Арыйаан Тютрин – аан дойду чемпионатын боруонса призёра!

 

Норвегия киин куоратыгар Ослоҕа, спортивнай тустууга аан дойду чемпионата ыытыллан түмүктэннэ. Чемпионат көҥүл тустууга күрэхтэһиитигэр саха тустууга кыһатын алта иитиллээччитэ кыттыыны ылла. Быйылгы түһүлгэ биһиэхэ ситиһиилээх буолла диэххэ сөп.   

Олимпийскай сылга тоҕо аан дойду чемпионатын ыыттылар?

Биир спорду сэҥээрээччиттэн итинник оруннаах ыйытыы киирбитэ. Кырдьык, көҥүл тустууну ылан көрдөххө, Олимпиада ыытыллыбыт сылыгар – аан дойду чемпионата ыытыллыбат. Ол эрээри, быйыл ураты сыл. Дьиҥэ, сайыҥҥы Олимпийскай оонньуулар былырыын ыытыллыахтаах этилэр. Ону биллэр биричиинэнэн быйылгы көһөрбүттэрэ. Итиэннэ маркетинг дьыалатыгар олоҕуран «Токио-2020» диэн аатынан ыыппыттара. Былырыын буолуохтаах Европа футболга чемпионатын эмиэ, төһө эмэ көһөрүллэн быйыл ыытыллыбытын үрдүнэн, «Евро-2020» диэн аатынан тэрийэн ыыппыттара.

Онон, бэрээдэгин быһыытынан, быйыл – 2021 сылга көҥүл тустууга аан дойду чемпионата ыытыллыахтааҕын ыытылынна диэххэ сөп.

Тустууктар уоскуйар диэни билбэттэр

Токиотааҕы Олимпиада олох соторутааҕыта ыытыллан бүппүт курдук этэ да, спортсменнар уоскуйар диэни билбэттэр.

Ослотааҕы аан дойду чемпионатыгар – Токио Олимпиадатын көҥүл тустууга турнирын мэтээлин ылбыт 11 бөҕөс кытынна. Ол курдук, 57 киилэҕэ боруонса призёр Томас Гилман (АХШ), 74 киилэҕэ эмиэ боруонса призёр Кайл Дэйк (АХШ), 86 киилэҕэ олимпийскай чемпион Дэвид Тейлор (АХШ), үрүҥ көмүс призёр Хассан Яздани (Иран), эмиэ бу ыйааһыҥҥа боруонса призёр Артур Найфонов (Россия), 97 киилэҕэ олимпийскай чемпион Абдулрашид Садулаев (Россия), үрүҥ көмүс призёр Кайл Снайдер (АХШ), боруонса призёр Абрахам Коньеда (Италия), 125 киилэҕэ үрүҥ көмүс призёр Гено Петриашвили (Грузия), боруонса призёрдар Амир Заре (Иран) уонна Таха Акгуль (Турция).

Ону тэҥэ, үөһэ ахтыллыбыттартан ураты өссө Риотааҕы-2016 Олимпиада боруонса призёра Джейден Кокс (АХШ), Лондоннааҕы-2012 Олимпиада кыайыылааҕа Джордан Барроуз (АХШ) итиэннэ Токиотааҕы оонньуулар хас эмэ кыттыылаахтара күүстэрин холоннулар.

Итинник көстүү көҥүл тустууга эрэ бэлиэтэммит буолбатах. Гректии-римнии тустууга 5, дьахталлар тустууларыгар 9, Токиотааҕы Олимпиадаҕа мэтээлгэ тиксибит спортсменнар Норвегия көбүөрүгэр таҕыстылар.

Ол эрээри, быйылгы чемпионакка Узбекистан, Куба, КНДР, Кытай хамаандалара кыттыыны ылбатахтарын санатар тоҕоостоох.

Уолаттарбыт бэйэ-бэйэлэрин туоратыстылар

Чемпионат бастакы күнүгэр 61 кг ыйааһыҥҥа үс уолбут кыттыбыта. Сэрэбиэй быһыытынан бөҕөстөрбүт үһүөн биир бөлөххө түбэспиттэрин үрдүнэн, өссө хара маҥнайгыттан бэйэ-бэйэлэрин кытта туһуннулар. Ол курдук, квалификацияҕа, Румынияттан кыттар Николай Охлопков – Андрей Бекреневу (Беларусь) 5:2 хоппута. Салгыы, финал 8/1-гэр аны Охлопков – бу ыйааһыҥҥа үһүс кыттааччыбытыгар – Эдуард Григорьевка (Польша) түбэстэ. Бу хапсыһыы 6:1 ахсаанынан Григорьев туһатыгар түмүктэммитэ.

Дьэ, хараҕа суох сэрэбиэй диэтэҕиҥ. Олох Саха сирин чемпионатын курдук буолан ылла диэххэ сөп. Мин санаабар, кинилэр атын дьону кытта тустубуттара эбитэ буоллар… Этэргэ дылы, өссө оҕо эрдэхтэриттэн «мииннэрин билсибит», бэйэ-бэйэлэрин үчүгэйдик үөрэппит буолан, өрүү аһыллан тустубаттар диэн санаа баар.

Салгыы күрэхтэһиигэ Эдуард Григорьев, бу иннинэ Иран талааннаах тустууга Амузад Халилины, хапсыһыы бүтэһик сөкүүндэлэригэр хоппут иллэрээ сыллааҕы 23-гэр диэри саастаахтарга аан дойду чемпиона дьоппуон Тошихиро Хасегаваны кытта туһунна. Манна, биһиги бөҕөспүт маҥнай утаа 3:0 ахсаанынан хотон иһэн, кэнники сыыһа-халты, дух-дах туттан, түмүккэ 3:6 ахсаанынан хотторон таҕыста.

Бу кэнниттэн финалга ким тахсарын быһаарсыыга, россиянин Абасгаджи Магомедов – Хасегаваны очконан ыраастык (10:0) хотон, биһиги эрэлбитин сотон таһаарда. Онон Э.Григорьев күрэхтэһииттэн туоруурга күһэлиннэ.

Чемпионаттан быһа биэриини көрө олорон…

Чемпионат иккис күнүгэр үс бөҕөспүт күрэхтэһиини саҕалаабыта. Бастаан Ньургун Скрябин (65 кг) украинец Василий Шуптары кытта туһунна. Санаабытыгар бу киһини ааһыа диэбиппит. Онтукайбыт баара, Ньургун сатаан тустубата. Быһата, тустуута тахсыбата. Хотторуу ис дьиҥин билигин тутатына этэр кыахпыт суох. Ханныгын даҕаны иһин, Скрябинтан улаханы күүппүппүт, 1:8 ахсаанынан хоттордо.

Онтон 57 киилэҕэ маҥнайгы эргииргэ Беларусь чиэһин көмүскүүр Арыйаан Тютрин – грузин Гога Дзигуаны 11:1, Хотугу Македонияттан тустар Владимир Егоров – кореец Паркы 11:0 ахсааннарынан үчүгэйдик кыайталаатылар. Салгыы күрэхтэһиигэ Тютрин – Азия чемпиона, аан дойду чемпионатын призёра, Токиотааҕы Олимпиада кыттыылааҕа, улахан опыттаах Бехбаяр Эрдэнэбаты (Монголия) кытта кииристэ итиэннэ 3:1 ахсаанынан кыайыыны ситистэ. Онтон Егоров, Токиотааҕы Олимпиада боруонса призёра, Угуевка кыл-мүччү хотторбут американец Томас Гилмаҥҥа күттүөннээх утарсыыны оҥорбото, 1:11.

Бу кэмҥэ аны атын көбүөргэ Тютрины ыҥырдылар. Утарсааччыта – иранец Алиреза Сарлак, Азия быйылгы чемпионатын үрүҥ көмүс призёра. Манна даҕатан эттэххэ, кинилэр бу иннинэ биирдэ көрсөн тураллар, 2019 сыллаахха Дьокуускайга ыытыллыбыт Аан дойду Кубогар. Онно биһиги бөҕөспүт 11:2 ахсаанынан эрэллээхтик кыайбыта. Онон бу да сырыыга, аан дойду чемпионатыттан быһа биэриини көрө олорон, кыайарыгар эрэллээх этибит.

Хапсыһыы биһиги санаабыппыт курдук, үчүгэйдик саҕаламмыта. Бастакы түһүмэххэ Арыйаан утарсааччытын кыайа-хото туппута, өссө биир түгэҥҥэ хонноҕун анныттан ылан тиэрэ быраҕан түһэрэн 4 баалы сүүйбүтэ. Салгыы өссө партерга умса баттыы сытан “кыптыый” диэн албаска киллэрэн эрдэҕинэ, көбүөр судьуйата тоҕо эрэ тохтотон, туруоран кэбистэ. Оо, итиннэ салгыы үлэлээбитэ буоллар, баҕар ыраастык да уурара хаалбыта…

Ол үрдүнэн ахсаан 6:1 буолбута. Кыайыы олох чугаһаабыта. Ол эрээри… ол эрээри, диирбитигэр тиийэбит. Салгыы тустууга уолбутун уларытан кэбиспит курдук буолбута. Арыйаан наар, ылбыт баалларын харыстаан көмүскэниигэ баран хаалбыта. Ону сөпкө туһанан, иранец эр хаанын киллэрэн наар кимэн таҕыста. Иккитэ хаста көбүөр таһыгар үтэн таһааран, бэлэх кэриэтэ очколары ылаттаабыта. Көрөн олордоххо, тоҕо хобдоҕой, кэбирэҕэй диэххэ айылаах.

Дьэ, итинник тустан, түмүккэ 6:7 ахсаанынан хотторон таҕыста. Кыһыылаах хотторуу. Дьиҥэ үчүгэйдик өйдөөн-төйдөөн, күүһүн-кыаҕын үллэрэн, толкуйдаан, сыысхала суох тустубута буоллар, кыайарын мүччү тутта диэн сыаналыыбын.

Кыайыыга бэрт кыра тиийбэтэ

Ылан көрдөххө, бу чемпионакка мин санаабар, Эдуард Григорьев уонна Арыйаан Тютрин олох тэҥ хапсыһыыларга хоттордулар. Кыайыыга бэрт кыра тиийбэтэ. Маны тренердэр, тустуу уонна спорт специалистара үчүгэйдик ырытан, инникитин хатыламматын курдук дьаһаналларыгар баҕарабыт.

Онон баар балаһыанньаҕа олоҕуран салгыы күрэхтэһиигэ аны, уолаттарбытын хоппут бөҕөстөр хайдах кытталларын кэтээһин буолла. Хата, Гилман уонна Сарлак финалга тахсар иһин хапсыһыыларга кыайыыны ситиһэн, Егоров уонна Тютрин салгыы тусталларыгар кыаҕы үөскэттилэр.

Аны сарсыныгар, финалистарга хотторбуттарга анаан, боруонса мэтээл иһин кимнээх киирсэллэрин быһаарар “санааны уоскутар” бөлөххө хапсыһыылар ыытылыннылар. Онуоха Арыйаан Тютрин эквадорец Рикардо Вильяреалы таһаҕас оҥостубата, 10:0 ахсаанынан кыайда. Оттон Владимир Егоров россиянин Абубакар Муталиевы бастаан утаа 3:0 хотон иһэн, салгыы тустууга күппүлүү барда, 3:13.

Онон Арыйаан Тютрин – чемпионат боруонса мэтээлин иһин тустар буолла.

Арыйаан Тютрин – Сулейман Атли 3:1

Чемпионат 57 киилэҕэ икки боруонса мэтээлиттэн бииригэр биһиги бөҕөспүт – Европа чемпиона, аан дойду чемпионатын призёра, Токиотааҕы Олимпиада кыттыылааҕа турок Сулейман Атлины кытта көрүстэ. Бөҕөстөр бэйэ-бэйэлэрин үчүгэйдик билсэллэр. Быйыл сайын Арыйаан Турцияҕа тиийэн, Турция хамаандата Олимпиадаҕа бэлэмнэнэр дьарыгар кыттан, Атлины кытта бииргэ эрчиллибитэ.

Хапсыһыы икки өттүттэн сытыытык барда. Ким даҕаны, этэргэ дылы, харыс сири халбарыйбат туһугар дьулуһан туһунна. Ол эрээри, хайалара даҕаны үлэлээн очукуо ылбата. Көҕө суохтарын иһин иккиэннэригэр утуу-субуу сэрэтии биэрэн, сүрүн бириэмэ биһиги бөҕөспүт туһатыгар 2:1 ахсаанынан түмүктэннэ. Онно сөбүлэспэккэ, Атли тренерэ кубик бырахта. Ону судьуйалар көрөн баран ылымматылар, онон быраабыла быһыытынан, Арыйааҥҥа эбии биир баалы биэрдилэр, 3:1.

Онон Арыйаан Тютрин – биһиги үөрүүбүтүгэр аан дойду чемпионатын боруонса призёрунан буолла.

Били, кутуйах түүлэннэҕинэ “ычча” дииригэр дылы, Арыйаан үһүс миэстэни ылары ситиспитэ үөрүүлээх даҕаны, хайдах эрэ ону мыыммычча, иранеһы кытта киирсиитин санаан кэллим. Дьиҥэ кини ордук этэ ээ. Оччоҕо финалга тахсан тустара хаалла. Чэ, буолбут буоллаҕа. Ону төннөрбөккүн. Биир тылынан, Арыйаан Тютрин – саха тустуута билигин даҕаны күүстээҕин, кыахтааҕын, кэскиллээҕин көрдөрдө.

“Саха сирэ эйигинэн киэн туттар!” 

Уолбут ситиһиитинэн биир бастакынан Саха Республикатын Ил Дархана Айсен Николаев эҕэрдэлээтэ. Кини, көҥүл тустууга бу кэтэһиилээх мэтээл Саха сиригэр алта сыл кэнниттэн кэлбитинэн, Арыйааҥҥа махтанна. Саҥа кыайыылары ситиһэригэр баҕарда итиэннэ “Саха сирэ эйигинэн киэн туттар!” диэн суруйда.

Оттон биһиги, түгэнинэн туһанан Арыйааны, кини тренердэрэ: СР Спорка бэлэмнэниигэ киинин тренерэ, Саха сирин үтүөлээх тренерэ Иван Иванович Дмитриеви, бастакы тренерэ – ССРС спордун маастара, Уус Алдан улууһун оҕо спортивнай оскуолатын Суоттутааҕы филиалын тренерэ Семен Гаврильевич Петухову эҕэрдэлиибит! Ситиһииттэн уоскуйан хаалбакка, өссө улахан көрдөрүүнү эрдээхтик дабайалларыгар баҕарабыт!

Петр ПАВЛОВ.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *