дьарыгын ситимин быспатаҕа. Ол түмүгэр, Ленинград уобалаһын күрэхтэһиитигэр 15 километрга сүүрэн, иккис миэстэни ылан маастарга кандидат нуорматын толорбута. Армия кэннэ үөрэҕин ситиһиилээхтик бүтэрэн, 1981 сыллаахха дойдутугар Саха сиригэр эргиллибитэ.

Эдэр специалист Мэҥэ-Хаҥалас төрдүс нүөмэрдээх ПТУ-гар Төҥүлүгэ ананан үлэлии тахсар буолбута. Мантан ыла аҕабыт Александр Будимирович унньуктаах тренерскэй үлэтэ саҕаламмыта. Биһиги аҕабыт уһун уҥуохтаах, этэ-сиинэ быччыҥнаах, сырдык харахтардаах уонна хара хойуу баттахтаах, уһун синньигэс муннун төбөтүнэн хойуу хара бытыктаах саха эр киһитигэр наһаа кырасыабай эр киьһи этэ. Төҥүлүгэ үлэлии сылдьан биһиги ийэбитин Домна Трофимовнаны сөбүлээн кэргэн ылар. Ол курдук, эдэр сэргэх,сүрэхтэрин холбоон иэйиинэн илгийбит дьоҥҥо уоллаах кыыс, биһиги, Георгий уонна Жанна төрөөммүт, дьоммут сылаас тапталларыгар сөтүөлээн улаатабыт.

Биһиги кып-кыра эрдэхпититтэн аҕабыт өрүү үлэ үөһүгэр сылдьар да буоллар, ийэбитин дьиэтигэр кэллэ кэлээт, кыра оҕолуу дьиибэлээн, эккирэтэ сылдьан саһыгыратарын баччааҥҥа диэри кулгаахпытыгар истэбит. Онуоха биһиги эмиэ кинилэри кытта тэҥҥэ мэниктэһэн барарбытын санаатахпытына, билигин даҕаны сүрэхпит сылаанньыйар, дууһабыт үөрэр. Ыарахаттартан толлубат эдэр ыал ийэлээх аҕабыт мөхсө үлэлээннэр, сабыс саҥа дьиэ туттаннар быр-бааччы олорбуппут. Аҕабыт бэйэтэ туппут хотонугар ынах сүөһү, сибиинньэ, куурусса көрөн иитэллэрэ. Сайын аайы теплицаҕа арааһынай оҕуруот аһын уонна бааһынаҕа хортуоппуй ыһынан, өрүү бэйэлэрин сибиэһэй астарынан толору хааччыналлара. Кэлин куоракка көспүт даҕаны сылларбытыгар, күһүн бары ийэбит бииргэ төрөөбүт эдьиийин оҕолорун кытары көмөлөөн, аҕабыт күрэхтэһии курдук көҕүлээһининэн хортуопуйбутун хостуурбут, кыһыҥҥыбытын толору хааччынарбыт.

Аҕабыт хайыһар сезона буоллаҕына, дьарыктанар оҕолору илдьэ өрүү сбордарга барара кэлэрэ. Эдэр специалист оҕолору аҥардас хайыһарга эрэ эрчийэринэн муҥурдамматаҕа. Кини эбии быстар мөлтөх материальнай базаны тупсарарга сорук туруоруммута. Бу көрүҥҥэ туох-ханнык иннинэ хайыһар суола быһаарар оруоллааҕа. Аҕабыт Александр Будимирович үчүгэй хаачыстыбалаах суолу оҥорор уонна үгүс бириэмэни сүтэрбэт сыалтан, “Буран” техниканы ылынарга былааннанар. Маныаха харчы хантан даҕаны кэлиэ суоҕун билэн, оскуола оҕолорун уонна төрөппүттэри көҕүлээн кураанах таас бытыылкалары хомуйан туттаран, оччолорго икки тыыһынча солкуобайы мунньаллар. Уонна аан маҥнайгы “Бураннарын” Жатайтан баран атыылаһаллар.

Эмиэ ити кэмҥэ, итинтэн ордубут харчыларын аҥарынан Москва куораттан уон комплект үчүгэй хаачыстыбалаах пластик хайыһардары сакаастаан аҕалтарар. Ол курдук, үлэтигэр сүрдээх бэриниилээҕин көрдөрөр. Онуоха кини аттыгар сылдьар ийэбит өрүү киниэхэ өйөбүл буолара. Аҕабыт биһиги ийэбитигэр уонна биһиэхэ өрүү амарах сыһыаннааҕа, өрүү барыбытын ис дууһатыттан таптыыра. Сүрдээх кыһамньылаах буолара. Төһө да солото суох буоллар, син биир быыс булан биһигини детсадтан  кэлэн салаасканан соһон дьиэбитигэр илдьэ барара. Ол иһэн салааскаҕа хантайан сытан аҕабыт хаарга атаҕын тыаһа хаачыргыырын, билигин даҕаны кулгаахпытыгар иһиллэргэ дылы.

Кыһыҥҥы тымныы салгыҥҥа таһырдьаттан үлэлээн киирдэҕинэ, Моруос оҕонньор курдук бүтүннүү муус буолбут бытыгын сүүрэн тиийэн ыраастаатахпытына, аҕабыт мичээрдээн халлаан өҥүн курдук күөх харахтара килэбэчийэ сырдыы түһэллэрэ. Сылаас, дороххой ытыстарынан үөһэ көтөҕөн ылан күөрэччи быраҕаттыыра. Бэйэтэ уҕараабат үлэтин быыһыгар, хайыһарынан эмиэ эрчиллэн дьарыктанара. Кини хайыһардаан кэлэн таһырдьаттан дьиэҕэ киирдэҕинэ, дьиэбит иһэ барыта сибиэһэй салгын сытынан туолара. Төһө даҕаны дьарыктанан илистибит буоллар, өрүү сэргэх үөрэ-көтө сандаара сылдьара. Хаһан даҕаны “кыайбаппын, сатаабаппын” диэн тыллары туттубат этэ. Киэһээ аҕабыт утуйуохпут иннинэ дьыбааҥҥа олордоҕуна, иккиэн былдьаһа-былдьаһа тахсан санныгар олорон, төбөтүн эмирийэ-имэрийэ, баттаҕын төттөрү-таары сыымайдыырбытын сөбүлүүрбүт. Оннук олорон кини үксүн таһырдьа үлэлиир буолан, сүүһэ сирэйиттэн сырдык буоларын, мунна уонна иэдэстэрэ кытаран көстөллөрүн сөҕө көрөр этибит. Эбиитин тымныыга хаарыйтаран сирэйдэрэ үлүйбүтэ дьиҥнээх Моруос оҕонньорго майгынныаҕын, бытыга эрэ кылгас этэ.

Биһиги аҕабыт өрүү иннигэр эрэллээх күүстээх санаалааҕа. Биирдэ даҕаны “сылайдым” диэн олорбот да, сыппат даҕаны этэ. Кини өрүү биир үлэттэн илистэ сылайдаҕына атын тоҕоостоох үлэни булан өрүү хамсыы имсии сылдьара. Ол курдук, аҕабыт Александр Будимирович оҕолору дьарыктыырын быыһыгар, 1981-1983 сылларга Саха сирин хамаандатыгар киирэн, араас күрэхтэһиилэргэ кыттар. Республика “Трудовые резервы” күрэхтэһиилэригэр 22 төгүл маҥнайгы миэстэлэри ылбыта. Кини уҕараабат кыһамньытынан республикаҕа хайыһар спорда сайдарыгар улахан кылаатын киллэрсэн барбыта. Мэҥэ-Хаҥаласка 1983 сыллаахха кулун тутар 19 күнүгэр буолбут оройуон иһинээҕи хайыһар күрэхтэһиитин корреспондент В.Попов “Ленинскэй знамя” хаһыатыгар: “…Былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ, А.Илларионов дистанцияны быдан түргэнник кэллэ. Ол да буоллар, кини үһүс миэстэнэн дуоһуйарыгар тиийдэ. Быйылгы чемпионунан Александр Слепцов (Төҥүлү) буолла. Кини дистанцияны 47,45 мүнүүтэнэн түмүктүү оҕуста. Оройуоҥҥа өтөрүнэн-наарынан көрдөрүллүбэтэх бириэмэ буоллаҕа буолуо. А.Слепцов хайыһарга ССРС спордун маастарыгар кандидат, республика сүүмэрдэммит командатын чилиэнэ. Үчүгэй охсооччу хотуурун, мас ууһа сүгэтин үчүгэйдик оҥосторун кэриэтэ кини хайыһара, спортивнай формата барыта бииртэн-биир ордук курдук…” диэн сөҕө-махтайа, кулун тутар 24 чыыһылаҕа тахсыбыт хаһыакка сырдатан турар.

1990 сыллаахха хайыһарга республикаҕа бастыыр иһин күрэхтэһиини аҕабыт сүрдээх үрдүк күүрүүлээхтик тэрийсибитэ. Спортсменнар дистанцияларга түмүктэрэ бириэмэнэн мыыннарбат үрдүктэр диэн бэлиэтээбиттэрэ. Оруйуоннааҕы “Ленинскай знамя.” 1991сыллааҕы муус устар 12 күнүнээҕи тахсыбыт хаһыатыгар И.Васильев Майатааҕы спортивнай музей дириэктэрэ: “…Быйыл Төҥүлү хайыһарга дистанцияларын хаачыстыбаларын хайыһардьыт эрэ барыта хайҕаатаҕа буолуо дии саныыбын. 10 км дистанцияҕа 10 тахсыы, соччо түһүү, үгүс эрийэ-буруйа иэҕиллии, бииртэн биир мэһэйдэр кэлэн иһэллэрэ кыттыылаахтары барыларын сонурҕаппыт буолуохтаах. Хайыһар суолун былаһын тухары иккис саппаас ыллык тэлиллибитэ, ситэн ааһааччыларга бэртээхэй усулуобуйаны тэрийдэ. Ол да иһин буолуо, олус түргэн бириэмэлэр көрдөрүлүннүлэр. Хайыһар суолун тупсаран оҥорууга тренер А.Б. Слепцов үһүс сылын дьарыгырбыт. ССРС спордун маастара Семен Черноградскай (Уус-Алдан) күнүгэр сылдьан: “Союз уонунан ааҕыллар куораттарыгар сүүрбүтүм да, маныаха тэҥнээх хайыһар суолун көрө иликпин”, — диэн ахтыбыта…” — диэн бэлиэтээн суруйбута.

Аҕабыт ол курдук үлэтигэр сүрдээҕин бэриниилээхтик ылларан үлэлиирэ дьону эрэ барытын өрүү хайҕата сөхтөрөрө. Кини олорор түөлбэтин иһигэр депутатынан талыллан, ыалларын олохторун дьаһахтарын тупсарыгар күүһүн күдэҕин эмиэ уурара. Ол курдук, олорор уулуссабытыгар оҕолор оонньуур площадкатын тэрийбитигэр биһиги муҥура суох үөрбүппүт уонна элбэх доҕотторбутун кытары онно хойуккуга диэри дэлби оонньоон, сүүрэн-көтөн биэрэрбит, билигин даҕаны детскай площадкаҕа оҕолор кэлэн футбол оонньууллар уонна сынньаналлар. Дэриэбинэ олоҕор араас күрэхтэһиилэри тэрийсэрэ, ыытыһара, кыттара. Биһигини ханна даҕаны сырыттахпытына ончу билбэт дьоммут кэлэннэр: «Бу, Будимирович оҕолоро!» — дии-дии сүрдээҕин убаастаабыт харахтарынан көрөллөрө. Оройуоннааҕы общественнай үлэлэртэн эмиэ олохтуора турбат этэ. Оройуонугар “Бастыҥ тренер” аатын эмиэ сүкпүтэ. Дьону-сэргэни кытары сүрдээх аламаҕай сыһыаннааҕа. Биһиэхэ бэйэтин дьиэтигэр куораттан таһааран чугас, ыраах аймахтарын даҕаны олордорбут, ол курдук республика араас муннуктарыттан перспективнай хайыһардьыт оҕолору даҕаны аҕаллаҕына олордорбут, онно эбии үчүгэйдик үлэлиэ диэбит тренердэр дьиэ-уот булунуохтарыгар диэри эмиэ кэлэн тирэх оҥостон олорбуттаахтара.

Биһиги аҕабыт өрүү  дьон көрдөстөҕүнэ, төһө кыаҕа тиийэринэн аккаастаабакка көмөлөһөрө. Ылсыбыт сөбүлүүр үлэтин сүрдээхтик киэҥ далааһыннаахтык үлэлиирэ. Ол курдук, оскуолаҕа үлэлииригэр алта бөлөҕүнэн икки тренер буолан, 100 оҕону дьарыктыыллара. Ону таһынан оскуоланы хайы-үйэҕэ бүтэрбит эдэр ыччаттар бэйэлэрин баҕа өттүлэринэн кэлэн эрчиллэллэрэ. Ол үлүгэр үтүмэннээх үлэтин быыһыгар хайыһар базатын тэрийиигэ элбэх сыралаах үлэни ыытар. Аҕабыт бэйэтэ ис иһиттэн кыһаллан, сүүрэн-көтөн, Хаба алааһыгар 2,5 км сүүрэр суоллаах трасса сэлээн оҥорон, электрическай уотунан сырдаттаран,тулатын күрүөлээн толору оформлениялаах бэртээхэй спортивнай аренаҕа кубулуппута. Өссө ол алаас сыырын үрдүнэн турар быраҕыллыбыт эргэ дьиэни саҥардан бэртээхэй хайыһар базатын энтузиаст дьону булан көмөлөһүннэрэн  тутан таһаарар. Эбиитин сайынын бэйэтин күүстээх харытынан дьарыктыыр оҕолорун кытары Хаба алааһыгар бетон мэһийэн 200 миэтэрэлээх ролигынан сүүрэр трассаны кутар. Кини хаһан даҕаны сынньанар диэни билиммэккэ үлэлээн, эрчийэр оҕолорун үрдүкү результакка тахсалларыгар дьаныһан дьарыктыыра. Сайыҥҥы уоппускатын кэмигэр да буоллар, сыл аайы иккилии сезон спортивно трудовой “Күөлэ” лааҕырын тэрийэн, оройуон хайыһардьыт оҕолорун барыларын мунньан дьарыктыыра. Лааҕырга оҕолор кирпииччэ үктүүллэрэ, күрүө туталлара. Онно биһиги эмиэ ини-бии убайбытын, бырааттарбытын кытары бары спортсмен оҕолору кытта тэбис-тэҥҥэ дуобуччу аһаан, сөтүөлээн сүүрэн-көтөн күһүнүн күүс ылынан кэлэрбитин наһаа астынар этибит. Аҕабыт улахан кылааска үөрэнэр уолаттарын кытта таарыччы совхоз отчуттарын базаларын хаҥатан, балаҕан дьиэлэрин өрөмүөннүүллэрэ. Онно аахсыбыт хамнастарын туһанан, 28 оҕо Тольятти куоракка тиийэн, спортивнай лааҕырга биир ый сынньанан, таарыччы эрчиллэн кэлбиттэрэ.

Тохсунньу ыйтан саҕалааннар Дальнай Восток, Сибиир 45 куораттарын кэрийэ сылдьан оҕолорго бастыыр иһин күрэхтэһиилэргэ ситиһиилээхтик кыттан кэлэллэрэ. Кыһыннары-сайыннары дьаныардаахтык үлэлээбитин түмүгэр, хас даҕаны оҕото республика сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирбиттэрэ. Ол курдук, аҕыйах сыл саҥа үлэлээт, икки маастарга кандидаттары: Плотникова Саргылананы уонна Ноговицына Оксананы иитэн таһаартыыр. Уонча бастакы разрядтаах хайыһардьыттары бэлэмниир. Ити курдук күүскэ үлэлии сырыттаҕына, Дьокуускай куоракка ыҥыраннар, 1995 сыллаахха дьиэ-кэргэнин илдьэ куоракка көһөн киирэр. Ол киирэн Республикатааҕы хайыһар федерациятыгар күүскэ тэрээһиннээхтик үлэлии сылдьан, М.К. Аммосов аатынан Саха государственнай университетын, физическай культура уонна спорт институтун иһинэн тэриллибит 5-с нүөмэрдээх оҕо спортивнай оскуолатыгар директорынан ананан, бүтэһик күнүгэр диэри туох баар санаатын, күүһүн-уоҕун ууран туран үрдүк таһаарыылаахтык үлэлиир.

Кини онно ыыппыт киэҥ хабааһыннаах күүрээннээх үлэтин  туһунан 5-с нүөмэрдээх оҕо спортивнай оскуолатын үбүлүөйдэригэр анаммыт кинигэлэригэр сиһилии бэчээттэнэн тахсыбыттара. Кини оскуолатыгар дьарыктаммын оҕолор аан дойду арааһынай таһымнаах күрэхтэһиилэригэр кыайа хото кыттаннар, элбэх үрдүк көрдөрүүлэри ситиспиттэрэ. Кини оскуолатын бүтэрэн кытаанах кынаттанан тахсыбыт оҕолор Саха сирин өрөспүүбүлүкэтин араас эйгэлэригэр ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Төҥүлүттэн көһөн Дьокуускайга киирэрбитигэр ийэбит бииргэ төрөөбүт эдьиийин Антонина Трофимовна оҕолорун көһөрөн, дьоммут эмиэ илдьэ киирбиттэрэ. Аҕабыт барыбытын сылаас ытыһын иһигэр холбуу тутан хайыһарынан утумнаахтык дьарыктаабыта уонна дьиэ-уот үлэтигэр, бултка-алтка сыһыаран иитэлээбитэ. Аҕыйах сыл куоракка олорбуппут кэннэ, дьоммут хамнанан-имнэнэн куорат тас өртүгэр сир учаастага атыылаһынаннар, бу улаатан эрэр оҕолорун кытары акылаатыттан уонна өһүөтүттэн ураты, көҥдөйүн бэйэлэрэ сүгэн, көтөҕөн улахан мас дьиэ тутан таһаараллар. Дьоммут үлэттэн толлубат буоланнар, оҕолорун эмиэ оннук бөҕө-таҕа киһи буоларга бу олоххо  бэлэмнииллэр. Аҕабыт уолаттарын үчүгэйдик сүгэнэн туттарга-хаптарга үөрэтэн, дьиэ истиэнэтин бааһын бэйэлэригэр оҕустарар. Оҕолор бары оскуола даҕаны саастаах буоллаллар, кини үөрэҕин дириҥник ылыналлар. Ийэбит тымныйан эрэр кэмҥэ таһырдьа сылдьан кутаа уот оттон сылаас миин, соккуой буһаран астаабытын, аҕабыт уонна оҕолор наһаа астынар этибит.

Саҥа дьиэҕэ киирэн баран хайдахтаах даҕаны тымныыны кэрэйбэккэ үллэр үлэтиттэн быыс булан, дьиэбит аттынааҕы күөлгэ хайыһар суолун “Буранынан” оҥорон, биһигини дьарыктыыра. Ити курдук уолаттарын кэнники физкультурнай институтка салайталаан атахтарыгар туралларыгар төһүү күүс, көмө буолбутугар, бииргэ кэриэтэ төрөөн улааппыт ини-бии эдьиийбит, убайбыт уонна бырааттарбыт сүрдээҕин аҕабытыгар махтаналлар уонна бэйэлэрин аҕаларын кэриэтэ чугастык саныыллар. Саха дьиҥнээх халыҥ дьиэ кэргэнэ буоламмыт күүтүүлээх бырааһынньыктарбытын бэртээхэйдик атаарарбыт. Элбэхтик хаартыскаҕа остуол муҥунан хотойор элбэх астаах түспүппүт билигин даҕаны умнуллубат өйдөбүнньүк туоһута буолан сылдьаллар. Аҕабыт Саҥа дьыл саҕана «Ирония судьбы или с легким паром!» саамай сөбүлүүр киинэтин хайаан даҕаны телевизор иннигэр, остуолга турар элбэх ас-үөл буспут итиититтэн иэдэстэрэ кытаран килэбэчийэн олорон көрөрө. Сайын Төҥүлүбүтүгэр таҕыстахпытына, барыбытын аҕабыт кус оҕолорун курдук батыһыннара сылдьан хоп-хойуу, бөп-бөдөҥ отонноох сирдэри булан сир астатара. Кини наар үөрэ-көтө, мичээрдии сылдьан: “Ким элбэҕи отоннуур эбитий?”- диэн быыстала суох күрэхтэһиннэрэрэ. Хайаан даҕаны кыайбыттары кэмпиэттэринэн, ыастарынан наҕараадалаан иһэрэ. Ол сылдьан кыра өттүлэригэр отонуттан бэрсэн улахаттары күөдьүтэрэ. Наһаа бэһиэлэйдик олох сылайан элэйэн даҕаны көрбөккө иһиттэрбитин барытын толорон сүрдээҕин көнньүөрэн киэһэ дьиэбитигэр төттөрү айанныырбыт. Аҕабыт Александр Будимирович киэҥ, холку майгылаах даҕаны буоллар, кини эр киһилии сүрдээх быһаарыылаахтык туттара-хаптара. Кини биһиги тымныйан ыалдьан игин хааллахпытына, бэйэтэ быраастар суруйбут эмтэрин атыылаһан ылан тымырга, эбэтэр эккэ сииҥҥэ сатабыллаахтык укол туруортуура. Биһиги аҕабыт сахалыы өйдөөх-санаалаах чулуу хорсун киһи этэ. Кини олохтоох эр киһи киэбин быһыытынан сүрдээх омуннаах, муннукка ытаабыт булчут киһиэхэ киирсэрэ. Улахан, кыра булду дьыл кэмнэрин тутуһан өрүү бултуура-алтыыра. Байанайа кинини өрүү баайынан дуолунан тосхойон, быыстала суох хатаҕалыы турара.

Биһиги саамай күндүтүк саныыр дохсун аҕабыт элбэх чугас аймахтарыгар барыларыгар кэриэтэ уонна төрүт атын дьоннорго олорор дьиэлэрин күүстээх харытынан тутуспута даҕаны сөҕүмэр дьыала. Бу күн сиригэр төрөөбүт ирдэбилин: мас бөҕөнү олордон, ахсаана биллибэт дьиэ бөҕөтүн тутан, оҕолорун төрөтөн, оҕо бөҕөнү иитэн, хас эмэ төгүл куоһара толордоҕо. Кини мындыр дириҥ өйдөөх-санаалаах буолан, өбүгэлэрин, хантан төрүттээҕин олох умнубат этэ. Төрөппүт аҕатын, биһиги күндү эһэбитин Слепцов Будимир Дмитриевиһы уонна кини дьиэ кэргэттэрин амарах сыһыанынан бүтэһик күннэригэр диэри көрө-истэ сылдьыбыта. Балыыһаҕа киирэн турбат улахан ыарыыга ыллардар даҕаны, тиһэх күнүгэр тиийэ аҕатын Слепцов Будимир Дмитриевиһы долгутумаары харыстаан: «… үчүгэйбин» — дии сытаахтаабыта. Оттон ийэтин Сивцева Елизавета Петровна дойдутугар Уус-Алдан улууһугар Баатаҕай нэһилиэгэр бэйэтин уҕараабат кыаҕынан, нэһилиэгэ сайдарыгар ис сүрэҕиттэн санаатын ууран үлэлэспитэ уонна кэлэр кэнэҕэски ыччаттарыгар анаан Сылаакка баар эһэтин эбэтин былыргы өтөҕүн кэриэстээн, сөргүтэн сэргэхситэн оннугар түһэрэр тутуулары кэрэхсэбиллээхтик күүскэ ыытан, бэйэтин халыҥ кылаатын киллэрдэ. Ол түмүгэр ыраах-чугас аймахтара түмүллэ тардылланнар, кини кыракый даача дьиэ туттубутугар, тулалыы эмиэ кэлэн түһэн сынньанар сүрдээх сиэдэрэй даача дьиэ туттан саҕалаан киирэн барбыттара.

Эмискэ кэлбит киэҥ сиринэн тарҕаммыт ыарахан ыарыы биһиги тапталлаах аҕабытын, халыҥ дурдабытын, киэҥ хаххабытын суох оҥордо… Кини бүтэһик тыына быстыар диэри балыыһаҕа сытан бэйэтин көрүнэ, харана сыппыта. Олус олоххо тардыһан өлөр өлүүнү кытары бэриммэккэ, тиһэҕэр тиийэ охсуспута. Ол эрэн, биһиги аҕабыт күлэ-үөрэ сылдьар сырдык мөссүөнэ биһиги өйбүтүттэн сүтүө суоҕа. Кини өрүү биһиэхэ сырдыгы ыраламмыт кэмнэрэ кэлэ турдуннар. Бу ыарыы эйигин илдьэ барбатаҕа буоллар, өссө даҕаны төһө эрэ киэҥ киэптээх, дириҥ ис хоһоонноох үлэлэри доргута туруоҥ эбитэ буолла?…

Аҕабыт күүстээх санаата биһигини төрөппүт уонна ииппит оҕолорун, баар-суох саҥа бу олоххо күөрэйэн эрэр минньигэсчээн сиэннэрин өрүү арыаллыы сырыттын! Эн олоҕун биһиэхэ салҕанар. Аҕабыт барахсан быдан дьылларга бырастыы! Таптыыбыт! Умнубаппыт! Эйигинэн өрүү киэҥ туттуохпут!

Улахан махталбытын тиэрдэбит биһиги төрөппүт, ииппит оҕолоро, сиэннэрэ, ыарахан кэммитигэр өйөбүл буолбут чугас, ыраах дьоннорбутугар, кинини билэр үгүс элбэх үчүгэйдик саныыр дьонноругар!

Аҕабытын өйдүүр махталлаах дьарыктаабыт оҕолорун, аҕам көмөлөспүт билэр дьонноро, бииргэ үлэлээбит дьоннорун, табаарыстарын, бу электроннай почтаҕа ахтыыларгытын ыыта тураргытыгар көрдөһөбүт: slep_georgy@mail.ru

Кыыһа Хайет Жанна Александровна, уола Слепцов Георгий Александрович.

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *