Александра Семеновна Коркина: “Дмитрий Петрович Чиэһи, Суобаһы өрө туппута”

Бэҕэһээ, балаҕан ыйын 5 күнүгэр республикаҕа ХХ үйэ бастыҥ киһитинэн билиниллибит Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, ССРС, РСФСР, Саха АССР үтүөлээх тренерэ, ССРС физическэй култуураҕа туйгуна, “Октябрьскай революция” уонна “Бочуот Знага” орденнар кавалердара Дмитрий Петрович Коркин төрөөбүт күнүгэр – Тустуу саалатын иннигэр баар пааматынньыгар сүгүрүйүү миитинэ, сибэкки дьөрбөтүн ууруу сиэрэ-туома ыытылынна.

Бу тэрээһиҥҥэ сылдьан, Дмитрий Петрович олоҕун доҕоро, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, билигин 83 сааһыгар сылдьар Александра Семеновна Коркинаны көрсөн, бэйэтин санаатын үллэстэригэр көрдөстүм.

-Дмитрий Петрович үлэһит, киһи быһыытынан эҥкилэ суох киһи этэ. Олоҕун устата үлэтинэн олорбута, туохха да атыҥҥа арылдьыйбатаҕа. Күннэри-түүннэри үлэлиир этэ. Утуйа сытан ардыгар түүн туран бэлиэтэнэр, сурунар буолара. Саамай кылаабынайа, оҕолору наһаа таптыыр, харыһыйар этэ. Наар ол оҕо хайдах сылдьарын, дьарыктанарын кэпсиирэ.

Кини тэрилтэтигэр профсоюз бэрэссэдээтэлэ этэ. Инньэ гынан коллективы бүтүннүү тутан олорбута. Бары биир өйүнэн-санаанан олорбуттара, үлэлээбиттэрэ. Кини эттэ да, ким даҕаны тугу да утарбат. Оччотооҕу дьон наһаа көхтөөх, түмсүүлээх этилэр. Ордук улахан күрэхтэһиилэр иннинэ эрдэттэн бырааһынньык курдук бэлэмнэнии бөҕө, барыта үөрэ-көтө… Ыал аайы ыалдьыт, хоноһо бөҕө буолара. Нэһилиэнньэ күрэхтэһиини наһаа сөбүлүүрэ. Били кэпсииллэрин курдук, “оҕо буоллар ытаатын, ынах буоллаҕына маҕыраатын” диэбит курдук, хаһаайкалар сүрүннээн күрэхтэһиинэн олорбуттара. Аны тустууга сыыһа сууттааҥҥын туһаммаккын, барытын билэллэрэ сүрдээх, блокноттарыгар суруна сылдьаллар. Кырдьыктарын туруорсан мөккүһэр чүөчэлэр бааллара.

Үөрүү-көтүү, наһаа түмсүүлээхтик олорбуппут. Билигин итинник суох ээ. Дмитрий Петрович тугу этэр да, барыта туолан иһэр. Ону оройуоҥҥа, салайааччыларга эттэҕинэ барыта үөрэ-көтө толоруллара, өссө тугу гынабыт диэн ыйытар буолаллара. Чурапчы оройуона кинини наһаа өйүүр этэ. Салалта барыта өйүүрэ. Күрэхтэһии буолар буоллаҕына, эрдэттэн бэлэмнэнии түбүк бөҕө буолар. Хайдах эрэ сүдү событиены күүтэр, улахан бырааһынньык курдук буолар этэ. Соҕурууттан улахан дьон кэлэллэрэ. Сөҕөллөрө.

Чэ, мин билигин сатаан санаабаппын, хайдах итинник олоруллубута эбитэ буолла? Онно биһиги бары үөрэ-көтө олорбуппут, үлэлээбиппит.

Үлэлиэххэ, эппит тылга туруохха наада. Дьону түмүөххэ. Дмитрий Петрович дьону наһаа түмэр дьоҕурдааҕа.

Эдэр ыччат, биһиги инникибитин буоллаҕа дии. Билигин усулуобуйа урукку курдук буолбатах, оҕолор дьулуурдаах, үөрэхтээх, билиилээх буолуохтарын, элбэҕи ааҕан, бэйэлэрин иитиниэхтэрин наада. “Самовоспитание” диэн. Дмитрий Петрович оннугу ирдиирэ. Оҕо бэйэтин бэйэтэ иитинэрин курдук туһаайан үлэлиирэ. Туох эмэ ситиһии буоллаҕына, “эһиги онно кыһанымаҥ, бу дьоннор үлэлэрэ, ону убаастыахха наада” диирэ. Үлэ дьонун ытыктыахха наада диирэ. Кырдьаҕастары кытта кэпсэтэрин наһаа сөбүлүүрэ. Былыргы олох, былыргы дьоннор, күүстээхтэр тустарынан интэриэһиргээбитэ. Кэнники ат спордун наһаа сэҥээрбитэ. Инньэ гынан, ат спордун туһунан кинигэлэри булан ааҕар буолбута. Итиэннэ: “Киһини мин бэлэмнээтим, таһаардым, аны атынан дьарыктаммыт киһи” – диэн баҕалаах этэ. Ат баайааччы Свинобоевы – Тыыннаахабы интэриэһиргиирэ. Интернат-оскуола оҕолоро, ханнык да кылаас буоллун, наһаа түмсүүлээх этилэр. Бу Татьяна Афанасьевна, Варвара Афанасьевна кылааска, оскуолаҕа лидердэр этэ. Маладьыастар! Ити курдук, оҕолору түмэн, общественнай тыыҥҥа иитии наада.

Бу олоххо чиэһинэй буолуохха. Дмитрий Петрович Чиэс, Суобас диэни өрө туппут киһи. Чиэһинэй буолуохха, элбэҕи ааҕыахха-билиэххэ. Итиэннэ дьону ытыктыыр, кинилэр үлэлэрин сыаналыыр буоларга оҕолору үөрэтиэххэ. Оҕолор бэйэлэрэ туруоруммут сыалларын олох ситиһэр иһин сыалланыахтарын наада. Билиҥҥи олох наһаа үчүгэй буоллаҕа дии, урукку курдук буолуо дуо? Үтүөлээх тренер Сергей Андреевич Проебраженскайы кытта Ленинградка бииргэ дьарыктана эҥин сылдьыбыт этэ. Уруккуттан билсибит эбит. Саха сирин биир доҕоро, олимпийскай чемпион Александр Иваницкай бу олохтон соһуччу баран хаалла. Кини манна кэллэҕинэ, хайаан да миигин көрсөөччү. Уонна наар бэйэтин олоҕун туһунан кэпсиир, кэпсэтэр этэ. Миигин наар Москваҕа ыҥырар: “Сочига, мин ийэм олорор, онно үчүгэй даачалаах, наһаа тапсыаххыт”, — диирэ.

Дмитрий Петрович күрэхтэһиигэ барар дьоҥҥо бастаан бырагыраама оҥорор: “Дьэ, иллэҥ кэмҥитигэр бу музейга, бу театрга оҕолору сырытыннараҕын”, — диэн. Миигин илдьэ бардаҕына, операҕа эҥин сырытыннарара. Оччолорго уруоктарга туттуллар пластинкалары наһаа да элбэҕи муспута. Ону ыытан, посылканан. Бэлэмнэммит аҕай ээ. Методическай литератураны эҥин. Ол пластинкаларга нуучча суруйааччыларын тыыннаах куоластарынан саҥалара бааллар. Фадеев, Горькай… Бастакы итинник грампластинка Россияҕа Лев Толстой киэнэ эбит, 1908 сыллааҕы. Онон мин билигин дойдубар, Чурапчыга таҕыстахпына чуҥкуйбаппын. Уруккуну санаан, ол грампластинкалары истээччибин.

Уопсайынан, билигин Дмитрий Петрович Коркины төһө кыалларынан өрө туталлар, ытыктыыллар, кини туһунан элбэҕи билэ-көрө сатыыллар. Бу кэнники ордук. Ити сорох кэмҥэ соторутааҕыта оҕолор оннооҕор: “Роман Дмитриев диэн кимий?” диэн соһуппуттара баара. Итини, оскуолаҕа үчүгэйдик үөрэтиэххэ наада, оҕолору.

Дмитрий Петрович “муокас” диэн тылы туттааччы. “Мин итини эмиэ итинник гынаары сылдьыбытым, ону эн урутаан билэн оҥоро охсубуккун, наһаа да муокас”, — диирэ.

Петр ПАВЛОВ.                     

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *